Aydınlatma planlama, bir mekânda genel, çalışma ve dekoratif ışığın nereye, hangi armatürle ve hangi renk sıcaklığında konacağını önceden belirleme işidir. Plan, armatürlerin hangi anahtarlarla gruplar hâlinde yakılacağını ve sürücülerine bakım için nasıl ulaşılacağını da kapsar. Böylece evde ve iş yerinde ışık kullanım amacına uyar, sonradan kırma ve değişiklik ihtiyacı azalır.
- Genel, çalışma ve dekoratif ışık ayrı katmanlar olarak düşünülür.
- Işık seviyesi ve renk sıcaklığı mekânın kullanımına göre seçilir.
- Armatür yerleşiminde ekranda yansıma ve masada gölge göz önüne alınır.
- Sürücü, dimmer ve armatür föyleri birbiriyle eşleştirilir.
Aydınlatma planlaması yapılırken ışık katmanları nasıl oluşturulur?
Bir mekânın aydınlatması tek tip armatürle çözülmez. Hacmin tamamını aydınlatan genel ışık, belirli bir işi kolaylaştıran çalışma ışığı ve mimari ayrıntıyı ya da bir nesneyi öne çıkaran dekoratif ışık bir araya getirilir. Her katmanın ışık miktarı, armatür tipi ve yerleşim açısı mekânın ölçülerine ve kullanımına göre ayrı ayrı belirlenir.
Renk sıcaklığı da katmanların karakterini belirler. Philips'in renk sıcaklığı kılavuzu, ışığın farklı renk sıcaklıklarında olabildiğini ve bu değerin Kelvin (K) birimiyle belirtildiğini açıklar. Dinlenme alanlarında daha sıcak, ayrıntının net görülmesi istenen çalışma noktalarında daha beyaz tonlar seçilebilir; mekân için tek doğru değer yoktur, ayrıntılar renk sıcaklığı (Kelvin) rehberindedir.
| Katman | Kullanım amacı | Örnek uygulama noktası |
|---|---|---|
| Genel aydınlatma | Mekânın temel ışık ihtiyacını karşılar. | Tavan armatürleri, avizeler, geniş açılı paneller |
| Çalışma aydınlatması | Okuma, yemek hazırlama ya da masa başı işini destekler. | Çalışma masası armatürleri, tezgâh altı şeritler |
| Dekoratif aydınlatma | Nesneleri, duvar dokusunu ya da mimari ayrıntıyı öne çıkarır. | Tablo aydınlatıcıları, dar açılı spotlar, gizli ışık |
Kumanda grupları ve bakım erişimi planda nasıl kurulur?
Kumanda grubu, aynı anahtarla ya da aynı otomatikle birlikte yanan armatürlerdir. Genel, çalışma ve dekoratif ışığı ayrı gruplara bağlamak, ihtiyacınız olmayan ışığı yakmadan çalışmanızı sağlar: salonda tavan ışığı kapalıyken yalnız okuma köşesini ya da yalnız duvar vurgusunu yakabilirsiniz. Gruplar belirlendikten sonra anahtarların yeri kapı girişlerine ve kullanım noktalarına göre seçilir; iki kapısı olan bir odada ya da uzun bir koridorda iki noktadan kumanda planlanabilir.
İş yerlerinde gruplar çalışma düzenine göre kurulur. Pencere kenarı ile iç bölümün, toplantı odası ile açık ofisin ayrı yakılması, ışığı ihtiyaca göre kullanmayı kolaylaştırır. Koridor, merdiven ve depo gibi geçiş alanları sensör ya da zaman ayarlı otomatik gruplara ayrılır. Hangi grubun panoda hangi sigortaya bağlandığı da projeye yazılır; bu ilişkiyi elektrik panosunun yapısı rehberi açıklar.
Bakım erişimi, arıza çıktığında armatüre, sürücüye ve bağlantı kutusuna kırmadan ulaşabilmektir. Asma tavan içindeki sürücülerin bir servis kapağından ya da armatür boşluğundan erişilebilir yerde durması, gizli ışık profillerinde sürücünün ulaşılabilir bir noktaya konması ve yüksek tavanlı alanlarda armatüre nasıl çıkılacağının baştan düşünülmesi, sonradan tavanı sökme ihtiyacını önler.
- Mobilya yerleşimini ve hangi alanda hangi işin yapılacağını gösteren basit bir plan
- Hangi ışıkların ayrı ayrı yanmasını istediğinizin listesi
- Kısılabilir ışık ya da akıllı kumanda isteyip istemediğiniz
- Tavanın türü: beton, asma tavan ya da ahşap
- Dış mekânda kullanılacak armatürlerin yerleri
Ev aydınlatma projelerinde yerleşim ve ürün seçimi
Evde armatür yerleşimi odanın ölçülerine, tavan yüksekliğine ve mobilya düzenine göre belirlenir. Gömme spot planlamasında spotların duvara ve birbirine olan uzaklığı, ışığın odaya dengeli dağılacağı biçimde ayarlanır. Eşyaların yeri değiştiğinde açısı ayarlanabilen ray spot sistemleri salon ve geniş oturma alanlarında esneklik sağlar.
Eski tesisatlarda anahtar kutusuna yalnız faz ve lamba dönüşü getirilmiş, nötr iletkeni getirilmemiş olabilir; nötr isteyen akıllı anahtarlar böyle bir kutuda doğrudan çalışmaz. Shelly'nin 1L Gen3 ürün sayfası, bu modelin nötr olmadan çalışabildiğini, ancak yüke paralel bağlanan bir bypass cihazı gerektirdiğini belirtir. Uygun model seçilir, üreticinin bypass koşulu sağlanır ve bağlantıyı uzman yaparsa akıllı kumanda nötrsüz kutuda da mümkün olabilir; kutuyu kendiniz açıp bağlantı denemeyin.
Tesisatınız yenilenecekse anahtar kutularına nötr getirilmesini tesisat yenileme kararı aşamasında planlamak, ileride akıllı kumanda seçeneklerini genişletir.
Ofis ve iş yerlerinde armatür yerleşimi nasıl planlanır?
İş yerinde planın hedefi, masa yüzeyinde yeterli ışık ve ekranda yansımasız bir görüştür. Açık ofiste armatür hatlarını masa sıralarına göre planlamak, ekranda yansımayı ve masada gölgeyi azaltır. Borsa İstanbul bilişim teknolojileri katının anahtar teslim elektrik işleri gibi ofis projelerinde de aydınlatma planı çalışma düzeniyle birlikte ele alınır.
Ofisin mimarisine uyan kesintisiz ışık hatları için lineer ve gizli ışık uygulamaları kullanılır. Örneğin Sarıyer'in Tarabya semtindeki bir ofiste Aralık 2025'te ofis aydınlatmasında sarkıt lineer armatürler uygulandı. Masa düzeni priz ve data noktalarını da belirler; bu tarafı ofiste data ve enerji prizi planlaması rehberi anlatır.
LED aydınlatmalarda sürücü ve besleme kaynağı seçimi
Armatüre uygun besleme seçimi, özellikle şerit uygulamalarında LED şerit için besleme elemanı seçimi rehberinin konusudur. MEAN WELL'in LED sürücü serileri sayfası, sürücüleri sabit gerilim çıkışlı LPV ve sabit akım çıkışlı LPC serileri olarak ayırır. Hangi sürücünün gerektiği ürünün adından değil, armatürün ya da LED modülünün föyündeki gerilim, akım ve güç değerlerinden anlaşılır; bazı armatürlerde sürücü gövdeye entegre gelir.
Sürücünün çıkış türü ve değerleri föyle eşleşmezse armatür doğru çalışmayabilir; yalnız watt değerlerinin tutması bu eşleşme için yeterli değildir. LED lambanın kapalıyken hafifçe yanması ise farklı nedenlerden kaynaklanabilir: anahtarın hattı nasıl kestiği, ışıklı ya da nötrsüz çalışan anahtarlar ve sürücü uyumu bunlardan bazılarıdır. Aydınlatma uygulamaları hakkında bilgi ve teklif için aydınlatma çözümleri sayfasına bakabilirsiniz.
Işık seviyesini ayarlarken dimmer uyumu nasıl sağlanır?
Işığı kısabilmek için dimmer, sürücü ve armatürün aynı kısma yöntemini desteklemesi gerekir. Projenin başında dimmer ve LED uyumu kontrol edilmeden seçilen bileşenler titremeye, kısıldığında sönmeye ya da ışığın hiç kısılmamasına yol açabilir.
Üreticiler bu uyumu kendi sistemleri için ayrıca tanımlar. Avustralya pazarındaki C-Bus kumanda sistemi için Schneider Electric'in LED uyumluluk notu, LED'lerin kullanılan C-Bus dimmer tipini destekleyen ayrı bir LED sürücüsüyle beslenmesini ister. MEAN WELL'in PCD serisi gibi bazı sürücüler ise faz kesmeli (TRIAC) dimleme özelliğiyle üretilir. Bu örnekler bütün ürünlere genellenemez; planlama aşamasında seçilen dimmer ile sürücünün föyleri karşılaştırılır.
- Armatürün ya da sürücünün föyünde kısılabilir (dimmable) ibaresini ve desteklenen dimleme yöntemini arayın.
- Dimmer'ın etiketinde yazan en düşük ve en yüksek yük sınırlarını not edin.
- Aynı dimmere bağlanacak armatürlerin toplam gücünü listeleyin.
Ortak alanlar: merdiven, bahçe ve dış cephe planlaması
Merdiven, koridor ve otopark gibi geçiş alanlarında ışığın gereksiz yanmasını önlemek için hareket sensörlü aydınlatma ya da merdiven otomatiği kullanılır. İşlevler modelden modele değişir: Theben'in ELPA 8 ürün sayfası, bu modelde yeniden tetikleme ve sürekli ışık işlevi bulunduğunu belirtir; başka bir modelde aynı işlevlerin olup olmadığına ürün föyünden bakılır.
Dış ortamda armatür seçerken toz ve suya karşı koruma belirleyicidir. IP koruma sınıfı, ürünün katı cisimlere ve suya karşı korumasını gösterir ve dış mekân seçiminde ortamın koşullarıyla birlikte değerlendirilir; Schneider Electric'in IP koruma derecesi açıklaması IP20 sınıfının suya karşı koruma sağlamadığını belirtir. Bahçe ve açık alan aydınlatması ile bina dış cephe aydınlatması rehberleri bu seçimi kendi ortamları için ayrıntılandırır.
Kaçış yolları ve acil durum aydınlatması
Toplu kullanılan binalarda şebeke kesildiğinde yanacak acil durum aydınlatması, yapının kullanımına ve projesine göre planın parçası olabilir. Acil aydınlatma armatürleri ve ışıklı yönlendirme işaretleri, kesinti anında insanların çıkışı bulabilmesi için kaçış güzergâhı üzerinde konumlandırılır.
Acil durum armatürleri kendi bataryasıyla çalışabileceği gibi merkezi bir batarya sisteminden de beslenebilir. Hangi alanda acil aydınlatma gerektiği, hangi sistemin seçileceği ve nasıl test edileceği yürürlükteki mevzuata ve projeye göre değerlendirilir. Aydınlatma dışındaki tesisat, pano ve güvenlik konularına elektrik rehberi ana sayfasından ulaşabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Tarabya'da ofise sarkıt lineer LED aydınlatma
Ofis aydınlatmasında sarkıt lineer armatürler uygulandı.
İşin tamamını inceleyin → — Tarabya'da ofise sarkıt lineer LED aydınlatma
Borsa İstanbul bilişim katı: anahtar teslim elektrik işleri
Projeden kesit: Borsa İstanbul bilişim teknolojileri katının anahtar teslim elektrik işleri
Borsa İstanbul bilişim teknolojileri katının kuvvetli akım, zayıf akım ve otomasyon dahil anahtar teslim elektrik işlerinden kareler: açık ofis boyunca lineer armatür hatları ve gömme spotlar, sahne bölümünde dikey ışık ve tavan spotları, oturma alanında spot aydınlatma.
İşin tamamını inceleyin → — Borsa İstanbul bilişim katı: anahtar teslim elektrik işleri
Projeden kesit: Bebek'te villa ofislerin anahtar teslim elektrik işleri
Bebek'teki villa ofislerin kuvvetli ve zayıf akım dahil anahtar teslim elektrik işlerinden kareler: ahşap tavanda sarkıt avizeler, çatı katında ve çalışma odasında lineer sarkıt armatürler, merdiven duvarında dekoratif aplik.
İşin tamamını inceleyin → — Projeden kesit: Bebek'te villa ofislerin anahtar teslim elektrik işleriSık sorulan sorular
Aydınlatma projesi çizimi hangi aşamaları içerir?
Önce mekânın kullanımı ve hangi alanda hangi işin yapılacağı belirlenir. Ardından tavan yapısı, doğal ışık, mobilya yerleşimi ve anahtar noktaları dikkate alınarak armatürlerin tipi, yeri ve kumanda grupları planlanır. Son olarak bu bilgiler elektrik tesisat planına ve pano devrelerine aktarılır.
Aydınlatma projesi AutoCAD ile mi çizilir?
Aydınlatma projesi bilgisayar destekli çizim programlarında, mimari plan altlığı üzerinde çizilebilir; AutoCAD bu programlardan biridir. Çizimin değeri programdan çok içerdiği kararlardan gelir: armatür yerleri, kumanda grupları, devre ayrımı ve pano bağlantısı.
Evde ışık rengi nasıl seçilir?
Seçim odanın kullanımına göre değişir. Yatak odası ve salon gibi dinlenme alanlarında daha sıcak tonlar, mutfak tezgâhı ya da çalışma masası gibi ayrıntının görülmesi gereken yerlerde daha beyaz tonlar tercih edilebilir. Ürün alırken ambalajda Kelvin cinsinden yazan değere bakın ve aynı katmandaki armatürlerde aynı değeri kullanın.
LED armatürler için güç kaynağı seçimi nasıl yapılır?
Armatürün ya da LED modülünün föyündeki gerilim, akım ve güç değerlerine bakılır. Föy sabit gerilim istiyorsa sabit gerilim çıkışlı, sabit akım istiyorsa o akım değerine uygun sabit akım çıkışlı sürücü seçilir; yalnız watt değerinin tutması yeterli değildir. Sürücüsü gövdeye entegre armatürlerde ayrı seçim gerekmez.
Aydınlatma tesisatında dimmer kullanırken sorun yaşamamak için ne yapılmalı?
Dimmer'ın dimleme yöntemi ile sürücünün desteklediği yöntemin aynı olduğu iki ürünün föyünden doğrulanır. Uyumsuzlukta ışık titreyebilir, kısıldığında sönebilir ya da hiç kısılmayabilir. Dimmer'ı etiketindeki yük sınırları içinde kullanmak da bu kontrolün parçasıdır; montaj ve bağlantı uzman işidir.
Kaynaklar
- Philips açıklaması: Philips Hue colour temperature guide
- product-help.schneider-electric.com: Schneider IP degree of protection explanation
- MEAN WELL ürün belgesi: MEAN WELL LED driver series
- shelly.com: Shelly 1L Gen3 no-neutral model
- theben.de: Theben ELPA 8 model functions
- Schneider Electric ürün belgesi: Schneider C-Bus LED compatibility FAQ AU
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında