Bahçe aydınlatması, yürüyüş yolu, basamak, oturma alanı ve peyzaj gibi kullanım bölgelerinin ayrı ayrı ele alınmasıyla planlanır. Her bölge için ışığın yönü, kumanda biçimi ve dış ortama uygun koruma sınıfı birlikte seçilir. Armatür kadar bağlantı noktaları, LED sürücüsü ve kaçak akım koruması da plana dahil edilir.
- IP20 işaretli ürün suya karşı korunmaz; dış ortama tek başına uygun değildir.
- LED sürücünün sabit gerilim ya da sabit akım türü, armatürün föyüyle eşleşmelidir.
- Hareket sensörünün yeri ve bakış yönü ürün belgesindeki montaj sınırlarına göre belirlenir.
- Bağlantı kutuları bakımda bulunabilecek ve su almayacak biçimde planlanır.
Bahçe aydınlatması planına nereden başlanır?
Planlama, bahçenin gece nasıl kullanılacağı sorusuyla başlar. Kapıdan eve uzanan yol, basamaklar ve kot farkları, oturma alanı ve yalnız görsel olarak öne çıkarılmak istenen ağaç ya da duvar, ışıktan farklı şeyler bekler. Bu bölgeleri ayırmak, ev ve iş yeri için aydınlatma planlama mantığının açık alana uyarlanmış hâlidir.
Işığın yönü planın ikinci ayağıdır. Göze doğrudan bakan bir armatür yolu aydınlatmak yerine kamaşma yaratır; yere ya da yüzeye yönelen ışık ise yolu ve basamak kenarını görünür kılar. Komşu pencerelere ve yatak odalarına taşan ışık da planda baştan hesaba katılır.
Işığın tonu, yani renk sıcaklığı, Philips'in renk sıcaklığı rehberinde anlatıldığı gibi Kelvin (K) birimiyle belirtilir. Oturma alanında ve peyzajda hangi tonun seçileceği kullanım amacına bağlıdır; bu seçimi renk sıcaklığı ve kullanım amacı rehberinde ayrıntılı anlatıyoruz.
| Bölge | Işığın görevi | Planlamada dikkat |
|---|---|---|
| Giriş ve yürüyüş yolu | Yönü ve zemini göstermek | Işık göze değil yola yönelir; armatür yürüme alanına taşmaz |
| Basamak ve kot farkları | Basamak kenarını ayırt ettirmek | Her basamağın görünür olması, gölge kalmaması |
| Oturma alanı | Rahat ve kamaştırmayan genel ışık | Ayrı anahtar ya da kumanda; ışık seviyesinin kullanıma uygunluğu |
| Peyzaj vurgusu | Ağaç, duvar ya da bitkiyi öne çıkarmak | Komşulara ve pencerelere taşan ışık; armatürün dal ve yaprak arasında bakım erişimi |
Bahçe hatları nasıl gruplanır ve kumanda edilir?
Bölgeler belli olunca bunların nasıl açılıp kapanacağı belirlenir. Yol ve giriş ışığı her akşam, oturma alanı ise yalnız kullanıldığında yanar; peyzaj vurgusu belli saatlerde açık kalabilir. Bu farklı kullanımlar, hatların ayrı gruplara bölünmesini ve her gruba uygun anahtar, zamanlayıcı ya da sensörle kumanda edilmesini gerektirebilir.
Dış ortam hatları iç hatlardan farklı olarak yağmur, toprak nemi ve sulama suyuyla karşı karşıyadır. Kaçak akım rölesi, Schneider Electric'in artık akım algılama açıklamasında tanımlandığı gibi giden ve dönen akım arasındaki farkı izler ve yalıtım bozulduğunda bu farkı algılar. Bahçe hatlarının hangi kaçak akım rölesine bağlanacağı ve iç hatlardan ayrılıp ayrılmayacağı, panonun düzenine göre ustanın kararıdır.
Gruplamanın bir faydası da arızada ortaya çıkar: yalnız bahçe grubu etkilenir, ev enerjisiz kalmaz. Usta da arızayı ararken hangi hat grubuna bakacağını baştan bilir.
Dış ortamda hangi IP koruma sınıfı aranır?
IP koruma sınıfı, bir ürünün katı cisimlere ve suya karşı ne ölçüde korunduğunu gösteren işarettir. Schneider Electric'in IP koruma açıklamasına göre IP20 işareti suya karşı koruma olmadığını belirtir. Bu yüzden IP20 bir ürün tek başına dış ortama uygun değildir; uygunluk, ürünün ve kurulduğu muhafazanın birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir.
Yüksek bir IP değeri de her koşulu tek başına karşılamaz. Armatürün yağmur mu alacağı, su birikintisinin içinde mi kalacağı, güneşe ve darbeye ne kadar açık olduğu ürün belgesiyle birlikte düşünülür. Hangi sınıfın hangi ortama karşılık geldiğini IP koruma sınıfı ve dış ortam sınırları rehberinde ayrıntılı anlatıyoruz.
Koruma yalnız armatürle sınırlı değildir. Bebek'teki bir kuaför salonunun kış bahçesinde arızalanan aydınlatmalarda armatürlerin ve bağlantı noktalarının su ve nem aldığı görüldü. Arızalı aydınlatmalar değiştirildi, mevcut kablo düzeninin bağlantı noktaları IP65 buat ve su geçirmez yalıtımla düzenlendi; bağlantılar suya karşı korumalı hâle getirildi.
Bahçedeki LED için hangi sürücü seçilir?
Duvar diplerinde ve yol kenarlarında şerit LED ya da profilli lineer armatür kullanılabilir. Bu ürünler doğrudan şebekeye değil, bir LED sürücüsüne (halk arasında trafo) bağlanır. Sürücüler çıkış türüne göre ikiye ayrılır: MEAN WELL'in LED sürücü serileri sayfasında da sabit gerilim çıkışlı ve sabit akım çıkışlı sürücüler ayrı seriler olarak sunulur.
Ürün föyünde belirtilen sabit gerilimle çalışan bir şerit sabit gerilim çıkışlı sürücü ister; sabit akımla beslenmesi gereken bir armatür ise sabit akım çıkışlı sürücü ister. Besleme türü uymayan sürücüyle armatür doğru çalışmayabilir ya da zarar görebilir; seçim, LED ve sürücü föyleri eşleştirilerek yapılır. Ayrıntısı LED şerit için besleme elemanı seçimi rehberindedir.
Yine Beşiktaş Bebek'te bir konutun bahçe terasında duvar diplerine profilli LED uygulandı. Dış mekân olduğu için LED'ler, profiller ve LED trafoları buna uygun seçildi.
Bahçede hareket sensörü kullanırken nelere dikkat edilir?
Yol ve giriş ışığında hareket sensörlü aydınlatma ışığın yalnız biri geçtiğinde yanmasını sağlar. Her sensör dış ortama uygun üretilmez; nereye monte edilebileceği ürün belgesinde yazar.
Bunun açık bir örneği güvenlik sistemlerinden gelir: Bosch'un bir hırsız alarmı hareket dedektörüne ait veri föyü, o dedektörün dış ortama ve doğrudan güneş alan yere monte edilmemesini söyler. Bu cihaz bir aydınlatma sensörü değildir; ama sensörlerin montaj sınırlarının kendi belgelerinde tanımlandığını gösterir. Bahçe ışığında kullanılacak sensörün dış ortama uygunluğu da kendi ürün belgesinden doğrulanır.
Sensörün yeri seçilirken rüzgârla sallanan dallar, yoldan geçen araçlar ve komşu bahçe gibi gereksiz algılamaya yol açabilecek alanlar da düşünülür.
Bahçe aydınlatmasında bakım ve güvenli sınır nedir?
Açık alandaki armatürler, kablolar ve bağlantı kutuları mevsimden mevsime don, nem ve sıcağa maruz kalır. Contalar, kablo kılıfları ve kapaklar zamanla yıpranabilir; bu yüzden bahçe hattına dışarıdan düzenli bakmak ve gördüğünüzü ustanıza aktarmak işe yarar.
Bahçe hattında nemlenen bir bağlantı ya da çatlamış bir kablo kılıfı, yağmurdan ya da sulamadan sonra kaçak akım rölesinin atmasına yol açabilir; kuru havada sorunsuz yanan bahçe ışıkları bu yüzden yanıltıcı olabilir. Armatürden ya da bağlantı kutusundan duman, alev veya yoğun yanık kokusu geliyorsa önce uzaklaşın ve 112'yi arayın. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin. Atmanın yağmurla mı sulamayla mı geldiğini ve hangi bahçe grubunun söndüğünü not etmeniz, ustanın arızayı daha kısa sürede bulmasına yardım eder.
Bahçe ve açık alan aydınlatma uygulamaları hakkında bilgi ve teklif için aydınlatma çözümleri sayfasına bakabilirsiniz.
- Armatür camlarının ya da lenslerin içinde buğu veya su damlası olup olmadığına dışarıdan bakın.
- Kablo kanallarında kırık ya da açıkta kalmış kablo görüp görmediğinizi not edin.
- Aydınlatma direklerinin ve bağlantı kutularının çevresinde su birikintisi ya da toprak çökmesi olup olmadığına bakın.
- Armatüre, kutuya ve kabloya dokunmadan, gördüğünüz pas, kararma ya da çatlağı ustanıza bildirin.
Bu konudaki işlerimiz
Bebek'te kuaför salonunun kış bahçesinde nemden bozulan aydınlatmalar yenilendi
Kış bahçesindeki aydınlatmalar su ve nem nedeniyle arızalanmıştı. Arızalı armatürler değiştirildi; kablo bağlantı noktaları IP65 buat ve su geçirmez yalıtımla yeniden yapıldı.
İşin tamamını inceleyin → — Bebek'te kuaför salonunun kış bahçesinde nemden bozulan aydınlatmalar yenilendi
Bebek'te bahçe terasına dış mekâna uygun profilli LED
Bahçe terasının duvar diplerine profilli LED uygulandı. Dış mekân olduğu için LED'ler, profiller ve LED trafoları dış ortama uygun seçildi.
İşin tamamını inceleyin → — Bebek'te bahçe terasına dış mekâna uygun profilli LEDSık sorulan sorular
Dış ortamda IP20 armatür kullanılır mı?
IP20 suya karşı koruma sağlamaz, bu yüzden tek başına dış ortama uygun değildir. Ürünün dışarıda kullanılıp kullanılamayacağı, ürünün kendisi ve kurulduğu muhafaza birlikte değerlendirilerek belirlenir. Yağmur alan bir yere konacak armatürün koruma sınıfını satın almadan önce ürün belgesinden kontrol edin ya da ustanıza sorun.
Dış cephe aydınlatması ile bahçe aydınlatması aynı mı?
İkisi farklı amaçlara hizmet eder. Bahçede ışık yolu, basamakları ve oturma alanını kullanılır kılar; dış cephede ise binanın mimari yüzeyi vurgulanır. Cephe ışığının planlanmasını bina dış cephe aydınlatması rehberinde ayrıca anlatıyoruz. İki uygulamada da dış ortama uygun ürün seçimi ortak bir koşuldur.
Bahçedeki hareket sensörlü lamba neden gündüz de yanıyor?
Sensörün ışık hassasiyeti ayarı ortama uygun olmayabilir ya da sensör, güneş ve yansıma alan bir yöne bakıyor olabilir. Ayarın ve konumun ürün belgesine göre ustanızca kontrol edilmesini isteyin. Sensörün kapağını açıp ayarı kendiniz değiştirmeye çalışmayın.
Bahçe aydınlatma kabloları toprak altından geçirilebilir mi?
Geçirilebilir, ama kablonun türü, nasıl korunacağı ve güzergâhı projeye ve ürün belgesine göre usta tarafından belirlenir. Yanlış malzeme ya da hasar gören bir kablo toprak altında kaçağa yol açabilir. Hat döşendikten sonra güzergâhın bir çizime işlenmesini isteyin; ileride bahçede kazı yaparken hatta zarar vermezsiniz.
Kaynaklar
- Philips açıklaması: Philips Hue colour temperature guide
- product-help.schneider-electric.com: Schneider IP degree of protection explanation
- MEAN WELL ürün belgesi: MEAN WELL LED driver series
- Bosch ürün belgesi: Bosch RF940U pet friendly PIR detector
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — artık akım korumasının algılama ilkesi
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında