Akıllı anahtar nötr hattı ister mi? Nötrsüz çözümler

Kısa cevap

Nötrlü akıllı anahtarlar, lamba kapalıyken de kendi elektroniğini besleyebilmek için akıllı anahtar nötr hattına ihtiyaç duyar. Klasik tesisatta anahtar kutusuna faz ile lambaya giden dönüş gelir; nötr her tesisatta bu kutuya getirilmez. Nötrsüz modeller de vardır, ancak lambayla uyumu modele göre değişir ve kutuda nötr olup olmadığını usta belirler.

Anahtar kutusunu, duyu ya da armatürü kendiniz açmayın.
Bazı nötrsüz modeller LED lambada üreticinin belirttiği bypass modülünü ister.
Toprak hattı nötr yerine kullanılmaz.
Ürünü almadan önce nötr şartını ve lamba türünü ustanızla konuşun.

Anahtar kutusunda hangi iletkenler bulunur?

Klasik bir aydınlatma devresinde anahtarın görevi lambaya giden fazı açıp kapatmaktır. Bu yüzden anahtar kutusuna faz ve anahtardan lambaya dönen dönüş iletkeni (anahtarlı faz) gelir. Nötr ise lambaya doğrudan buattan ulaşır ve anahtar kutusuna her tesisatta getirilmez.

Bazı tesisatlarda anahtar kutusunda nötr de bulunur; bu, tesisatı yapan elektrikçinin tercihine bağlıdır. Kutuda nötr olup olmadığını dışarıdan görmek mümkün değildir ve bunu kapağı açarak kontrol etmek elektrikçinin işidir. Yeni yapılacak ya da yenilenecek bir tesisatta bu ihtiyacı baştan düşünmek için akıllı ev için tesisat hazırlığı rehberine bakabilirsiniz.

Akıllı anahtar nötr hattını neden ister?

Klasik anahtar lambayı söndürdüğünde devre tamamen açılır ve anahtarın kendisi hiç enerji harcamaz. Akıllı anahtar ise lamba sönükken de telefondan, sesli asistandan ya da senaryodan gelen komutu bekler. İçindeki alıcı ve kontrol devresinin bunu yapabilmesi için sürekli beslenmesi gerekir.

Nötrlü modeller bu beslemeyi faz ile nötr arasından alır; böylece lamba açık da olsa kapalı da olsa cihazın kendi elektroniği çalışmaya devam eder. Kutuda nötr yoksa bu yol kurulamaz ve ya nötrsüz bir modele ya da kutuya nötr getirilmesine yönelmek gerekir. Akıllı ev senaryolarının ve elle kontrolün genel mantığını akıllı ev sistemleri rehberinde bulabilirsiniz.

Nötrsüz akıllı anahtarlar nasıl çalışır?

Nötrsüz modeller, lamba kapalıyken kendini beslemek için lamba üzerinden geçen çok küçük bir akımı kullanır. Akkor lambada bu akım fark edilmez; düşük güç çeken bazı LED lambalarda ise kapalıyken hafif ışıma ya da titreme gibi sorunlar görülebilir. Bunun olup olmayacağı anahtarın modeline ve lambanın sürücüsüne göre değişir.

Bu nedenle bazı üreticiler LED yükte ek bir bypass modülü şart koşar. Örneğin Shelly'nin 1L Gen3 ürün sayfasında cihazın nötr gerektirmediği, ancak üreticinin kendi bypass modülüyle birlikte kullanılması gerektiği belirtilir. Bu koşul o modele aittir; bütün nötrsüz ürünler aynı şartı taşımaz, her bypass modülü de her anahtara uymaz.

Konu	Nötrlü model	Nötrsüz model
Kendini nasıl besler	Faz ile nötr arasından, lambadan bağımsız	Lamba kapalıyken lamba üzerinden geçen küçük akımla
Anahtar kutusunda aranan	Nötr iletkeni	Nötr aranmaz; uygunluğu usta değerlendirir
LED lambayla uyum	Lambanın gücüne bağlı değildir	Modele göre değişir; bazı modeller bypass modülü ister
Kimin işi	Elektrikçi	Elektrikçi

Bypass modülünü kim takar?

Bypass modülünün yeri ve bağlantısı ürünün şemasına göre belirlenir ve bu elektrikçinin işidir; kendiniz takmayın. Modülün gerekip gerekmediğini de usta, seçilen modelin belgesine ve değişecek lambalara bakarak söyler.

Toprak hattı nötr yerine kullanılabilir mi?

Hayır. Koruma iletkeni (toprak) normal işletme akımını taşımak için değil, bir gövdede kaçak olduğunda arıza akımına yol vermek için vardır. Schneider Electric'in topraklama bağlantıları sayfası bu iletkenin görevini arıza akımları için düşük dirençli yol sağlamak olarak tanımlar. Schneider Electric'in topraklama sistemleri kılavuzunda da TN-S sisteminde koruma iletkeni ile nötrün ayrı olduğu belirtilir.

Lamba akımı toprak üzerinden dönerse kaçak akım rölesi (RCD) bunu bir fark akımı olarak görüp açabilir; Schneider Electric'in RCD açıklaması bu algılama ilkesini anlatır. Kaçak akım rölesinin bulunmadığı ya da açmadığı bir devrede ise koruma iletkenine bağlı metal gövdeler istenmeyen gerilim taşıyabilir. Böyle bir bağlantı yapılmaz; evinizde yapıldığından şüpheleniyorsanız ustanıza söyleyin.

Anahtar kutusuna yeni nötr çekmek ne zaman gerekir?

Seçtiğiniz model nötr istiyorsa ya da nötrsüz bir model değişecek lambalarla uyumlu çalışmıyorsa kutuya nötr getirilmesi gündeme gelir. Bu iş buattan anahtar kutusuna yeni iletken çekilmesini gerektirir ve elektrikçinin işidir. Borunun durumu, buata erişim ve duvar kırma gerekip gerekmediği ancak yerinde görülerek anlaşılır.

Anahtar kutusuna nötr çekilmesi hakkında bilgi ve teklif için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına bakabilirsiniz. Akıllı anahtar, senaryo ve kumanda kurulumu hakkında bilgi ve teklif için akıllı ev ve otomasyon sayfasına bakabilirsiniz. Bu işleri Kadıköy, Beşiktaş ve diğer İstanbul servis bölgelerimizde yapıyoruz.

Kablolu bir otomasyon düşünüyorsanız

Tadilat sırasında birçok noktayı birlikte kumanda etmek istiyorsanız tek tek akıllı anahtar yerine kablolu bir bina otomasyonu da değerlendirilebilir. Bu sistemlerin altyapısı farklıdır; ayrıntısını KNX tabanlı otomasyon rehberinde bulabilirsiniz.

Siz ne yapabilirsiniz, ustanın işi nerede başlar?

Sizin yapabileceğiniz hazırlık, kapak açmadan toplanabilecek bilgilerdir. Bu bilgiler ustanın doğru modeli önermesini ve gereksiz ürün almanızı önlemeyi kolaylaştırır. Kutuda nötr olup olmadığı, bypass modülü gerekip gerekmediği ve bağlantının kendisi ise ustanın işidir.

Kurulum bittiğinde anahtarın hem elle hem uygulamadan açıp kapattığını, lamba kapalıyken hafif ışıma ya da titreme olmadığını kendiniz görebilirsiniz. Kutuya nötr çekildiyse ya da bypass modülü takıldıysa bunun hangi anahtarda ve hangi lambada yapıldığını ustadan yazılı olarak isteyin.

Değişecek lambaların türünü (LED ya da akkor) ambalajından veya etiketinden not edin.
Anahtarın tek yerden mi, iki yerden mi (vavien) kumanda edildiğini ustanıza söyleyin.
Almayı düşündüğünüz ürünün kutusundaki nötr ve bypass şartını okuyun.
Anahtar kapağını, duyu ya da armatürü kendiniz açmayın; kutudaki iletkenlere usta bakar.

Sık sorulan sorular

Akıllı anahtar nötr olmadan çalışır mı?

Nötrsüz olarak üretilen modeller nötr olmadan çalışabilir. Ancak bu modeller kendini lamba üzerinden besler; bazı LED lambalarda kapalıyken ışıma ya da titreme görülebilir ve üretici ayrıca bypass modülü isteyebilir. Hangi modelin sizin lambanıza uyacağını usta, ürünün belgesine bakarak değerlendirir.

Bypass modülü ne işe yarar?

Bypass modülü, nötrsüz anahtarın lamba kapalıyken ihtiyaç duyduğu küçük akım için lambanın yanında ayrı bir yol sağlar. Amaç LED lambanın kapalıyken ışımasını ya da titremesini önlemektir. Yeri ve bağlantısı ürün şemasına göre elektrikçinin işidir; kendiniz takmayın.

Akıllı prizde nötr sorunu olur mu?

Prize takılan akıllı prizler nötrü bağlandıkları prizden alır, bu yüzden anahtardaki gibi bir eksiklik yaşanmaz. Duvar içine yerleştirilen akıllı priz modülleri ve priz arkasına konan modüller ise kutudaki duruma göre ayrıca değerlendirilir ve elektrikçi tarafından takılır.

Nötr yerine toprağa bağlanırsa ne olur?

Lamba akımı koruma iletkeni üzerinden dönmeye başlar. Kaçak akım rölesi bunu fark akımı olarak görüp açabilir; kaçak akım rölesi yoksa ya da açmazsa metal gövdeler istenmeyen gerilim taşıyabilir. Bu bağlantı yapılmaz; evinizde böyle bir bağlantıdan şüpheleniyorsanız anahtarı kullanmayı bırakıp ustanıza bildirin.

İki yerden yanan lambada akıllı anahtar kullanılabilir mi?

İki yerden kumanda edilen (vavien) devrelerde anahtar kutularındaki iletkenler tek anahtarlı devreden farklıdır. Hangi akıllı modelin uyacağını, ikinci anahtarın nasıl değerlendirileceğini ve nötr gerekip gerekmediğini elektrikçi yerinde belirler; ürünü almadan önce bu bilgiyi ustanıza verin.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında