Balkon güneş paneli: kurulum koşulları ve kurallar

Kısa cevap

Balkon güneş paneli, balkonun korkuluğuna, duvarına ya da zeminine kurulan ve ışığı elektriğe çeviren küçük bir güneş enerjisi sistemidir. Şebekeden bağımsız akülü setler cihazları kendi çıkışından besler; prize ya da bir hatta bağlanacak setlerde dağıtım şirketinin koşulu ve hattın kablo ile sigorta uyumu önceden netleşmelidir. Şebekeye bağlantı ve kalıcı montaj uzman işidir.

Panel doğru akım üretir; invertör bunu evdeki cihazların kullandığı alternatif akıma çevirir.
Panel ışık aldıkça kabloları ve soketleri gerilim altında kalır; panel tarafındaki işler uzmanındır.
Dış cepheye taşan montaj ve kablo güzergâhı bina yönetimiyle önceden konuşulur.
Üretimin faturaya etkisi sayaç ve başvuru durumuna bağlıdır; tek başına tasarruf garantisi değildir.

Balkon güneş paneli nasıl çalışır, neyi besler?

Fotovoltaik (PV) panel, üzerine düşen ışığı doğru akıma (DC) çeviren yüzeydir. Evdeki prizler ve cihazlar ise alternatif akımla (AC) çalışır. Bu yüzden balkondaki panelin ürettiği enerji, invertör adı verilen bir çeviriciden geçmeden ev cihazlarında kullanılamaz.

Küçük sistemlerde invertör, panelin arkasına ya da yakınına takılan küçük bir cihaz olabilir; buna mikro invertör denir. Bazı setlerde ise panelin enerjisi önce bir aküde depolanır ve cihazlar setin kendi çıkışından beslenir. Hangi düzenin kullanıldığı, setin ev tesisatıyla ve şebekeyle ilişkisini belirler.

Şebekeye bağlı bir sette panel üretirken evde çalışan cihazlar varsa üretilen enerji önce bu cihazlarda kullanılır; eksik kalan kısım şebekeden çekilir. Üretim o an çalışan cihazların tüketimini aşarsa fazlası şebeke yönüne akar. 12 Mayıs 2019'da Resmî Gazete'de yayımlanan Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin ilk metni mahsuplaşmayı, belirli bir zaman diliminde üretim ve tüketimin birbirinden düşülerek kWh cinsinden net üretim ya da net tüketimin bulunması diye tanımlar. Bu hesaplaşmanın sizin için nasıl yapılacağı başvuru ve sayaç durumuna bağlıdır; ayrıntısı GES başvurusu ve mahsuplaşma rehberinde anlatılır.

Panelin gerçek üretimi gün içinde ışığa, açısına ve gölgeye göre değişir. Bu nedenle bir balkon setinin dairenin bütün tüketimini karşılayacağını varsaymayın; katkısı panel sayısına ve tüketim saatlerinize bağlıdır.

Güneşle su ısıtan balkon sistemi aynı şey mi?

Hayır. Balkon tipi güneş enerjisiyle su ısıtma sistemleri, ışığı elektriğe değil ısıya çeviren kolektörlerle çalışır ve evin su tesisatına bağlanır. Bu rehber elektrik üreten fotovoltaik panelleri anlatır; su ısıtan kolektörün montajı ve tesisatı ayrı bir konudur.

Bağımsız ve şebekeye bağlı balkon setleri nasıl ayrılır?

Balkon için konuşulan sistemler tek tür değildir. Asıl ayrım, panelin ürettiği enerjinin evin tesisatına ve şebekeye girip girmediğidir. Şebekeye paralel çalışmada panelin ürettiği enerji, şebekeden gelen enerjiyle aynı ev tesisatına girer ve ikisi birlikte kullanılır; şebekeden bağımsız akülü set ise ev tesisatına hiç bağlanmaz.

Bu iki düzen, kurallar ve güvenlik bakımından farklı sorular doğurur. Çatısı uygun bir binada daha büyük bir sistem de düşünülebilir; onun ön değerlendirme, başvuru ve uygulama aşamalarını çatı GES kurulumu rehberi anlatır. Aşağıdaki tablo, balkonda karşılaşacağınız üç düzenin hangi soruyu öne çıkardığını gösterir.

Düzen	Nasıl çalışır	Tesisatla ilişkisi	Önce netleşmesi gereken
Akülü bağımsız set	Panel aküyü şarj eder; cihazlar setin kendi çıkışından beslenir	Ev tesisatına ve şebekeye bağlanmaz	Ürün belgesindeki kullanım koşulları, taşıyıcının sağlamlığı, bina yönetiminin görüşü
Prize takılan, şebekeye paralel set	İnvertör üretimi prizden ev tesisatına verir	Prizin bağlı olduğu hatta üretim eklenir	Dağıtım şirketinin koşulu, hattın kablo kesiti ve sigortası, koruma düzeni
Ayrı hattan bağlanan set	İnvertör çıkışı panodan ayrılan bir hatta bağlanır	Panoda bu iş için ayrı bir hat ve koruma elemanı ayrılır	Dağıtım şirketinin koşulu, panoda yer, bağlantının uzmanca yapılması

Türkiye'de balkon GES kurmak için hangi koşullar aranır?

Kendi tüketimi için küçük ölçekte üretim yapacak kişilere uygulanan çerçeve, Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'dir. 12 Mayıs 2019 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan ilk metne göre yönetmelik, tüketicilerin elektrik ihtiyacını tüketim noktasına en yakın kendi üretim tesisinden karşılamasını amaçlar ve lisans alma, şirket kurma yükümlülüğü olmadan üretim yapacak kişilere uygulanacak usul ve esasları belirler. Aynı ilk metin; üretim tesislerinin sisteme bağlanmasını, başvuruların değerlendirilmesini ve ihtiyacın üzerinde üretilen enerjinin sisteme verilmesini kapsar.

Yönetmelik bu ilk metinden sonra değiştirildi; güncel hüküm yürürlükteki metinden ve dağıtım şirketinden doğrulanır. Balkona kurulacak küçük bir setin başvuru gerektirip gerektirmediğini ve hangi bağlantı koşullarının aranacağını da yürürlükteki düzenleme ve bölgenizin dağıtım şirketi belirler. BEDAŞ'ın lisanssız üretim sayfası, kendi bölgesinde başvuruların 1 Ekim 2023'ten itibaren LUS adlı çevrimiçi platformdan yapılabildiğini açıklar; başka bir bölgede o bölgenin dağıtım şirketinin açıklaması esas alınır. Başvuru adımları GES başvurusu rehberinde anlatılır; dağıtım şirketinin koşulunu öğrenmeden paneli prize ya da tesisata bağlatmayın.

Apartmanda bina yönetimiyle ne konuşulmalı?

Korkuluğun dışına taşan ya da dış cepheden görünen bir montaj yalnız sizin dairenizi değil, binanın tamamını ilgilendirebilir. Panelin nereye ve nasıl sabitleneceğini, kabloların hangi yoldan geçeceğini önceden bina yönetimiyle konuşun. Binanızda hangi kuralların geçerli olduğunu yönetimden öğrenin; kiracıysanız ev sahibinin görüşünü de alın.

Panel prize bağlanınca ev tesisatında ne değişir?

Priz hattı, panodaki sigortadan başlayıp prizlere uzanan ve cihazlara enerji taşımak için kurulan bir devredir. Sigorta, kablosunu aşırı akıma karşı korumak için o kablonun taşıyabileceği akıma göre seçilir. Hattın ucuna enerji üreten bir kaynak eklendiğinde bu denge yeniden değerlendirilmelidir.

Sigorta yalnız panodan hatta giren akımı görür; panelin hattın öbür ucundan verdiği akımı görmez. Panelin bağlandığı prizle aynı hatta çalışan cihazlar varsa, bağlantı noktasına ve cihazların yerine göre hattın bazı bölümleri sigortanın gördüğünden daha fazla akım taşıyabilir. Sigortası kablosuna göre büyük seçilmiş ya da bağlantıları gevşemiş bir hatta bu durum ısınma riskini artırır.

Kaçak akım rölesi (RCD), fark akımında, yani kaçakta açan koruma elemanıdır. Hatta üretim eklendiğinde mevcut koruma düzeninin, yani sigortaların, kaçak akım rölesinin ve topraklamanın bu duruma uygun olup olmadığını uzman değerlendirir. Bağlantının prizden mi, panodan ayrılacak bir hattan mı yapılacağı da bu değerlendirmeden sonra belirlenir.

Elektrik kesilince balkon seti ne yapar?

Lisanssız üretim yönetmeliğinin ilk metni adalanmayı, dağıtım sisteminin üretim tesisi bulunan bir bölgesinin enerjili kalacak biçimde şebekeden fiziksel olarak ayrılması diye tanımlar. Bu tanım, kesinti sırasında bir üretim kaynağının şebekenin bir bölümünü enerjili tutması durumunu adlandırır. Şebekeye paralel invertörler, şebeke gerilimi kesildiğinde üretimi durduracak biçimde tasarlanabilir; böyle bir set kesintide evinizi beslemez.

Kendi setinizin kesintide ne yaptığını ürün belgesinden, bağlantı koşulunu dağıtım şirketinden öğrenin. Kesintide bazı cihazları beslemek istiyorsanız bu, akülü ve yedek besleme düzeni olan uygun bir sistemle baştan planlanır.

Balkon panelinde sizin işiniz nerede biter?

SMA'nın Sunny Boy invertör kılavuzu, güneş ışığı alan panel dizisinin DC iletkenlerde ve invertörün gerilimli parçalarında tehlikeli DC gerilim oluşturduğunu, bunlara dokunmanın öldürücü elektrik çarpmasına yol açabileceğini yazar. Bu gerilim panel ışık aldığı sürece vardır; fişi çekmek ya da sigortayı indirmek onu ortadan kaldırmaz. Aynı kılavuz, DC konnektörlerin yük altında invertörden ayrılmasının ark oluşturabileceği uyarısını da yapar.

SMA'nın kılavuzu montajı, kurulumu, devreye almayı ve arıza gidermeyi uygun beceriye sahip nitelikli kişilere bırakır; topraklanmamış bir modül çerçevesine dokunmanın da öldürücü elektrik çarpmasına yol açabileceğini belirtir. Bunlar o üreticinin kendi ürünü için yazdığı uyarılardır. Sizin balkonunuzda panel çerçevesinin ve taşıyıcı profillerin topraklama bağlantısı, kullanılan ürünlerin belgelerine ve binanın topraklama düzenine göre belirlenir.

Panel rüzgârda kuvvet alır ve balkondan düşen bir parça alttakiler için tehlike oluşturur. Taşıyıcının sağlamlığını yönetiminiz ve uzmanla değerlendirin; montaj ya da kontrol için balkon dışına uzanmayın.

Uzman kurulumunda neler yapılır?

Kurulum, balkonun güneş alma ve gölge durumunun, montaj yerinin ve taşıyıcının değerlendirilmesiyle başlar. Ardından bağlantı noktası ve kablo güzergâhı belirlenir, panel çerçevesi ile taşıyıcının topraklama bağlantısı ürün belgelerine göre yapılır ve sistem devreye alınır. Bu adımlar GES elektrik altyapısı ve uygulama kapsamı içinde yer alır.

Teslimde setin hangi hatta bağlandığını gösteren bir not ve kullanılan ürünlerin belgelerini isteyin. Bu belgeler, ileride bir arıza, taşınma ya da yeni bir iş olduğunda ustanın işini kolaylaştırır.

Balkon seti almadan önce neye bakmalısınız?

Satın almadan önce yapacağınız birkaç gözlem, setin balkonunuza uyup uymadığını ve ustanın neyi değerlendireceğini netleştirir. Bu gözlemler bir kapağı sökmeyi ya da ölçüm yapmayı gerektirmez. Topladığınız notlar, İstanbul'da elektrik servisi için yerinde keşfe gelen ustanın değerlendirmesini hızlandırır.

Balkonun gün içinde hangi saatlerde doğrudan güneş aldığını birkaç gün not edin.
Üst balkon, saçak, ağaç ya da karşı bina gibi gölge yapan unsurları içeriden görebildiğiniz kadarıyla belirleyin.
Gündüz hangi cihazlarınızın çalıştığını ve faturanızdaki tüketimi not edin.
Balkondaki prizin hangi sigortaya bağlı olduğunu sigortaların üzerindeki ya da pano kapağının içindeki etiketten görebiliyorsanız not edin; sigortaların önündeki koruyucu kapağı sökmeyin.
Düşündüğünüz setin ürün belgesini ve bağlantı biçimini (akülü, fişli ya da ayrı hattan) saklayın.
Montaj yeri ve kablo güzergâhı için bina yönetiminin görüşünü alın.

Sık sorulan sorular

Balkon tipi güneş paneli prize takılarak kullanılabilir mi?

Fişli setler prize takılacak biçimde tasarlanmış olabilir; ancak bu, prizin bağlı olduğu hattın üretime uygun olduğu ya da şebekeye paralel çalışmanın koşulunun karşılandığı anlamına gelmez. Hattın durumunu bir uzmana değerlendirtin, bağlantı koşulunu ise bölgenizin dağıtım şirketinden öğrenin.

Balkon GES için dağıtım şirketine başvuru gerekir mi?

Bu, setin şebekeye paralel çalışıp çalışmadığına ve yürürlükteki düzenlemeye bağlıdır. Tesisata bağlanmayan akülü setlerde konu ağırlıkla ürün ve montaj güvenliğidir. Prize ya da bir hatta bağlanacak setlerde güncel koşulu, bölgenizin dağıtım şirketinin lisanssız üretim açıklamasından doğrulayın.

Balkondaki güneş paneli ne kadar elektrik üretir?

Tek bir sayı verilemez. Panel etiketindeki güç, üreticinin standart test koşullarında ölçtüğü değerdir; korkuluğa dik monte edilen ya da günün bir bölümünde gölge alan bir panelin gerçek üretimi bu değerin altında kalabilir. Beklentinizi etiket gücüne göre değil, balkonunuzun güneş alma saatlerine göre ustanızla değerlendirin.

Taşınırken balkon setini sökebilir miyim?

Panel kablosunu, DC soketlerini ya da akü bağlantısını kendiniz ayırmayın; akülü bağımsız bir sette bile sökümü kurulumu yapan kişiye ya da ustanıza bırakın. Set prize ya da bir hatta sabit bağlandıysa hattın eski hâline getirilmesi de uzman işidir. Taşıyıcıyı sökmek için balkon dışına uzanmayın.

Panel takılıyken kaçak akım rölesi atarsa ne yapmalıyım?

Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız röleyi bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın. Panel tarafı ışık aldıkça canlı kalacağı için panel kablolarına ve soketlerine dokunmadan, rölenin attığı saati ve o sırada çalışan cihazları ustanıza bildirin.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında