Panodan duman, alev ya da yoğun yanık kokusu geliyorsa panoya gitmeyin; önce uzaklaşın ve 112'yi arayın. Pano ısınması gevşek bağlantının, hattın kablosunun taşıyabileceğinden fazla yükün veya kabloya uygun olmayan sigortanın işareti olabilir ve yalıtımı eritip yangına yol açabilir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin, kapağı açmadan ustaya bildirin.
- Panoya ya da sigortalara dokunarak sıcaklığı denemeyin; kararma, erime, koku ya da cızırtı yeterli işarettir.
- Sigortanın atmaması panonun sağlam olduğunu göstermez; değeri kabloya uygun değilse ısınan hatta açmayabilir.
- Sayaç, dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır; mühürlü bölüme dokunmayın.
- Isınan bir bağlantı kendiliğinden düzelmez; beklemek sorunu büyütür.
Elektrik panosu neden ısınır?
Elektrik panosu, gelen enerjiyi sigortalar üzerinden ayrı hatlara dağıtan kutudur. Akım geçen her bağlantı noktası, sigorta ve bara biraz ısınır; yük altındaki bir panonun hafif ılık olması bu yüzden olağandır. Sorun, ısı bir noktada birikip kablo yalıtımının ve plastik parçaların dayanabileceği sınırı aşınca başlar. Aşağıdaki nedenler tek başına ya da birlikte görülebilir.
Gevşek ya da oksitlenmiş bağlantı
Sigorta ya da bara uçlarındaki vidalar zamanla gevşeyebilir; nem alan bir panoda bağlantı yüzeyleri oksitlenir. İki durumda da temas yüzeyi küçülür, direnç artar ve o nokta akım geçtikçe ısınır. Isınan bağlantı daha da gevşeyip oksitlenebildiği için sorun zamanla büyür; kararma ve yanık izi bu süreçte ortaya çıkar.
Hattın taşıyabileceğinden fazla yük
Bir hatta klima, ısıtıcı ya da fırın gibi güçlü cihazlar birlikte çalıştığında kablo ve bağlantı uçları taşıyabileceklerinden fazla akım taşır. Bu akım kısa devredeki kadar yükselmez; koruma hemen açmaz, ısı ise kabloda ve panodaki uçlarda yavaş yavaş birikir.
Kabloya uygun olmayan sigorta
Sigorta kendi değerine göre açar ve kabloyu ancak değeri o kabloya uygunsa korur. Schneider Electric'in devre kesici açıklamasına göre termik-manyetik bir devre kesicide aşırı yükü ısınan bir bimetal şerit algılar. Değeri kablodan büyük seçilmiş bir sigortada bu şerit, kablo ısınırken henüz açma noktasına gelmeyebilir. Doğru değerin neye göre seçildiği TMŞ ve kompakt şalter seçimi rehberinde anlatılıyor.
Nem, toz ve sıcak ortam
Schneider Electric'in pano tasarımı sayfası, pano seçiminde ortam sıcaklığı, nem, korozyon ve toz gibi çevre etkilerinin değerlendirildiğini belirtir. Su alan, tozlanan ya da sıcak bir yerde duran ve bu koşullar düşünülmeden kurulan bir panoda bağlantılar daha çabuk bozulur. Aynı kaynağın devre kesici seçimi sayfası da ortam sıcaklığını ve kapalı pano koşullarını seçimde hesaba katılan girdiler arasında sayar.
İşyeri panolarında vızıltı yapan kontaktör
İşyeri panolarındaki kontaktörler bobinle kumanda edilen anahtarlardır; kararsız çekip bıraktıklarında vızıltı ya da tıkırtı yaparlar. Schneider Electric'in kontaktör titreşimi sayfası bunun olası nedenleri arasında kumanda devresindeki zayıf teması ve düşük gerilimi sayar. Kontaktörün panodaki görevi kontaktör rehberinde anlatılıyor.
Pano ısınması ne zaman tehlikelidir?
Isınan bağlantının çevresindeki kablo yalıtımı ve plastik parçalar önce sertleşir, sonra kararır ve erir. Yalıtım eridiğinde iletkenler birbirine değebilir ve kısa devre ya da ark oluşur; panonun içindeki toz ve kir de tutuşmayı kolaylaştırabilir. Bu yüzden ısınma, bir elektrik yangını başlamadan önce görülebilen uyarılardan biridir.
Sigortanın atmaması bir güvence değildir. Isınma gevşek bir bağlantıdan geliyorsa hattaki akım normal kalabilir ve sigorta hiçbir şey fark etmez; sigortanın değeri kabloya uygun değilse aşırı yükte de açmayabilir. Kaçak akım rölesi ise aşırı akımda açmaz, bu durumda onun da devreye girmesi beklenmez. Aşağıdaki tablo, panoda görebileceğiniz işaretleri ve her birinde ne yapacağınızı özetliyor.
| Gördüğünüz işaret | Ne düşündürür? | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu | Yalıtım ya da bir bağlantı yanıyor olabilir | Panoya gitmeyin; önce uzaklaşın ve 112'yi arayın |
| Sigorta ya da bağlantı çevresinde kararma, erime | Uzun süredir ısınan bir bağlantı | Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin; ustaya bildirin |
| Panodan cızırtı ya da çıtırtı sesi | Gevşek bir bağlantıda ark olabilir | Kapağı açmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin, ustaya bildirin |
| Bir bölümde elektrik var, bir bölümde yok | Panoda yanmış ya da kopmuş bir bağlantı olabilir | Isınan ya da yanık izi olan panodaki sigortaları kaldırmayın; ustaya bildirin |
| Vızıltı ya da tıkırtı | Bir kontaktör kararsız çalışıyor olabilir | Sesi olağan saymayın; ustaya bildirin |
Panoda ısınma ya da yanık izi görürseniz ne yapmalısınız?
İlk karar dumanın ve alevin olup olmamasına göre verilir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya gitmeyin; önce uzaklaşın ve 112'yi arayın. Bunlar yoksa ama kararma, erime, hafif koku ya da cızırtı fark ettiyseniz enerjiyi kesmek ilk iştir: panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin. Şaltere ulaşmak için kapak açmanız, ıslak zemine basmanız ya da sıcak bir yüzeye uzanmanız gerekiyorsa bunu yapmayın, uzaklaşıp yardım isteyin.
Isınma tek bir sigortanın çevresinde sınırlıysa o hatta çalışan güçlü cihazları kapatmak yükü hafifletir, ama nedeni gidermez. Sigortanın atmasını beklemek ya da birkaç gün izlemek doğru değildir; ısınan bir bağlantı kendiliğinden düzelmez. Ustaya hangi sigortanın çevresinde iz gördüğünüzü, o sırada hangi cihazların çalıştığını ve sesi ya da kokuyu ne zamandır fark ettiğinizi anlatın.
Isınma sayaç panosunda ya da kofrada ise ne olur?
Sayaç, dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır; mühürlü bölüme dokunulmaz ve kapağı açılmaz. Sayaçtan sonraki sigortalar, bağlantılar ve daire panosu ise tesisat işidir. İkisinin ayrımı sayaç panosu ve kofra rehberinde, kofranın görevi ise kofra rehberinde anlatılıyor.
Ortaköy'deki bir konutta sayaç panosu yıpranmış ve su alıyordu. İncelemede sayaç çıkış sigortasının bağlantılarında oksitlenme ve ısınmadan bozulmuş kablo yalıtımı görüldü; pano içinde nem, toz ve kir birikmişti. Sayaç panosu ve kofra yenilendi, sayaç ve sigortalar kapaklı yeni bir kutuya alındı, bağlantılar düzenlendi ve sayaç tarafı daha güvenli hâle getirildi.
Isınan ve yanan panolarda sahada neler bulundu?
Isınmanın sigortaya rağmen nasıl yanmaya dönebildiğini Şişli'ye bağlı Nişantaşı'ndaki bir parfümeri mağazası gösteriyor. Mağazanın bir kısmına elektrik gelmiyordu; panoyu incelediğimizde içeriden yanmış olduğunu gördük. Nedeni, üç hattın taşıyabileceğinden fazla akım taşımasıydı: hatlar ısınmış, amperi hatlara uygun olmayan sigortalar da atmamıştı. İki klima hattı aynı odadaki prizlerden alınmıştı ve aynı hatta fan, havalandırma ve bilgisayar gibi başka yükler de vardı.
Bu işte çözüm sigortaları büyütmek değil, yükü doğru dağıtmaktı. İçeriden yanan pano, hatlara uygun sigorta ve elemanlarla baştan yapıldı; iki klimaya panodan çıkan kendi hatları çekildi ve tesisat uygun hâle getirildi. Isınmanın asıl nedeni olan, klimaların başka yüklerle paylaştığı oda hattı böylece ortadan kalktı.
Beşiktaş Ortaköy'deki bir konutta ise eski panoda etiketsiz ve uygunsuz sigortalar, dolaba yığılmış kablolar ve riskli bağlantılar vardı; pano yangın riski taşıyordu ve tesisatta kaçak akım sorunları yaşanıyordu. Eski pano söküldü ve yenisi sıfırdan kuruldu, her sigorta oda adıyla etiketlendi. Teslimde kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testlerinin hepsi geçti; toprak ölçümü binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve bu ayrıca raporlandı.
Usta ısınan panoda neye bakar, çözüm ne olur?
Isınmanın yerini bulmanın yollarından biri termal kameradır; pano yük altındayken sıcak noktaları gösterir. Bu kontrolün neyi gösterip neyi göstermediği termal kamera ile pano kontrolü rehberinde anlatılıyor. Kritik panolarda ısınmanın yangına dönüşmesine karşı ayrı bir koruma katmanı da düşünülebilir; bu sistemin ne yaptığı ve neyi yapmadığı pano içi söndürme sistemi rehberinin konusudur. Ardından enerji kesilerek bağlantılar, sigorta değerlerinin kablolara uygunluğu ve hatlara düşen yükler kontrol edilir.
Çözüm bulunan nedene göre değişir: gevşek ya da oksitlenmiş bağlantı yenilenir, yanık kablo ucu ayrılıp bağlantı yeniden yapılır, kabloya uygun olmayan sigorta uygun değerdekiyle değiştirilir, aşırı yüklenen cihazlar için ayrı hat çekilir. Pano eskimişse, su alıyorsa ya da hasar yaygınsa yenilenmesi gündeme gelir; bunun işaretleri elektrik panosunun değişim zamanı rehberinde sıralanıyor.
Yeni bir pano kurulduğunda Schneider Electric'in dağıtım panoları sayfası, tamamlanan panonun rutin doğrulamasının pano imalatçısının sorumluluğunda olduğunu belirtir; teslimde bu kontrollerin yapıldığını sorun. Pano yenileme ve onarım işleri hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Ortaköy'de yıpranmış ve su alan sayaç panosu ile kofra yenilendi
Sayaç panosu yıpranmış, su alıyordu; sayaç çıkış sigortasının bağlantı noktalarında oksitlenme ve ısınmadan bozulmuş kablo yalıtımı vardı. Sayaç panosu ve kofra yenilendi; sayaç ve sigortalar yeni, kapaklı kutuya alındı.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de yıpranmış ve su alan sayaç panosu ile kofra yenilendi
Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi
Eski panoda uygunsuz sigortalar ve bağlantılar vardı; tesisatta kaçak akım sorunları yaşanıyor, pano yangın riski taşıyordu. Pano söküldü; yenisi ana hatta 300 mA, gruplarda 30 mA kaçak akım röleleriyle kuruldu, her sigorta etiketlendi. Teslimde kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testleri geçti; toprak ölçümü binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve ayrıca raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi
Nişantaşı'nda parfümeri mağazasında içeriden yanan pano yenilendi
İşletmenin bir bölümünde elektrik yoktu. Pano içeriden yanmıştı: üç hat aşırı akım taşıyıp ısınmış, sigorta amperleri hatlara uygun olmadığı için atmamıştı. İki klima hattı odadaki prizlerden alınmıştı. Pano uygun sigorta ve elemanlarla yeniden yapıldı, klimalara panodan ayrı hatlar çekildi.
İşin tamamını inceleyin → — Nişantaşı'nda parfümeri mağazasında içeriden yanan pano yenilendiSık sorulan sorular
Elektrik panosunun ılık olması normal mi?
Yük altındaki bir panoda sigortaların ve bağlantıların hafif ılık olması akımın doğal sonucudur. Kararma, erime, koku, cızırtı ya da plastik parçalarda renk değişimi ise normal değildir. Sıcaklığı panoya dokunarak denemeyin; bu işaretlerden birini görürseniz panoyu ustaya kontrol ettirin.
Panodan yanık kokusu geliyorsa ne yapmalıyım?
Yanık kokusu bir bağlantının ya da kablo yalıtımının aşırı ısındığını gösterebilir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya gitmeyin; önce uzaklaşın ve 112'yi arayın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin ve ustaya bildirin; kapağı açmayın.
Yanık izi olan sigortayı değiştirmek yeterli mi?
Yetmeyebilir. Sigortanın gövdesindeki yanık, ona bağlanan kablo ucunun ve bağlantının da ısındığını gösterir. Yalnız sigortayı değiştirmek gevşek ya da oksitlenmiş bağlantıyı, aşırı yüklenen hattı ya da kabloya uygun olmayan değeri düzeltmez. Bağlantı, kablo ucu ve hattın yükü birlikte kontrol edilmelidir.
Klima açınca pano ısınıyorsa ne yapmalı?
Klima, başka yüklerin de bağlı olduğu bir hattan besleniyorsa hat ve bağlantılar taşıyabileceğinden fazla akım taşıyabilir. Klimayı o hatta çalıştırmayı bırakın ve ustaya bildirin. Klimaya en yakın priz yerine kablosu ve sigortası uygun, panodan ayrı bir hat gerekebilir.
Isınan pano yangın çıkarır mı?
Çıkarabilir. Isınan bağlantının çevresindeki yalıtım eriyebilir, iletkenler birbirine değip ark oluşabilir ve panodaki toz ve kir tutuşabilir. Her ısınma yangına dönüşmez; ama ısınma, yangından önce fark edilebilen bir uyarıdır. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya gitmeyin; önce uzaklaşın ve 112'yi arayın.
Kaynaklar
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Standards and description of circuit breakers
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Çevre, işletme ve gelecekte değişim ihtiyacı
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Selection of a circuit breaker
- Schneider Electric ürün belgesi: Schneider Electric: What causes contactor chatter?
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide: elementary switching devices
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Ana, alt ve son dağıtım panoları
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında