TMŞ ve kompakt şalter seçimi hangi koşullara bağlı?

Kısa cevap

Bir kompakt şalteri yalnız amper değerine bakarak seçmek yetmez. TMŞ ve kompakt şalter seçiminde açtırma biriminin türü, korunan kablonun taşıma sınırı, kurulum noktasındaki beklenen kısa devre akımı ve üst–alt cihazlarla koordinasyon birlikte değerlendirilir. Şalter kendi değerine göre açar; kabloyu ancak bu değer kabloya uygunsa korur.

Kompakt şalterin açtırma birimi termik-manyetik ya da elektronik olabilir.
Çerçeve akımı, nominal akım (In) ve aşırı yük ayarı (Ir) farklı bilgilerdir.
Kesme kapasitesi, kurulum noktasındaki beklenen kısa devre akımına göre seçilir.
Seçicilik arızayı yerelleştirir; kaskad alt şalterin kesme kapasitesini üst cihazla destekler.

TMŞ ile kompakt şalter aynı şeyi mi anlatır?

Kompakt şalter (MCCB), kalıplı yalıtkan gövdeli devre kesicinin yapısını anlatır; TMŞ (termik-manyetik şalter) ise cihazın içindeki açtırma biçimini belirtir. Bu yüzden her kompakt gövdeli şalterin termik-manyetik açtırmalı olduğu varsayılamaz; elektronik açtırma birimli kompakt şalterler de vardır. Bir elektrik panosunda hangi koruma türünün kullanılacağı yüke ve projeye göre belirlenir; panodaki diğer elemanlarla karşılaştırma şalter çeşitleri rehberinde yer alıyor.

Terim	Neyi anlatır?	Tek başına neyi anlatmaz?
Kompakt gövde (MCCB)	Kalıplı yalıtkan gövdeli kesici yapısını	Cihazın hangi yöntemle açtırma yapacağını
Termik açtırma	Uzun süren aşırı yükte devreyi açmayı	Kısa devre gibi ani yüksek akımların hızla kesilmesini
Manyetik açtırma	Kısa devrede devreyi hızla kesmeyi	Uzun süren aşırı yükün ısıl etkisine karşı korumayı

Kompakt gövde ve açtırma birimi neden ayrı düşünülür?

Gövde cihazın dış yapısını, açtırma birimi ise arızaya nasıl tepki vereceğini belirler. Schneider Electric'in devre kesici standartları ve yapısı sayfası, termik-manyetik tipte bimetalin aşırı yükü, elektromanyetik mekanizmanın kısa devre akımını algıladığını anlatır; elektronik açtırma birimi ise ayrı bir seçenektir. Kompakt şalter, otomatik sigorta ve motor koruma şalteriyle aynı cihaz değildir; gövde ile açtırma biriminin eşleşmesi tesisin ihtiyacına göre projede belirlenir.

Aşırı yük ve kısa devre koruması nasıl farklı çalışır?

Aşırı yük, akımın uzun süre taşıma sınırının üzerinde kalmasıdır; termik bimetal bu durumda zamana bağlı olarak devreyi açar. Kısa devre ise yalıtım hatası gibi durumlarda oluşan çok yüksek akımdır ve elektromanyetik mekanizma devreyi hızla keser. Sabit bir açma süresi kuralı yoktur; her cihazın üreticisinin belirlediği kendi akım–zaman eğrisi bulunur.

Şalter seçiminde amper değeri neden tek başına yetmez?

Amper değeri diye bilinen etiket bilgisi, cihazın gövde akımını (çerçeve akımı) ve fiilî açtırma ayarını aynı anda anlatmayabilir. Bir tesiste yükün çektiği akımı bilmek de yetmez: o yükü taşıyan kablonun kesiti, pano içi sıcaklık ve yükün zaman içindeki davranışı birlikte ele alınır. Bu bilgiler olmadan seçilen bir eşik tesisata uymayabilir.

Parametre	Ne anlatır?	Neye göre belirlenir?
Çerçeve akımı	Gövdenin sürekli taşıyabileceği en yüksek akım	Panonun ve çıkışın yük düzeyi
In (nominal akım)	Takılı açtırma biriminin akım değeri	Korunan hattın yükü ve projesi
Ir (aşırı yük ayarı)	Ayarlanabilir modellerde aşırı yük açtırma eşiği	Kablo kesiti ve sürekli yük; ayarı usta projeye göre yapar
Ortam sıcaklığı	Pano içi sıcaklığın termik açtırmaya etkisi	Üreticinin sıcaklık düzeltme bilgileri

Çerçeve akımı, In ve Ir hangi bilgileri verir?

Çerçeve akımı, gövdenin sürekli olarak dayanabileceği en yüksek akımdır; In ise gövdeye takılan açtırma biriminin değeridir. Schneider Electric'in devre kesicilerin temel özelliklerini anlatan sayfası Ir ve Im'yi iki ayrı ayar olarak verir: Ir aşırı yük (termik ya da uzun gecikmeli) açtırmasına, Im kısa devre (manyetik ya da kısa gecikmeli) açtırmasına ait akım ayarıdır. Bu ayarlar her cihazda değiştirilebilir değildir; değiştirilebilen modellerde değeri usta proje hesabına göre belirler.

Yük, kablo ve ortam sıcaklığı kararın neresinde?

Aşırı yük eşiği belirlenirken yalnız bağlı cihazın çektiği güç değil, o gücü taşıyan kablonun kesiti, malzemesi, döşeme şekli ve panodaki sıcaklık da hesaba girer. Pano içi sıcaklığın yüksek olması termik mekanizmanın beklenenden erken açmasına neden olabilir. Zaman zaman atan bir şalterin yerine daha yüksek amperli bir cihaz takmak ise kablonun korumasını ortadan kaldırabilir; şalter kendi değerine göre açtığı için büyütülen değer kabloyu artık korumaz.

Kesme kapasitesi ile beklenen kısa devre akımı neden ayrı değerlerdir?

Beklenen kısa devre akımı, kurulum noktasında bir kısa devre olursa akabilecek akımdır; trafonun gücüne, şebekeye uzaklığa ve aradaki kabloların empedansına göre değişir. Kesme kapasitesi ise şalterin kendi özelliğidir: kesebileceği arıza akımını anlatır ve etiketteki nominal akımdan ayrı bir değerdir.

Schneider Electric'in devre kesici seçimi açıklaması, seçimde kurulum noktasındaki beklenen kısa devre akımının dikkate alındığını belirtir ve pano içi sıcaklık gibi ortam koşullarını da seçim ölçütleri arasında sayar. Üreticinin onayladığı bir kaskad kombinasyonu yoksa şalterin kesme kapasitesi bu akımı karşılayacak biçimde seçilir. Üreticiler kesme kapasitesini Icu ve Ics gibi ayrı değerlerle verir; hangisinin neyi anlattığı ürün belgesinden okunur.

Değer	Ne anlatır?	Seçimde nasıl kullanılır?
Beklenen kısa devre akımı	Kurulum noktasında bir kısa devrede akabilecek akım	Şebekeye yakınlık, trafo ve kablolara göre hesaplanır
Kesme kapasitesi	Şalterin kesebileceği arıza akımı	Beklenen akımı karşılayacak biçimde seçilir; üretici onaylı kaskad varsa o kombinasyona göre değerlendirilir
Icu ve Ics	Üreticinin ayrı verdiği iki kesme kapasitesi değeri	Anlamları ve seçimdeki rolü ürün belgesinden okunur

Ana panoda ve alt panoda kısa devre düzeyi neden farklıdır?

Ana panodaki bir noktada beklenen kısa devre akımı, alt dağıtım panolarına göre yüksek olabilir; çünkü aradaki kablolar akımı sınırlar. Bu yüzden aynı amperli iki şalter, panonun farklı yerlerinde farklı kesme kapasitesi isteyebilir.

Kesme kapasitesi ile arıza sonrası kullanım aynı şey mi?

Bir şalterin bir kısa devreyi kesebilmesi, ardından aynı güvenle hizmete devam edeceği anlamına gelmez. Şiddetli bir kısa devreden sonra cihazın yeniden enerjilendirilip enerjilendirilemeyeceği uzman incelemesine bağlıdır; ilgili üretici değerleri ürün belgesinde yer alır.

Seçicilik ve kaskad koruma neden ayrı değerlendirilir?

Büyük tesislerde birden çok pano ve şalter art arda bağlıdır. Bir bölümde arıza olduğunda yalnız o bölümün enerjisinin kesilmesi istenir; buna üst–alt korumada seçicilik denir. Kaskad ise başka bir iş görür: alt şalterin kesme kapasitesini üst cihazla destekler ve arızayı yerelleştirmez. İkisi birbirinin yerine kullanılmaz.

Kavram	Amacı	Neye dayanır?
Seçicilik (selektivite)	Arızayı yalnız ilgili alt devrede kesip tesisin geri kalanını çalışır tutmak	Üst ve alt cihazların açma eğrileri ve üretici uyum tabloları
Kaskad	Kesme kapasitesi düşük alt şalteri üst cihazla desteklemek	Üreticinin onayladığı cihaz kombinasyonları
Besleme kaynağı farkı	Şebeke ve jeneratör beslemesinde seçiciliği ayrı doğrulamak	Her kaynak için ayrı hesap

Bir devre arızası neden bütün işletmeyi durdurabilir?

Bir tali panoda oluşan kısa devre ana şalteri de açtırırsa, tek bir makinedeki arıza bütün işletmenin enerjisini keser. Seçicilik, arızayı çıktığı noktaya en yakın şalterin ayırmasını hedefler. Kısmi ya da tam seçicilik, üretimin ya da hizmetin sürekliliğini isteyen işletmelerde ayrıca değerlendirilir.

Üretici tablosu ve besleme kaynağı hangi farkı yaratır?

Schneider Electric'in kesiciler arası koordinasyon açıklaması, kaskad için uyumlu cihaz kombinasyonlarının üretici tarafından verilmesi gerektiğini yazar; aynı sistem şebekeden ve jeneratörden beslenebiliyorsa seçiciliğin iki durumda da doğrulanmasını ister. Küçük amperli bir şalterin üstüne büyük amperli bir şalter koymak seçiciliği tek başına göstermez.

TMŞ değişimi kaçak akım ve motor korumasını da çözer mi?

Ana şalter değişiminin bütün sorunları, özellikle kaçak akımı ya da motor arızalarını çözeceği düşünülebilir. Termik-manyetik açtırma ise aşırı yüke ve kısa devreye bakar; artık (kaçak) akımı ölçmez. Motor koruması da ayrı bir konudur: termik röle ve motor koruma şalteri motoru aşırı yüke karşı korur, cihazda bu işlev varsa faz kaybı gibi durumları da izler.

Koruma görevi	Ne bekleniyor?	Neye bağlı?
Aşırı akım ve kısa devre	Kablonun aşırı ısınmasını ve kısa devre hasarını sınırlamak	Termik ve manyetik eşiklerin hatta göre seçilmesi
Kaçak akım	Yalıtım hatasında çarpılma ve yangın riskini azaltmak	Şalterde RCD bloğu ya da ayrı bir kaçak akım rölesi bulunması
Motor koruma	Motoru aşırı yüke karşı korumak, kalkışta gereksiz açmayı önlemek	Motora uygun koruma cihazı ve açma sınıfı

Artık akım ile aşırı akım açması nasıl ayrılır?

Kaçak akım koruması giden ve dönen akımın farkına, aşırı akım açması ise iletkenden geçen akımın cihazın açma değerini aşmasına bakar. Bu yüzden kaçak akım rölesi aşırı akımda ve faz–nötr kısa devresinde açmaz; termik-manyetik bir kompakt şalter de küçük kaçak akımları görmez. Büyük bir faz–toprak arızasında hangi korumanın açacağı tesisatın topraklama düzenine bağlıdır. Kaçak akım koruması gerekiyorsa şaltere eklenen bir RCD bloğuyla ya da ayrı bir kaçak akım rölesiyle sağlanır.

Motor kalkışlarında hangi koruma ayarlarına bakılır?

Motorlar ilk kalkış anında normal çalışma akımlarının çok üzerinde akım çekebilir. Aydınlatma ve priz hatları için seçilmiş bir koruma, motor kalkışında gereksiz açabilir. Bu yüzden motor hatlarında manyetik eşik, aşırı yük eşiği ve açma sınıfı motorun kalkışına göre birlikte değerlendirilir.

Yeni yükte veya ana şalter arızasında hangi kapsam incelenir?

Fiziksel hasar görmüş bir şalterin değişmesi gerekir; zaman zaman atan bir şalterde ise önce neden aranır. Ana şalterin atma nedenleri anlaşılmadan eski etiket değerinin aynısını sipariş etmek riski ortadan kaldırmaz. Değişim, ana dağıtım ve tali pano ayrımı gözetilerek bütün koruma zinciri içinde değerlendirilir.

Atan ana şalterin incelenmesi hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.

Ustanızdan, değişimden önce atmanın aşırı yükten mi kısa devreden mi kaynaklandığını belirlemesini isteyin.
Tesise sonradan eklenen makine ve yüklerin listesini ustanıza verin.
Yeni şalterin değerinin panoya giren kablonun kesitiyle uyumlu olup olmadığını sorun.
Kesme kapasitesinin kurulum noktasındaki beklenen kısa devre akımına göre seçildiğini teslim belgesinde görmek isteyin.

Eski şalteri aynı amperle değiştirmek hangi bilgileri eksik bırakır?

Eski cihazı aynı amper etiketiyle birebir yenilemek; o süre içinde tesise eklenen yükleri, eskiyen kablo yalıtımını, arızanın gerçek nedenini ve kurulum noktasındaki kısa devre düzeyini hesaba katmaz. Yalnız cihazı yenilemek arızanın nedenini ortadan kaldırmaz. Kapsamlı bir keşifte eski projeler, yük durumu ve koruma koordinasyonu yeniden ele alınır.

Ümraniye'deki ana TMŞ değişimi neyi gösteriyor?

Ümraniye'deki bir işletmede Kasım 2025'te kısa devre ve kaçak akım arızası bulundu ve işletmenin ana TMŞ'si değiştirildi. Bir işletmede ana şalterin değişmesi, başka bir binada aynı değerin seçileceği anlamına gelmez; seçim her yerde o tesisin yüküne ve kısa devre düzeyine göre yapılır.

Güvenli başvuru ve teslimde hangi bilgiler istenir?

Şalter attığında kapağı açıp mekanizmaya müdahale etmek tehlikelidir; enerjili panoya müdahale uzman işidir. Tesis yetkilisinin işi, ustaya etiket bilgilerini, arızanın oluştuğu zamanı ve yeni eklenen yükleri iletmektir.

Pano yenileme hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.

Yönetici hangi hazır bilgileri paylaşabilir?

Yönetici, panonun kapağını açmadan görünen etiket bilgilerini not edebilir ya da fotoğraflayabilir; arızanın oluştuğu zaman dilimini ve son eklenen yükleri de ustaya iletebilir. Cihazı tekrar tekrar kurmaya çalışmak ciddi kazalara yol açabilir. Proje ya da belgenin eksik olması ustaya başvurmaya engel değildir.

Seçim, ayar ve bakım kaydının işletmeye faydası nedir?

Seçilen değerler, ayar gerekçeleri, kablo kesiti doğrulaması ve test kayıtları teslim dosyasında yer alırsa sonraki bakım kolaylaşır. Tesisin elektrik güvenliği tek bir şaltere bağlı değildir; topraklama ve periyodik ölçümler de bütünün parçasıdır.

Bu konudaki işlerimiz

Ümraniye'deki işletmede değiştirilen 100 A ana kompakt şalter (TMŞ)

Ümraniye · Kasım 2025

Ümraniye'de işletmede ana TMŞ değişimi, kısa devre ve kaçak akım arızası

İşletmede kısa devre ve kaçak akım arızası bulundu; ana TMŞ (kompakt şalter) değiştirildi.

İşin tamamını inceleyin →

Sık sorulan sorular

Kompakt şalter atınca hemen kaldırılır mı?

Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin. Büyük bir kısa devreden sonra cihazın yeniden kullanılıp kullanılamayacağına usta karar verir.

Ana şalter atıyorsa daha yüksek amperli cihaz takılır mı?

Hayır. Akım değerini büyütmek tehlikelidir: şalter kendi değerine göre açar ve kabloyu ancak bu değer kabloya uygunsa korur. Hesapsız büyütülen bir şalter atmayabilir ama kablo aşırı ısınabilir; önce atmanın nedeni bulunur.

Aynı amperli iki kompakt şalter neden eşdeğer olmayabilir?

Nominal akımları aynı olsa da kesme kapasiteleri, açtırma birimleri ve ayar olanakları farklı olabilir. Kesme kapasitesi, cihazın takılacağı noktadaki beklenen kısa devre akımına göre seçilir; bu yüzden etiketteki amper değeri tek başına karşılaştırma için yetmez.

Kompakt şalter ile otomatik sigorta arasındaki fark nedir?

İkisi de devre kesicidir ama yapıları ve kullanım yerleri farklıdır. Otomatik sigorta linyelerde sabit değerli koruma sağlar; kompakt şalter ise kalıplı gövdeli, daha büyük akımlı çıkışlarda kullanılabilen ve modele göre ayarlanabilir açtırma birimi taşıyabilen bir kesicidir. Hangisinin kullanılacağı hattın akımına ve kısa devre düzeyine göre projede belirlenir.

Seçicilik yalnız üst şalterin büyük olmasıyla sağlanır mı?

Hayır. Üst şalterin akım değerinin büyük olması seçiciliği tek başına göstermez. Seçicilik, belirli cihaz çiftleri için üreticinin uyum tablolarına ve açma eğrilerine bakılarak doğrulanır; tesis şebekeden ve jeneratörden beslenebiliyorsa iki durum ayrı kontrol edilir.

Fotoğrafla şalter seçimi kesinleşir mi?

Hayır. Dışarıdan çekilmiş bir şalter fotoğrafı; pano içi sıcaklığı, kablo kesitini, yeni yük durumunu ve kurulum noktasındaki kısa devre düzeyini göstermez. Seçimin kesinleşmesi için sahada keşif ve gerekli ölçümler gerekir.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında