Acil aydınlatma armatürü nedir, nerede zorunludur?

Kısa cevap

Acil aydınlatma armatürü, normal aydınlatma kesildiğinde kendi bataryasından ya da merkezi bir batarya ünitesinden beslenerek kendiliğinden yanan armatürdür. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 72. maddesine göre bütün kaçış yollarında, toplanma yerlerinde, kapalı otoparklarda ve benzeri bölümlerde acil durum aydınlatması şarttır. Yangın algılama sisteminden ayrıdır ve normal beslemenin kesilmesiyle devreye girer.

Bağımsız armatür kendi bataryasını taşır; merkezi sistemde armatürler ortak bir batarya ünitesinden beslenir.
Yönetmeliğe göre acil aydınlatma en az 60 dakika, kullanıcı yükü 200'den fazla olan binalarda en az 120 dakika sağlanır.
Normal bir armatür dönüştürme kitiyle bağımsız acil durum armatürüne dönüştürülebilir; kitin takılması usta işidir.
Periyodik kontrol, test ve bakım bina sahibinin ya da yöneticisinin sorumluluğundadır.

Acil aydınlatma armatürü ne zaman yanar?

Acil aydınlatma, normal aydınlatma söndüğünde insanların kaçış yolunu görüp binadan güvenle çıkabilmesi için yanan ışıktır. Onu devreye sokan şey yangını algılamak değil, normal beslemenin kesilmesidir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, 72. maddesinde bunu üç durumla tarif eder: şehir şebekesinin kesilmesi, yangın ya da deprem gibi nedenlerle binanın enerjisinin güvenlik için kesilmesi ve bir devre kesicinin ya da sigortanın açılması. Bu durumlarda acil aydınlatma kendiliğinden devreye girecek biçimde düzenlenir.

Yangın algılama sistemi dumanı ya da ısıyı görür ve uyarı verir; acil aydınlatma ise enerjiye bakar. İkisi aynı binada birlikte bulunur ama biri diğerinin yerine geçmez.

Acil aydınlatma, genel aydınlatma planlama kararlarından ayrı düşünülür. Orada amaç günlük kullanım için doğru ışıktır; burada amaç kesinti anında çıkışın görünmesidir. Acil aydınlatma uygulamaları hakkında bilgi ve teklif için aydınlatma çözümleri sayfasına bakabilirsiniz.

Acil aydınlatma hangi yerlerde zorunludur?

Yönetmeliğin 72. maddesi yerleri tek tek sayar. Bütün kaçış yollarında, toplanma için kullanılan yerlerde, asansörde ve yürüyen merdivenlerde, elektrik dağıtım ve jeneratör odalarında, merkezi batarya ünitesi odalarında, pompa istasyonlarında, kapalı otoparklarda, ilk yardım ve emniyet ekipmanının bulunduğu yerlerde, yangın uyarı butonlarının ve yangın dolaplarının bulunduğu bölümlerde acil durum aydınlatması şarttır. Yüksek risk oluşturan hareketli makinelerin ve kimyasal maddelerin bulunduğu atölye ve laboratuvarlar da bu listededir.

Aynı madde bazı binaları da bütünüyle sayar: hastaneler, huzurevleri ve eğitim amaçlı binalar ile kullanıcı yükü 200'den fazla olan bütün binalar bunlardandır. Penceresiz binalar, oteller ve yatakhaneler, yüksek tehlikeli yerler ve yüksek binalar da maddede yer alır. Sizin binanızın hangi sınıfa girdiğini ve acil aydınlatmanın nerelere konacağını binanın projesi ile yönetmeliğin bütünü belirler.

Süre de yönetmelikte yazılıdır: acil durum aydınlatması normal aydınlatma kesildiğinde en az 60 dakika, kullanıcı yükü 200'den fazla olan binalarda en az 120 dakika sağlanır. Işık seviyesi ve armatür aralıkları ise projenin konusudur; bunları ürün kutusundaki ifadeye göre değil, proje hesabına göre belirlemek gerekir.

Konu	Yönetmeliğin söylediği	Madde
Ne zaman devreye girer	Normal aydınlatma kesildiğinde kendiliğinden	72/1
Nerede şarttır	Kaçış yolları, toplanma yerleri, kapalı otoparklar, elektrik ve jeneratör odaları gibi sayılan bölümler ile sayılan binalar	72/2
En az ne kadar yanar	60 dakika; kullanıcı yükü 200'den fazlaysa 120 dakika	72/3
Deprem bölgelerinde	Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde kaçış koridoru ve merdivenlerde kendi başına çalışan bataryalı armatür	72/8
Yönlendirme	Birden fazla çıkışı olan bütün binalarda	73/1

Çıkış yönlendirme işaretleri de aynı kurala mı bağlı?

Yönlendirme ayrı bir maddededir. Yönetmeliğin 73. maddesine göre birden fazla çıkışı olan bütün binalarda, kullanıcıların çıkışlara kolayca ulaşabilmesi için acil durum yönlendirmesi yapılır. Yönlendirme için de normal aydınlatma kesildiğinde en az 60 dakika, kullanıcı yükü 200'den fazlaysa en az 120 dakika aranır.

Yani bir koridoru aydınlatan armatür ile çıkışı gösteren işaret iki ayrı iştir; projede ikisi birlikte yer alır. İşaretin boyutu ve yeri de proje kapsamında belirlenir.

Bataryalı acil aydınlatma lambası ile merkezi sistem arasında ne fark var?

Yönetmeliğin 72. maddesi iki yol tanır. Birincisi bağımsız armatürdür: kendi aküsü, şarj devresi, şebeke gerilimini izleyen denetleyicisi ve lambayı süren devresi kendi gövdesindedir. Halk arasında şarjlı ya da akülü acil aydınlatma denen ürünler bu gruptadır. İkincisi merkezi batarya ünitesidir: armatürler ortak bir akü bataryasından doğru gerilimle ya da bir invertör üzerinden alternatif gerilimle beslenir.

Bağımsız armatürde şebeke varken şarj devresi aküyü dolu tutar; şebeke gerilimi kesildiğinde denetleyici lambayı aküye geçirir, enerji gelince yeniden şarja döner. Bazı modeller yalnız kesintide yanar, bazıları şebeke varken de ışık verir; hangisinin alındığını ürün belgesi gösterir. Kesintide ne kadar yanacağı akünün kapasitesine ve ürünün belgesine bağlıdır.

Seçimde deprem bölgesi de bir ölçüttür. Yönetmeliğe göre birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde kaçış koridorları ve merdivenlerdeki acil aydınlatmanın kendi başına çalışabilen bataryalı armatürlerle sağlanması gerekir. Binanızın hangi bölgede olduğunu ve hangi düzenin seçileceğini proje belirler.

Acil aydınlatma kitli armatür nedir, normal armatür dönüştürülebilir mi?

Dönüştürülebilir. Yönetmeliğin 72. maddesine göre normal aydınlatma için kullanılan armatürler, acil durum dönüştürme kiti armatürün içine ya da hemen yakınına monte edilip gerekli bağlantılar yapılarak bağımsız acil durum armatürüne dönüştürülebilir. Böylece koridordaki ya da tavandaki mevcut armatür kesintide de ışık veren armatüre dönüşür.

Kitin armatürle nasıl çalışacağı her ürün çiftinde ayrıdır. Kitin bağlantı biçimi, hangi LED sürücüsüyle uyumlu olduğu ve kesintide armatürün hangi ışık değeriyle yanacağı kitin ve armatürün belgesinde yazar. Sürücülerin çıkışı da farklıdır: MEAN WELL'in LED sürücü serileri sayfasında LPV serisi sabit gerilim, LPC serisi sabit akım çıkışlı olarak ayrılır. Besleme elemanının mantığını LED şerit için besleme elemanı seçimi rehberinde anlattık.

Kit armatürün içine girer ve hatta bağlanır; bu yüzden takılması sizin işiniz değil, usta işidir. Kitin varlığı tek başına binanın acil aydınlatma gereğini karşıladığını göstermez; yer, süre ve ışık seviyesi yine projeye göre değerlendirilir.

Özellik	Bağımsız (bataryalı) armatür	Kitle dönüştürülmüş armatür
Yapı	Akü, şarj devresi ve denetleyici armatürün kendi gövdesindedir	Kit, normal armatürün içine ya da hemen yakınına eklenir
Görünüm	Ayrı bir armatür olarak yerleştirilir	Mekândaki mevcut armatür yerinde kalır
Uyum	Ürün belgesindeki değerlerle çalışır	Kit ile armatürün sürücüsü ve ışık kaynağı belgelere göre eşleşmelidir
Kesintide ışık	Ürün belgesinde yazar	Kitin ve armatürün belgesinde yazar

Sensörlü acil aydınlatma armatürü kesintide nasıl davranır?

Merdivenlerde ve ortak alanlarda hareket algılayınca yanan armatürler kullanılır. Bunların bazılarında acil durum işlevi de bulunur. Kesintide armatürün sensörü beklemeden bataryadan yanıp yanmadığı modele göre değişir; bu davranış ürün belgesinde yazar ve seçimden önce sorulmalıdır.

Kaçış yolunda kullanılacak bir armatürün kesintide kimsenin hareket etmesini beklemeden ışık vermesi beklenir. Bu yüzden sensörlü bir modelin acil aydınlatma için uygun olup olmadığına projeyle birlikte karar verilir. Günlük kullanımdaki sensörlü düzeni hareket sensörlü aydınlatma rehberinde, apartman merdivenindeki zaman ayarlı düzeni merdiven otomatiği rehberinde anlattık.

IP20 armatür dış kaçış yolunda kullanılabilir mi?

IP kodu, armatürün katı cisimlere ve suya karşı koruma derecesini gösterir. Schneider Electric'in IP koruma derecesi açıklamasına göre IP20 suya karşı koruma sağlamaz. Bu yüzden IP20 bir armatür, yağmur ya da su sıçraması alan bir dış merdivende veya sundurmada uygun değildir; dış ortam için koruma derecesi ürün belgesinden doğrulanır. Kodların anlamını IP koruma sınıfı rehberinde ayrıntılı anlattık.

Suyun dışarıdaki elektrik donanımına ne yaptığına bir örnek: Temmuz 2026'da Beşiktaş'ın Bebek semtindeki bir işletmenin ışıklı tabelası arızalıydı. Bebek'teki ışıklı tabela onarımında uygunsuz bağlanmış ve dışarıda kaldığı için sudan bozulmuş LED trafosu dış mekâna uygun olanıyla değiştirildi, bağlantılar IP65 buatlarla düzenlendi ve tabela çalışır hâlde teslim edildi. Bu bir acil aydınlatma işi değildir ama dış ortamdaki armatürde de aynı ilke geçerlidir.

Acil aydınlatmanın bakımı ve testi kimin sorumluluğundadır?

Yönetmeliğin 84. maddesine göre acil aydınlatma, yönlendirme ve yangın algılama-uyarı sistemleri; bina sahibinin ve yöneticisinin ya da sorumluluğu yazılı olarak devredilen bina yetkilisinin sorumluluğunda, ilgili standartların gerektirdiği periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulur. Kontrolün nasıl ve hangi aralıkla yapılacağını ilgili standart ve ürün belgesi belirler.

Bu iş, bina sorumlusunun yetkin bir kişiye yaptıracağı iştir. Armatürler çoğu yerde yüksekte durur ve test, bataryalı çalışmayı kesinti koşulunda sınamayı gerektirir; kendi başınıza yapacağınız bir iş değildir. Bina kullanıcısı olarak sizin yapabileceğiniz, aşağıdaki gözlemleri bina sorumlusuna iletmektir.

Akü bir enerji kaynağıdır ve dikkat ister: İngiltere iş güvenliği kurumu HSE'nin elektrik güvenliği açıklaması, araçlardakiler gibi bataryaların kısa devre edildiğinde aşırı ısınabileceğini ya da patlayabileceğini belirtir. Armatürün aküsünü değiştirmek ya da kiti sökmek de bu yüzden usta işidir.

Armatürün şarj gösterge ışığını aşağıdan gözlemleyin; yanmıyorsa bina sorumlusuna bildirin.
Armatürde kırık, şişme, koku ya da ısınma fark ederseniz dokunmayın ve bina sorumlusuna bildirin.
Bir kesintide yanmayan acil armatürün yerini not edip iletin.
Kaçış yolundaki armatürün ve çıkış işaretinin önünün eşya ya da afişle kapatılmadığına bakın.

Acil aydınlatma, yangın algılama ve anons sistemiyle nasıl birlikte çalışır?

Büyük binalarda tahliye birkaç sistemin birlikte çalışmasıyla yürür. Yangın algılama sistemi tehlikeyi fark edip uyarır, anons sistemi insanlara ne yapacaklarını söyler, acil aydınlatma ise enerji kesildiğinde yolu görünür tutar. Hangi sistemin neyi tetikleyeceği binanın projesindeki senaryoya göre belirlenir. Yangın algılama sistemleri hakkında bilgi ve teklif için yangın algılama sistemleri sayfasına bakabilirsiniz.

Anons tarafında öncelik düzeni vardır. Bosch'un PLENA sesli alarm sistemi kılavuzuna göre bu sistemde aynı bölgede ya da ortak kaynakta yüksek öncelikli bir çağrı geldiğinde düşük öncelikli çağrı hemen durur ve yüksek öncelikli çağrı başlar. Bu, o modele ve doğru yapılandırılmış önceliğe ait bir özelliktir. Tahliye anonsu ışıkla birlikte insanları çıkışa yönlendirmeye yardım eder; anons sistemlerini acil anons ve seslendirme sistemleri rehberinde ayrıca ele aldık.

Bu konudaki işlerimiz

Bebek'te ışıklı tabelanın taşıyıcı ve bağlantı tarafı

Bebek · Beşiktaş · Temmuz 2026

Bebek'te ışıklı tabela arızası: sudan bozulan LED trafosu ve bağlantılar yenilendi

Kontrollerde bazı LED'lerin arızalandığı, LED trafosunun uygunsuz bağlanıp dışarıda kaldığı için sudan bozulduğu ve bağlantıların uygunsuz olduğu görüldü. Dış mekâna uygun LED, LED trafosu ve IP65 buatlarla tabela çalışır halde teslim edildi.

İşin tamamını inceleyin →

Sık sorulan sorular

Evde acil aydınlatma zorunlu mu?

Yönetmeliğin 72. maddesi acil aydınlatmayı kaçış yolları, toplanma yerleri, kapalı otoparklar gibi bölümler ve hastane, eğitim binası ya da kullanıcı yükü 200'den fazla olan binalar gibi sayılan binalar için şart koşar. Bir apartmanın ortak kaçış yolları ile dairenin içi aynı şey değildir; binanızın durumunu proje ve yönetmeliğin bütünü belirler.

Şarjlı acil aydınlatma lambası elektrik varken de yanar mı?

Modele bağlıdır. Bazı modeller yalnız kesintide yanar, bazıları şebeke varken de ışık verir; kesintide ikisi de aküden yanar. Hangi modelin takılı olduğunu ürün belgesi ya da armatürün etiketi gösterir. Kaçış yolunda hangisinin kullanılacağına proje karar verir.

Kit takılan armatürün ışığı kesintide azalır mı?

Azalabilir. Kesintide armatür kitin bataryasından beslenir ve normal kullanımdaki ışığı vermeyebilir. Kesintideki ışık değeri kitin ve armatürün belgesinde yazar; kaçış yolu için yeterli olup olmadığı proje hesabıyla değerlendirilir.

Acil aydınlatma kesintide ne kadar süre yanmalı?

Yönetmeliğin 72. maddesine göre normal aydınlatma kesildiğinde acil durum aydınlatması en az 60 dakika, kullanıcı yükü 200'den fazla olan binalarda en az 120 dakika sağlanmalıdır. Armatürün bu süreyi gerçekten verip vermediği periyodik kontrol ve testle anlaşılır; bu kontrol bina sorumlusunun yaptıracağı iştir.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında