Elektrik panosu nedir? Türleri ve içindeki elemanlar

Kısa cevap

Elektrik panosu, binaya gelen enerjiyi ayrı devrelere bölen ve her devreyi sigorta, kaçak akım rölesi gibi koruma elemanlarıyla güvenceye alan kapalı dağıtım düzenidir. Evde sigorta kutusu diye anılan daire panosu da, fabrikadaki ana dağıtım ya da motor kumanda panosu da bu ailenin üyeleridir. Hangisine ihtiyaç olduğunu beslenen yük ve tek hat şeması belirler.

Panonun üç temel işi vardır: dağıtmak, korumak ve gerektiğinde kumanda etmek.
Ana, tali, kat ve daire panosu, enerjinin binadaki yolu üzerindeki yerleriyle ayrılır.
Aydınlatma, kompanzasyon ve motor kumanda panoları belirli bir işe ayrılmış panolardır.
Kapağın arkasındaki bağlantı ve eleman işleri elektrikçiye aittir; siz dışarıdan gözlem yaparsınız.

Elektrik panosu ne işe yarar?

Bir daireye ya da binaya enerji tek bir hattan girer; oysa mutfak prizleri, aydınlatma, klima ve çamaşır makinesi ayrı devrelerden beslenir. Bu ayrımı yapan yer panodur. Schneider Electric'in dağıtım panoları sayfası da dağıtım panosunu gelen beslemeyi ayrı devrelere bölen yapı olarak tanımlar; her devrenin koruma ve kontrol düzeni ise gerçek projeye göre kurulur.

Panonun ikinci işi korumaktır. Her devrenin başında, o hattı aşırı yükte ve kısa devrede açan bir koruma elemanı durur; insanı kaçak akıma karşı koruyan kaçak akım rölesi de aynı panoda yer alır. Bazı panolar bir adım daha atar ve motor, pompa ya da aydınlatma gruplarını belirli bir düzene göre çalıştırıp durdurur; bunlara kumanda panosu denir.

Pano tek başına bir kutu değildir: gövde, içindeki baralar, koruma elemanları, kablo bağlantıları ve etiketler birlikte çalışan bir bütündür. Panonun hangi hattı nereye gönderdiğini en açık biçimde, tek hat şeması denen çizim gösterir; yenileme ve arıza incelemesi bu şemayla başlar.

Panonun içinde neler bulunur?

Bir daire panosunda bütün devreleri birlikte kesen bir ana şalter ve her devreye ayrılmış küçük devre kesiciler bulunur; halk arasında bunlara otomatik sigorta denir. Termik-manyetik açtırmalı türlerde aşırı yükü bimetal bir şerit, kısa devreyi elektromanyetik bir mekanizma algılar. Schneider Electric'in devre kesici tanımları bu iki parçanın görevini ayrı ayrı anlatır. Daha yüksek akımlı çıkışlarda aynı işi termik-manyetik şalterler (TMŞ) ve kompakt şalterler üstlenebilir; anahtar ve şalter türlerinin farkları şalter çeşitleri rehberindedir.

Kaçak akım rölesi (RCD), devreye giden ve devreden dönen akım arasındaki farkı, yani kaçağı izler; bu fark oluşunca devreyi açar. Kısa devre ve aşırı yük onun değil sigortanın konusudur. Rölenin çalışma mantığı ve seçimi kaçak akım rölesi rehberinde ayrıca anlatılır.

Nötr ve koruma (PE) iletkenleri panoda baralarda toplanır. TN-S sisteminde koruma iletkeni ile nötr ayrı tutulur; binanın sistemine göre bu ayrımın panoda nasıl kurulduğunu nötr, PE ve PEN baraları rehberinde bulabilirsiniz. Binanın topraklaması ise ayrı bir iştir ve topraklama rehberinde anlatılır.

İşletme panolarında bunlara kumanda elemanları eklenir. Kontaktör, bobinine verilen kumandayla yükü açıp kapatan bir anahtardır ve koruma elemanlarının yerini tutmaz. Motoru aşırı yükte durduran termik röle, konum seçmeye yarayan pako şalter ve gerilim, akım, güç gibi değerleri gösteren enerji analizörü de bu panolarda yer alabilir.

Eleman	Ne yapar?	Hangi panoda görülür?
Ana şalter, yük ayırıcı	Panonun ya da bir bölümün enerjisini elle açıp kapatır; yük ayırıcı tek başına koruma yapmaz	Daire, kat ve ana dağıtım panoları
Otomatik sigorta, TMŞ	Hattı aşırı yükte ve kısa devrede açar	Daire, kat, tali ve ana dağıtım panoları
Kaçak akım rölesi (RCD)	Kaçak oluşunca devreyi açar	Konut ve işletme dağıtım panoları
Nötr ve PE baraları	İletkenleri düzenli biçimde toplar	Dağıtım panoları
Kontaktör ve termik röle	Yükü kumandayla çalıştırır, motoru aşırı yükte durdurur	Motor, pompa ve fan kumanda panoları
Enerji analizörü	Gerilim, akım ve güç değerlerini gösterir	Ana dağıtım ve kompanzasyon panoları

Ana, tali, kat ve daire panosu nasıl ayrılır?

Bu pano adları, panonun enerjinin binadaki yolu üzerinde nerede durduğunu anlatır. Bir örnek dizilimde enerji önce ana dağıtım panosuna gelir, oradan tali ya da kat panolarına, sonra dairelere ve son devrelere dağılır. Dizilim projeye göre değişir; küçük bir binada ana pano ile daire panosu arasında başka pano olmayabilir.

Ana dağıtım panosu (ADP)

Ana dağıtım panosu, binanın ya da tesisin enerjisini ilk karşılayan ve alt panolara paylaştıran panodur. Çıkışlarında, beslediği hattın yüküne göre seçilmiş şalterler bulunur. Ana pano, tali pano ve motor kumanda panosunun görev farkları ADP, tali pano ve MCC karşılaştırmasında ayrıntılı anlatılır.

Tali pano ve kat dağıtım panosu ne işe yarar?

Tali pano, ana panodan beslenen ve belirli bir bölümü, katı ya da makine grubunu besleyen ara panodur. Kat dağıtım panosu bunun bir türüdür: bir katın aydınlatma, priz ve projedeki cihaz hatlarını taşır. Kritik yükler için ayrı bir UPS dağıtımı kurulup kurulmayacağı projede belirlenir; bu konu jeneratör, UPS ve şebeke arayüzü rehberinde işlenir.

Daire panosu ve sıva altı sigorta kutusu

Daire panosu, evinizdeki son devrelerin sigortalarını ve kaçak akım rölesini taşıyan panodur; günlük dilde sigorta kutusu denen yer burasıdır. Sıva altı sigorta kutusu duvarın içine gömülür ve kapağı duvarla aynı hizada durur; sıva üstü kutu ise duvarın yüzeyine monte edilir. İkisi aynı görevi yapar, seçimi yer, duvar yapısı ve tadilatın kapsamı belirler. Bir ev panosunda hangi korumaların bulunması gerektiği ev elektrik panosu rehberinde maddeler hâlinde anlatılır.

Sayaç panosu ve kofra

Sayaç panosu binadaki dairelerin sayaçlarını bir arada toplar; kofra ise binanın şebekeden enerji aldığı giriş kutusudur. Bu bölümler mühürlü ya da ortak alanda olabilir ve daire panosundan farklı bir sorumluluk alanına girer. Ayrıntılar sayaç panosu ile daire panosu farkını ve kofranın görevini anlatan rehberlerde.

Aydınlatma, kompanzasyon ve kumanda panoları ne yapar?

Bazı panolar enerjiyi paylaştırmaktan çok belirli bir işi yürütmek için kurulur. Adlarını o işten alırlar ve bir dağıtım panosundan beslenirler.

Aydınlatma panosu

Aydınlatma panosu, bir alanın aydınlatma devrelerini toplar ve bunları gruplar hâlinde açıp kapatmayı sağlar. Otopark, mağaza ya da ofis katlarında linye gruplarının saat, sensör veya butonla kumanda edilmesi bu panodan yapılabilir. Hangi alanın hangi ışık düzenine ihtiyaç duyduğu ise aydınlatma planlama işinin konusudur.

Kompanzasyon (kompanze) panosu

Kompanzasyon panosu, motor ve trafo gibi endüktif yüklerin çektiği reaktif gücü kondansatör kademeleriyle karşılayan panodur; halk arasında kompanze pano diye de anılır. Kademeleri bir reaktif güç kontrol rölesi devreye alır ve çıkarır. Reaktif bedelin nasıl oluştuğu ve panonun nasıl kurulduğu kompanzasyon rehberinde anlatılır.

Motor kumanda panosu (MCC)

Motor kumanda panosu pompa, fan ve motorları çalıştırır, durdurur ve korur. Kalkışı yumuşatmak için yıldız üçgen bağlantı ya da motorun frekansını ve gerilimini değiştirerek hız ve tork ayarlayan sürücüler kullanılabilir. Schneider Electric'in MCC kullanım kılavuzu, bu panoların kurulumunu ve servisini yalnız nitelikli elektrik personeline bırakır.

Transfer, şantiye ve hastane panoları

Şebeke kesildiğinde yükü jeneratöre aktaran düzen jeneratör transfer panosu ve transfer şalteri rehberinde anlatılır; kaynak geçişinin sırası, kilitlemesi ve gecikmeleri kullanılan sisteme göre belirlenir. İnşaat alanları için kurulan şantiye panosu toza, neme ve darbeye açık bir ortamda çalışır. Ameliyathanelerde kullanılan IT izole güç panosu ise hastayı ve cihazları korumak için ayrı bir besleme mantığıyla kurulur.

AG panosu ile OG panosu arasındaki fark nedir?

Alçak gerilim (AG) panosu, evlerde ve işletmelerde prizlerin ve makinelerin kullandığı şebeke gerilimiyle çalışan panodur; bu rehberde anlatılan daire, kat, ana dağıtım, aydınlatma ve kumanda panoları AG tarafındadır. Orta gerilim (OG) panosu ya da OG hücresi ise dağıtım şebekesinin daha yüksek gerilimli tarafında, trafonun önünde yer alır.

Hangi panoyla karşılaşacağınız binanın nasıl beslendiğine bağlıdır. Dağıtım şirketinin alçak gerilim şebekesinden beslenen bir konutta ya da dükkânda ilk pano AG tarafındadır ve OG ekipmanı bulunmaz. Kendi trafo merkezi olan bir fabrika, hastane ya da büyük yapıda ise enerji OG hücrelerinden trafoya, oradan AG ana dağıtım panosuna geçer; bu arayüzün ayrıntısı trafo ve AG dağıtım panosu farkı rehberindedir.

OG tarafı daha yüksek gerilimde çalıştığı için işletmesi ve bakımı ayrı bir uzmanlık alanıdır. Bu rehberdeki seçim ve belirti bilgileri AG panolarına yöneliktir.

Ölçüt	AG panosu	OG hücresi
Nerede durur?	Şebekeden beslenen binanın girişinde ya da trafonun çıkışında	Trafonun önünde, şebeke tarafında
Örnekler	Daire, kat, ana dağıtım, kompanzasyon ve kumanda panoları	Trafo merkezindeki giriş, ölçü ve koruma hücreleri
Hangi binada bulunur?	Şebekeden beslenen her binada	Kendi trafo merkezi olan tesislerde

Panodaki korumalar birlikte nasıl çalışır?

Her koruma elemanı farklı bir tehlikeye bakar: sigorta ve devre kesici aşırı yüke ve kısa devreye, kaçak akım rölesi kaçağa, topraklama ise arızada gövdeye gelen gerilimin güvenli bir yoldan akmasına. Biri diğerinin yerini tutmaz. Bir sigorta attığında akla gelen olası nedenleri sigorta atma nedenleri rehberinde bulabilirsiniz.

Bir devre kesici seçilirken, kurulduğu noktada beklenen kısa devre akımı hesaba katılır; kablo, bara, yük ve üstteki cihazla uyum da ayrıca değerlendirilir. Bu yüzden daha büyük amperli bir sigorta takmak korumayı güçlendirmez, tersine hattın kablosunu korumasız bırakabilir.

Ana pano ile alt panolar arasındaki koordinasyonun amacı, arıza anında yalnız arızalı devrenin açılması ve binanın geri kalanının enerjide kalmasıdır. Bunun ne ölçüde sağlandığı cihaz çiftine ve arıza akımına bağlıdır; tesis hem şebekeden hem jeneratörden beslenebiliyorsa iki durum için ayrıca doğrulanır. Ayrıntılar seçicilik ve koruma koordinasyonu rehberinde.

Yeni bir pano seçilirken neye bakılır?

Panonun kurulacağı yer, seçimin ilk girdisidir. Schneider Electric'in pano teknolojik özellikleri sayfası, ortam sıcaklığı, nem, korozyon, toz ve darbe gibi etkilerin pano seçiminde değerlendirildiğini belirtir. Nemli bir bodrum, tozlu bir atölye ve kuru bir daire koridoru aynı gövdeyi istemez.

İkinci girdi, bugünkü yük kadar yarının ihtiyacıdır. İşletme, bakım ve ileride eklenecek devreler tasarımda ayrı ayrı düşünülür; boş modül yeri ve bara kapasitesi bu yüzden baştan konuşulur. Değiştirilebilir bir yapı kurmak, her müdahalenin enerji kesilmeden yapılabileceği anlamına gelmez.

İşletme panoları atölyede imal edilip sahaya getirilir. Bitmiş her panonun rutin doğrulaması pano imalatçısının sorumluluğundadır ve bu adım, pano tipinin tasarım doğrulamasından ayrıdır. Gövdeden etiketlemeye kadar süreç pano imalatı ve kurulum aşamaları rehberinde sırasıyla anlatılır.

Panonuzda hangi belirtiler incelemeyi gerektirir?

Kapağın çevresinde yanık kokusu, renk değişimi, kararmış bir sigorta ya da sürekli bir cızırtı fark ederseniz panoya bakılması gerekir. Bu belirtilerin nedenleri ve risk düzeyi pano ısınması ve yanık izleri rehberinde ele alınır.

Panonun yaşı tek başına değişim kararı vermez; belirtiler, kullanım değişikliği ve mevcut korumaların durumu birlikte değerlendirilir. Değişimi gerektiren durumlar panonun ne zaman değişmesi gerektiğini anlatan rehberde tek tek sıralanır.

Gözle görülmeyen ısınmayı bulmak için termal kamerayla pano kontrolü yapılabilir; gevşek bir bağlantı ya da aşırı yüklenmiş bir hat, görüntüde çevresinden sıcak bir nokta olarak öne çıkar. Kritik tesislerde pano içinde başlayan yangını erken bastırmak için pano içi söndürme sistemi de kurulabilir.

Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu fark ederseniz panoya yaklaşmayın, alanı boşaltın ve 112'yi arayın. Islak ya da yanmış bir panoda ana şalteri indirmeye çalışmayın; güvenle ulaşamıyorsanız enerjiyi kesme işini uzmana ya da itfaiyeye bırakın.

Hangi sigortanın ya da kaçak akım rölesinin attığını kolun konumuna bakarak not edin.
Atma anında hangi cihazların çalıştığını ve olayın saatini yazın.
Panoyu güvenli mesafeden fotoğraflayın; etiketler okunuyorsa onları da görüntüleyin.
Panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp kaçak akım rölesinin TEST düğmesine üreticinin önerdiği aralıklarla bir kez basın; röle açmıyorsa tekrar denemeyin, elektrikçiye bildirin.
Koku ya da ses varsa panoya dokunmadan, ne zaman başladığını elektrikçiye anlatın.

Sahadan iki pano örneği: mobil ofis ve havuz kumandası

Ocak 2026'da Üsküdar'da, Emaar Square önüne yerleştirilen Tesla mobil satış ofisinin pano ve enerji işini üstlendik. Ofis karavanı AVM önüne yerleştirilirken enerji kablosu çekildi ve enerji alındı; ofisin ana panosu yapıldı, tavan arasındaki buatta metal kısımlara ek topraklama bağlantısı yapıldı. Pano ve devre elemanları test edilip devreye alındı.

Bu iş, küçük ve geçici bir yapının da kendi ana panosuna sahip olduğunu gösterir: pano adı ölçeği değil, gördüğü işi anlatır.

Bağcılar Güneşli'de bir spa ve havuz tesisinin anahtar teslim elektrik işlerinde havuz kumanda panolarını da yaptık. Bu panolarda sinyal lambaları çalışma ve arıza durumunu gösterir, acil durdurma butonu ise acil müdahale için kullanılır. Kumanda panosunu dağıtım panosundan ayıran şey budur: enerjiyi paylaştırmanın yanında ekipmanı izler ve çalıştırır.

Daire panosu yenilemesi, ana ve tali pano imalatı ya da kumanda panosu işleri pano hizmetlerimizin kapsamındadır. Panoyla bağlantılı diğer konular elektrik rehberi altında toplanır.

Bu konudaki işlerimiz

Emaar Square önündeki Tesla mobil satış ofisi, gece

Emaar Square · Üsküdar · Ocak 2026

Üsküdar'da Emaar Square önündeki Tesla mobil satış ofisine pano ve enerji

Emaar Square önüne yerleştirilen Tesla mobil satış ofisine (karavan) enerji kablosu çekildi, ofisin ana panosu yapıldı; tavan arasında metal kısımlara ek topraklama bağlantısı yapıldı. Pano ve devre elemanları test edilip devreye alındı.

İşin tamamını inceleyin →

Envoy Spa Güneşli Park havuz sistemleri için sinyal lambalı, seçici anahtarlı, acil stop butonlu kumanda panosu

Güneşli · Bağcılar · Fotoğraflar: Ağustos 2017

Envoy Spa Güneşli Park: anahtar teslim elektrik ve havuz panoları

Projeden kesit: Envoy Spa Güneşli Park'ın anahtar teslim elektrik işleri ve havuz kumanda panoları

Envoy Spa Güneşli Park'ın kuvvetli akım, zayıf akım ve otomasyon dahil anahtar teslim elektrik işlerinden kareler: havuz sistemleri için sinyal lambalı, seçici anahtarlı ve acil durdurma butonlu kumanda panoları; sigorta, kontaktör ve frekans sürücülü dağıtım panoları.

İşin tamamını inceleyin →

Sık sorulan sorular

Sigorta kutusu ile elektrik panosu aynı şey mi?

Sigorta kutusu dediğimiz yer daire dağıtım panosudur; yani elektrik panosunun en tanıdık ve en küçük türlerinden biridir. Elektrik panosu ise ana dağıtım, kat, kompanzasyon ve kumanda panolarını da kapsayan geniş bir addır. Elektrikçiye derdinizi anlatırken panonun nerede durduğunu ve hangi alanı beslediğini söylemek, adından daha yararlı olur.

Panoda boş yer varsa yeni bir hat eklenebilir mi?

Boş modül yeri işin yalnız bir parçasıdır. Yeni hattın gücü, panoyu besleyen hattın ve ana şalterin kapasitesi, hattın hangi kaçak akım grubuna alınacağı ve kablonun güzergâhı birlikte hesaplanır. Örneğin evde elektrikli araç şarjı için ayrı bir hat düşünülüyorsa bu hesap yerinde yapılır; kararı panoya bakan elektrikçi verir.

Elektrik panosunda kullanıcı neleri yapabilir?

Panoya güvenle ulaşabiliyorsanız, ön kapağı açıp koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa atmış bir sigortayı bir kez kaldırmak ya da açık cihazları kapatıp kaçak akım rölesinin test düğmesine bir kez basmak sizin yapabileceğiniz işlerdir. Sigorta yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, röle testte açmazsa tekrar denemeyin; ustaya bildirin. İç kapağın sökülmesi, bir bağlantıya dokunulması ya da eleman değiştirilmesi elektrikçinin işidir. Sayaç ve kofra gibi mühürlü bölümlere kullanıcı müdahale etmez.

Panodaki etiketler ne işe yarar?

Etiket, hangi sigortanın hangi odayı ya da cihazı beslediğini gösterir. Bir sigorta attığında ya da bakım için bir hattın enerjisi kesileceğinde doğru kolu bulmak böylece kolaylaşır. Tadilattan sonra devreler değiştiyse etiketlerin de güncellenmesi gerekir; eski bir etiket, yanlış hattın kapatılmasına yol açabilir.

Kompanze pano nedir, her işletmede gerekir mi?

Kompanze pano, kompanzasyon panosunun halk arasındaki adıdır. Reaktif güç çeken motor, trafo ve benzeri yüklerin bulunduğu işletmelerde reaktif tüketimi dengelemek için kurulur. Gerekip gerekmediği; yapı, kurulu güç, mevcut pano ve faturadaki reaktif tüketime bakılarak belirlenir. Faturayla yapılan bir ön analiz bu kararı netleştirir.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında