Şerit LED trafosu, çıkış gerilimi şeritle aynı (12 V ya da 24 V) ve gücü bağlı şeritlerin toplamını karşılayan sabit gerilim sürücüsü olarak seçilir. Yeterli güç ısınmayı, ortama uygun IP sınıfı nem arızasını önlemeye yardım eder; gerilim düşümü ise hat uzunluğu ve besleme noktalarıyla yönetilir. LED trafo bağlantısı şebeke tarafı nedeniyle usta işidir.
- 12 V ve 24 V ürünler birbirinin yerine kullanılmaz.
- Aynı güçte 24 V şerit daha az akım çeker; uzun hatlarda bu fark önem kazanır.
- IP20 kodu suya karşı koruma olmadığını gösterir; ıslak hacme uygun değildir.
- Dimmer kullanılacaksa sürücünün o dimmer tipini desteklediği ürün belgesinden doğrulanır.
LED şerit trafosu ne işe yarar, nasıl çalışır?
LED şerit trafosu, şebekeden gelen 230 V alternatif akımı şeridin ihtiyaç duyduğu düşük ve sabit doğru gerilime çeviren besleme elemanıdır; teknik adı LED sürücüsüdür. Üreticiler sürücüleri çıkış türüne göre ayırır: MEAN WELL'in LED sürücü serileri sayfasında LPV serisi sabit gerilim, LPC serisi sabit akım çıkışlı örnek olarak ayrılır. 12 V ve 24 V şerit LED'ler sabit gerilimle beslenir.
Seçimde iki bilgi eşleşmelidir: sürücünün çıkış gerilimi şeridin gerilimiyle aynı olmalı, gücü de bağlanacak şeritlerin toplam gücünü ürün belgesindeki sınırlar içinde karşılamalıdır. Gerilim tutmazsa şerit yanmayabilir ya da zarar görebilir; güç yetmezse sürücü zorlanır ve ısınır. Toplam güç ve bırakılacak pay, şeridin ve sürücünün ürün belgesine bakılarak usta tarafından belirlenir.
Şeritlerin ve armatürlerin mekândaki yerleşimi ise aydınlatma planlama rehberinde ele alınır.
| Sürücü türü | Neyi sabit tutar | Eşleşmede bakılacak bilgi |
|---|---|---|
| Sabit gerilim | Çıkış gerilimini; çekilen akım bağlı şeride göre değişir | Şeridin üzerindeki gerilim (12 V ya da 24 V) ve toplam güç |
| Sabit akım | Çıkış akımını; gerilim bağlı LED'e göre ayarlanır | Armatürün ürün belgesindeki akım değeri ve gerilim aralığı |
12 V ile 24 V şerit LED arasındaki fark nedir?
Şerit LED'ler 12 V ve 24 V seçenekleriyle bulunur. Aynı güçte 24 V şerit, 12 V şeridin yaklaşık yarısı kadar akım çeker (I = P / U): toplam 60 W'lık bir hat 12 V'ta yaklaşık 5 A, 24 V'ta yaklaşık 2,5 A çeker. Daha düşük akım, uzun hatlarda gerilim düşümünü ve ısınmayı azaltır. Şeridin ne kadar aydınlattığı ise gerilime değil, metre başına gücüne bağlıdır.
Şerit ve besleme kablosu uzadıkça iletkenin direnci nedeniyle hattın sonuna doğru gerilim düşer ve uçta ışık azalabilir. 24 V'ta da çok uzun tek parça hatlarda bu görülebilir; bu durumda şerit birden fazla noktadan beslenir. Besleme noktalarının ve kablonun seçimi ustanın işidir.
Islak hacimde ve dışarıda hangi trafo kullanılmalı?
Kuru bir asma tavanın içindeki sistemle bahçe duvarındaki sistemin besleme donanımı aynı olamaz. Schneider Electric'in IP koruma derecesi açıklamasına göre IP20 kodu suya karşı koruma olmadığını belirtir. Dışarıda ve nemli yerlerde şeridin, profilin ve trafonun IP koruma sınıfı ortama göre seçilir; açıkta kalan ya da neme maruz bir trafo zamanla bozulabilir.
Nişantaşı'nda (Şişli) bir barda bar altındaki gizli LED arızasında ıslak hacme uygun olmayan LED kullanıldığını, hem LED trafosunun hem LED'lerin zarar gördüğünü tespit ettik; ortama uygun profil, LED ve trafoyla sistemi sıfırdan kurduk. Bar altı gibi gizli ışık uygulamaları için lineer ve gizli ışık uygulaması rehberine bakabilirsiniz.
Bebek'te (Beşiktaş) bir ışıklı tabela arızasında LED trafosu uygunsuz bağlanmış ve dışarıda kaldığı için sudan bozulmuştu. Dış mekâna uygun LED ve LED trafosu taktık, bağlantıları IP65 buatlarla düzenledik ve tabelayı çalışır hâlde teslim ettik. Yine Bebek'te bir bahçe terasına profilli LED uygularken dış mekân olduğu için LED'leri, profilleri ve LED trafolarını buna uygun seçtik.
Islak hacim ve dış mekân LED uygulamaları hakkında bilgi ve teklif için aydınlatma çözümleri sayfasına bakabilirsiniz.
Neon şerit LED'in farkı nedir?
Neon tipi şeritlerde LED'ler esnek silikon bir kılıfın içindedir; kılıf ışığı daha düzgün dağıtır. Su koruması ise kılıfın varlığına değil, ürünün belirtilen IP sınıfına bağlıdır. Neon şerit de 12 V ya da 24 V olabilir; trafo aynı ilkelere göre seçilir.
Şerit LED'de anahtar ve dimmer uyumu nasıl sağlanır?
Işık şiddetini ayarlayan dimmerler her sürücüyle uyumlu çalışmaz. Örneğin Schneider'in C-Bus dimmerleri için yayımladığı uyumluluk notu, LED sürücüsünün kullanılan C-Bus dimmer tipini desteklemesini ister; başka sistemlerde de uyum üretici belgesinden doğrulanır. Dimlenebilir olmayan bir sürücü dimmerle çalıştırılırsa titreşim ya da arıza görülebilir.
Dimmer ile sürücünün aynı kontrol yöntemini kullanması gerekir: faz kesme, 0-10 V ya da DALI gibi. Bazı MEAN WELL sürücü örneklerinde TRIAC faz kesme dimleme özelliği bulunur. RGB şeritler ise ayrı bir kontrolcüyle yönetilebilir; kontrolcünün gerilimi ve uyumu da ürün belgesinden doğrulanır. Konunun ayrıntısı dimmer ve LED uyumu rehberindedir.
LED trafo bağlantısı neden usta işidir?
Trafonun bir ucu 230 V şebeke gerilimine, diğer ucu düşük gerilimli şeride bağlanır. Şebeke tarafındaki bağlantı, hattın koruması ve kablo seçimi enerji kesilerek elektrikçi tarafından yapılır. İnternetteki 'şerit LED anahtara nasıl bağlanır' tarifleri bu tarafın korumasını, trafonun nereye konacağını ve ortama uygunluğunu göstermez; deneme yanılmayla yapılan bağlantı ısınma ve yangın riski doğurabilir.
Usta işe genel olarak şeridin ve sürücünün ürün belgelerini, sürücünün konacağı yerin havalanmasını ve bakım için ulaşılabilirliğini, ortamın nemini ve hattın panodaki korumasını inceleyerek başlar. Yeni bir hat ya da tesisat yenilemesi gerekiyorsa bu iş hakkında bilgi ve teklif için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına bakabilirsiniz.
- Sürücü görünür bir yerdeyse dışarıdan bakın: erime ya da renk değişimi görürseniz dokunmayın ve ustaya bildirin.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa önce uzaklaşın ve 112'yi arayın.
- Gevşek kablo, açıkta kablo ucu ya da bantla sarılmış ek görürseniz dokunmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o hattın sigortasını indirin ve ustaya bildirin.
- Teslimde sürücünün nerede durduğunu ve bakımda ona nasıl ulaşılacağını öğrenin.
Bu konudaki işlerimiz
Nişantaşı'nda bar altı gizli LED arızası: ıslak hacme uygun sistem kuruldu
Bar altındaki gizli LED'de hem trafo hem LED'ler zarar görmüştü: ıslak hacimde buraya uygun olmayan malzeme kullanılmıştı. Ortama uygun LED profili ve LED yapıldı, LED trafosu değiştirildi; sistem sıfırdan kuruldu.
İşin tamamını inceleyin → — Nişantaşı'nda bar altı gizli LED arızası: ıslak hacme uygun sistem kurulduBebek'te ışıklı tabela arızası: sudan bozulan LED trafosu ve bağlantılar yenilendi
Kontrollerde bazı LED'lerin arızalandığı, LED trafosunun uygunsuz bağlanıp dışarıda kaldığı için sudan bozulduğu ve bağlantıların uygunsuz olduğu görüldü. Dış mekâna uygun LED, LED trafosu ve IP65 buatlarla tabela çalışır halde teslim edildi.
İşin tamamını inceleyin → — Bebek'te ışıklı tabela arızası: sudan bozulan LED trafosu ve bağlantılar yenilendi
Bebek'te bahçe terasına dış mekâna uygun profilli LED
Bahçe terasının duvar diplerine profilli LED uygulandı. Dış mekân olduğu için LED'ler, profiller ve LED trafoları dış ortama uygun seçildi.
İşin tamamını inceleyin → — Bebek'te bahçe terasına dış mekâna uygun profilli LEDSık sorulan sorular
Şerit LED için kaç amper trafo gerekir?
Akım, toplam gücün gerilime bölünmesiyle bulunur (I = P / U). Örneğin toplam 60 W'lık 12 V şerit yaklaşık 5 A çeker; aynı güç 24 V'ta yaklaşık 2,5 A'dir. Trafonun gücü ve bırakılacak pay ise şeridin ve sürücünün ürün belgesine göre usta tarafından belirlenir.
Şerit LED trafosu sürekli enerjili kalabilir mi?
Bunu sürücünün ürün belgesi söyler; sürekli enerjili kalacak bir sürücünün havalanan ve ulaşılabilir bir yerde durması gerekir. Kullanılmadığında şeridi anahtardan kapatmak tüketimi azaltır. Anahtarın sürücünün önünde mi arkasında mı olacağı tesisata ve ürüne göre usta tarafından belirlenir.
LED trafosundan vızıltı sesi gelmesi normal mi?
Sürücü sınırında çalışıyorsa ya da dimmerle uyumsuzsa ince bir vızıltı duyulabilir. Sürekli ve yüksek ses ise zorlanmaya ya da arızaya işaret edebilir. Sesle birlikte koku ya da renk değişimi fark ederseniz o hattı kullanmayı bırakın ve kontrol ettirin.
Adaptörün ısınması tehlikeli midir?
Çalışırken bir miktar ısınma beklenir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya gitmeyin; uzaklaşın ve 112'yi arayın. Sürücüde erime, renk değişimi, hafif koku ya da cızırtı fark ederseniz dokunmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yokken panoya güvenle ulaşabiliyorsanız hattın sigortasını indirin ve kontrol ettirin. Aşırı ısınma aşırı yükten ya da havasız montajdan kaynaklanabilir.
Şerit LED yanmıyorsa bağlantı ters olabilir mi?
Olabilir. Şerit LED'ler doğru akımla çalışır; bazı şeritler ters bağlantıda yalnız yanmaz, bazıları ise zarar görebilir. Kutupları kendiniz değiştirmeyin; yanmama nedeni gerilim uyumsuzluğu, gevşek bağlantı ya da arızalı sürücü de olabileceği için bağlantıyı elektrikçiye kontrol ettirin.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında