Çatı GES, binanın kendi tüketimine katkı için çatıya kurulan; panel, invertör ve koruma elemanlarından oluşan güneş enerjisi sistemidir. Kurulum, çatının taşıyıcı yapısının ve elektrik panosunun ön değerlendirmesiyle başlar; dağıtım şirketine başvuru, montaj, kablolama, topraklama ve devreye almayla sürer. Başvuru koşulları yürürlükteki yönetmeliğe ve dağıtım şirketinin açıklamasına bağlıdır.
- Panel doğru akım üretir, invertör bunu tesisatın kullandığı alternatif akıma çevirir.
- Çatının taşıma durumu, gölge ve pano kapasitesi kurulumdan önce yerinde incelenir.
- Şebekeye bağlantı için dağıtım şirketinin başvuru ve değerlendirme süreci izlenir.
- Panel ışık aldıkça DC taraf canlı kalır; montaj ve bağlantı uzman işidir.
Çatıdaki güneş enerjisi sistemi hangi parçalardan oluşur?
Güneş paneli kurulumu çatıya panel dizmekten ibaret değildir. Sistem; enerjiyi üreten paneller, bu enerjiyi çeviren invertör, iki taraftaki koruma ve ayırma elemanları ve tesisatın şebekeyle bağlantısından oluşur. Bu parçalar birbirine uygun seçilmezse üretim düşebilir ya da güvenlik sınırı zayıflayabilir.
Paneller doğru akım (DC) üretir. Bu enerjiyi binadaki prizlerin ve cihazların kullandığı alternatif akıma (AC) çeviren cihaz invertördür; ardından enerji panodan tesisata dağılır. Tesisin şebekeden çektiği ve şebekeye verdiği enerji ayrı büyüklüklerdir: ENTES'in analizör SSS sayfası kendi cihazı için bunları import ve export aktif enerji diye ayrı gösterir. Sayaç ya da analizör ekranlarındaki adlandırma cihaza göre değişebilir.
| Bileşen | Görevi | Yeri |
|---|---|---|
| Güneş paneli | Işığı doğru akım elektriğe çevirir | Çatıda, taşıyıcı sistem üzerinde; diziler hâlinde invertöre bağlanır |
| İnvertör | Doğru akımı alternatif akıma çevirir | Panel dizileri ile dağıtım panosu arasında |
| Koruma ve ayırma elemanları | DC ve AC hattı korur, bakımda ayırmayı sağlar | Projede belirlenen yerlerde, invertörün iki tarafında |
| Sayaç | Tesisin şebekeyle enerji alışverişini ölçer | Sayaç panosunda; dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır |
Kurulumdan önce çatı ve pano nasıl değerlendirilir?
Her bina güneş enerjisi sistemine aynı ölçüde hazır değildir. Çatının eğimi ve yönü, çevredeki gölge yapan unsurlar, taşıyıcı sistem ve elektrik panosunun durumu projenin uygulanabilirliğini belirler. Apartman ve sitelerde çatı ortak alandır; kullanımı ve kablonun ortak alanlardan geçişi bina yönetimiyle konuşulur.
Çatı alanı dar ya da kullanılamıyorsa balkon güneş paneli seçeneği ayrı bir konu olarak değerlendirilebilir; o uygulamanın kendi koşulları ve sınırları vardır.
- Çatıya çıkmadan, aşağıdan görebildiğiniz kadarıyla baca, kule ya da yan bina gibi gölge yapan unsurları not edin.
- Binanın mimari ve statik projelerinin elinizde olup olmadığını kontrol edin.
- Elektrik faturanızdaki sözleşme gücünü ve abone bilgilerini not alın.
- Ana panonun ve sayaç panosunun yerini not edin; kapakları açmayın, iç durumu uzman değerlendirir.
- Apartman ya da sitedeyseniz çatı kullanımı için bina yönetiminin görüşünü alın.
Çatı panellerin ağırlığını ve rüzgâr yükünü taşır mı?
Paneller, taşıyıcı profiller ve montaj elemanları yapıya ek ağırlık getirir; paneller rüzgârda ayrıca kuvvet alır. Ahşap iskeletli ya da eski çatılarda bu yükün taşınıp taşınamayacağı kurulumdan önce incelenir. Taşıma yetersiz görülürse çatı iskeletinde güçlendirme planlanır ya da panel yerleşimi değiştirilir.
Mevcut pano ve tesisat GES'e hazır mı?
Sistemin ürettiği enerji panodan tesisata dağılır. Bu yüzden panoda yeni hat ve koruma elemanları için yer olup olmadığı, mevcut koruma düzeni, kablo kesitleri ve topraklamanın durumu yerinde incelenir. Panonun genel yapısını elektrik panosu rehberi anlatır.
Mesken aboneliğinde reaktif enerji bedeli gündeme gelmez: EPDK'nin tarife uygulama usul ve esasları mesken ve tek fazla beslenen tüketicileri, aydınlatma tüketicilerini ve kurulu gücü 15 kW'a (dahil) kadar olan kullanıcıları reaktif tarifenin dışında tutar. Aynı metin, üreticinin şebekeye enerji verirken eşzamanlı verdiği reaktif enerjiyi de faturalamaya katmaz. Tarifeye tabi işletmelerde ise üretimin durduğu saatlerdeki denge ayrıca düşünülür; bunu işletme GES ve kompanzasyon etkileşimi rehberi anlatıyor.
Şebekeye bağlantı için başvuru nasıl ilerler?
Şebekeye bağlı çalışacak bir sistem için dağıtım şirketinin başvuru ve değerlendirme süreci izlenir. BEDAŞ'ın lisanssız üretim sayfası, başvuruda istenen bilgi ve belgelerin 12.05.2019 tarihli ve 30772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nde belirtildiğini açıklar. Aynı sayfaya göre BEDAŞ bölgesinde başvurular 1 Ekim 2023'ten bu yana dağıtım şirketinin LUS adlı çevrimiçi platformundan yapılır.
BEDAŞ'ın saydığı evraklar arasında GES teknik değerlendirme formu, bağlantı başvuru formu (Ek-1), faaliyet yasağına ilişkin beyan (Ek-4) ve geçici kabule hazır tutanağı bulunur; ön değerlendirme ve teknik değerlendirme sonuçları da dönemler hâlinde yayımlanır. Başka bir dağıtım bölgesinde o bölgenin dağıtım şirketinin açıklaması esas alınır.
Kurulabilecek güç, başvuru süresi, ücret ve üretim ile tüketimin nasıl mahsuplaştırılacağı yürürlükteki yönetmeliğe ve dağıtım şirketinin açıklamasına bağlıdır. Bu adımlar GES başvurusu ve mahsuplaşma rehberinin konusudur; İstanbul'daki genel kurum işlemleri ise BEDAŞ ve AYEDAŞ işlemleri rehberinde anlatılıyor. Bağlantı onayı alınmadan sistemi şebekeye bağlatmayın.
Çatı GES montajı ve kablolama hangi aşamalardan geçer?
Başvuru ve proje süreci ilerledikten sonra sahada mekanik ve elektriksel kurulum başlar. Montaj özenle yapılmazsa ileride su sızıntısına, gerilim düşümüne ve DC bağlantılarda ısınmaya yol açabilir. Çatıya güneş enerjisi sistemi kurulumu hakkında bilgi ve teklif için GES elektrik altyapısı ve uygulama kapsamı sayfasına bakabilirsiniz.
Çatı sızdırmazlığı ve mekanik sabitleme
Panelleri taşıyacak profiller mevcut kiremit, sac ya da sandviç panel kaplamasına uygun bağlantı elemanlarıyla sabitlenir. Çatıya açılan montaj delikleri yalıtım malzemeleriyle kapatılarak yağmur suyunun binaya girmesi önlenir. Taşıyıcı sistem, panellerin ışığı iyi alacağı açı ve yöne göre ayarlanıp sabitlenir.
DC ve AC kablolar nasıl taşınır?
Panel dizileri arasındaki DC bağlantılar dış ortamın güneşine ve sıcaklığına dayanıklı solar kablolarla yapılır; çatıdan invertöre inen hatlar mekanik hasara karşı korunur. İnvertörden çıkan AC kablolar binanın panosuna taşınır. DC bağlantıların kalitesi ve kablo güzergâhı ark ve yangın riski bakımından önemlidir; SMA'nın invertör kılavuzu, DC konnektörlerin yük altında invertörden ayrılmasının ark oluşturabileceğini yazar. Bu yüzden DC bağlantılar yalnız nitelikli kişilerce kurulur ve ayrılır.
Topraklama ve yıldırım ilişkisi nasıl ele alınır?
SMA'nın kılavuzu, topraklanmamış bir modül ya da dizi çerçevesine dokunmanın öldürücü elektrik çarpmasına yol açabileceğini; modüllerin, çerçevenin ve iletken yüzeylerin sürekli iletim sağlanacak biçimde bağlanıp topraklanmasını ve yerel kurallara uyulmasını ister. Bu, o üreticinin kendi sistemi için yazdığı bir şarttır; sizin çatınızda bağlantının nasıl yapılacağı projeye, kullanılan ürünlerin belgelerine ve binanın topraklama düzenine göre belirlenir.
Binada paratoner varsa çatıdaki panellerin ve taşıyıcı sistemin bu sistemle ilişkisi de projede ayrıca ele alınır. Bu değerlendirme uzman işidir; tek bir bağlantı biçimi her çatıya uygulanmaz.
Kurulumdan sonra sizin yapabilecekleriniz ve uzman işi
Paneller ışık aldıkça enerji üretir ve bu, şebeke tarafını kapatmakla durmaz. SMA'nın invertör kılavuzuna göre güneş ışığı alan panel dizisi DC iletkenlerde ve invertörün gerilimli parçalarında tehlikeli DC gerilim oluşturur; bunlara dokunmak öldürücü elektrik çarpmasına yol açabilir. Aynı kılavuz montajı, kurulumu, devreye almayı ve arıza gidermeyi nitelikli kişilere bırakır.
Sizin göreviniz üretimi izlemek ve olağan dışı bir durumda uzmana haber vermektir. Panel temizliği ve çatıya çıkmayı gerektiren işleri kurulumu yapan ekibe bırakın. Evde kullanıcının güvenle yapabileceği işlerin sınırını evde elektrik işlerinde güvenli sınır rehberi ayırır; diğer konular elektrik rehberi altında toplanır.
Sık sorulan sorular
Çatıya güneş paneli kurmak için başvuru gerekir mi?
Şebekeye bağlı çalışacak bir sistem için dağıtım şirketinin başvuru ve değerlendirme süreci izlenir. Güncel koşullar yürürlükteki yönetmeliğe ve dağıtım şirketinin açıklamasına bağlıdır; BEDAŞ bölgesinde başvurular dağıtım şirketinin çevrimiçi platformundan yapılır. Adımların ayrıntısı GES başvurusu ve mahsuplaşma rehberinde anlatılıyor.
Çatı güneş paneli kurulumu ne kadar sürer?
Süre tek bir sayıyla verilemez. Başvuru ve değerlendirme süresi dağıtım şirketine ve başvurunun eksiksiz olmasına, montaj süresi ise çatının yapısına ve sistemin büyüklüğüne bağlıdır. Gerçekçi takvim, keşif yapılıp başvurunun durumu netleşince konuşulur.
Güneş enerjisi kurulumunda mevcut elektrik panosu değişir mi?
Mevcut panonun yeterli olup olmadığı; yeni hat ve koruma elemanları için yer, mevcut koruma düzeni ve kablo kesitlerine göre yerinde belirlenir. Pano eskiyse ya da yer yoksa düzenleme veya yenileme gündeme gelebilir. Pano kapağını kendiniz açıp bakmayın; bu değerlendirme uzman işidir.
Elektrik kesildiğinde çatıdaki sistem çalışmaya devam eder mi?
Şebeke kesildiğinde invertörün nasıl davranacağı üretici belgesinde ve bağlantı onayında tanımlanır. Kesinti sırasında bazı yükleri beslemek istiyorsanız bunu kurulumdan önce ustanızla konuşun; böyle bir ihtiyaç projede baştan ele alınır. Kendi sisteminizin durumunu kurulum belgelerinden öğrenin.
Kaynaklar
- ENTES ürün belgesi: ENTES — analizör akım giriş uyumu ve hata inceleme teknik SSS
- EPDK düzenlemesi: EPDK — Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar — Son Hali
- BEDAŞ açıklaması: BEDAŞ — Lisanssız Üretim (dağıtım şirketinin başvuru sayfası)
- manuals.sma.de: SMA Solar Technology AG — Sunny Boy 3.0–5.0 kılavuzu, Safety Information
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında