Ana şalter (halk arasında ana şartel); evin toplam yükü değerini aştığında, alt sigortanın kesmediği bir kısa devre ya da aşırı yükte, kendisi kaçak akım rölesiyse bir kaçakta ya da şalterin kendisi yıprandığında atar. Nedeni yerinde kontrol gösterir. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin.
- Yalnız kaçak akım rölesi olan bir ana şalter, toplam yükte ve faz ile nötr arasındaki kısa devrede açmaz.
- Ana şalter yalnız açıp kapatan bir yük ayırıcıysa kendiliğinden inmez; koruma başka bir elemandadır.
- Ana şalterle birlikte bir alt sigorta da inmişse arama o hattan başlar.
- Ana şalteri büyütmek atmayı durdurabilir ama daireyi besleyen ana hattı korumasız bırakabilir.
Ana şalter nedir, panonuzda hangi eleman olabilir?
Ana şalter, halk arasında ana şartel ya da ana sigorta denen, daire panosunun girişinde bütün hatları birlikte kesen elemandır. Altındaki otomatik sigortaların her biri tek bir hattı korur; ana şalter ise hepsinin önünde durur ve attığında evin tamamı karanlıkta kalır. Tek bir sigortanın neden indiğini sigorta atma nedenleri rehberinde anlattık; bu yazı bütün evi kesen elemana odaklanıyor.
Ana şalter adı elemanın panodaki yerini anlatır, görevini değil. Girişteki eleman bir otomatik sigorta ya da daha büyük bir kompakt şalter olabilir; bunlar aşırı akımda açar. Kaçak akım rölesi de olabilir; o yalnız fark akımına bakar. İki korumayı tek gövdede birleştiren ürünler de vardır.
Bazı panolarda girişte yalnız açıp kapatan bir yük ayırıcı bulunur. Schneider Electric'in anahtarlama cihazları açıklaması, yük ayırıcının kontrol ettiği devreye koruma sağlamadığını belirtir; böyle bir eleman kendiliğinden inmez. Elemanın türünü ön yüzünden ayırabilirsiniz: kaçak akım rölesinde TEST düğmesi ve mA cinsinden bir değer bulunur, otomatik sigortada bir harf ve amper değeri yazar. Panodaki eleman türlerini şalter çeşitleri rehberi ayrıca anlatıyor.
| Girişteki eleman | Neye tepki verir? | Ana şalter olarak atıyorsa düşünülecek |
|---|---|---|
| Otomatik sigorta ya da kompakt şalter | Aşırı yük ve kısa devre | Toplam yük, bir hattaki kısa devre ya da şalterin kendi sorunu |
| Kaçak akım rölesi (RCCB) | Giden ve dönen akım arasındaki fark | Bir hatta kaçak ya da nötrün yanlış bağlanması; toplam yük ve faz–nötr kısa devre bu röleyi attırmaz |
| Kaçak akım korumalı otomatik sigorta (RCBO) | Hem aşırı akım hem fark akımı | İlk iki satırdaki nedenlerin hepsi |
| Yük ayırıcı | Kendiliğinden açmaz | Koruma başka bir elemandadır; atan eleman onun önünde ya da altında aranır |
Ana şartel neden atar, ana şalter hangi durumlarda iner?
Ana şalteri attıran nedenleri beş başlıkta toplayabiliriz ve her biri ancak belli bir koşulda geçerlidir. Evin toplam yükü ana şalterin değerini aşabilir. Bir hattaki kısa devre ya da aşırı yük, alt sigorta kesmeden ana şaltere ulaşabilir. Ana şalter kaçak akım rölesiyse bir kaçak onu açtırabilir. Şalterin kendisi ya da bağlantısı yıpranmış olabilir. Son olarak ana şalter ile alt sigortalar birbirine uyumlu seçilmemiş olabilir.
Hangi nedenin geçerli olduğunu tek bir belirti söylemez. İnen elemanın türü, alt sigortaların durumu ve atmanın hangi anda geldiği birlikte okunduğunda olasılıklar daralır; kesin nedeni ise yerinde yapılan kontrol gösterir.
| Neden | Hangi koşulda | Size görünen ipucu |
|---|---|---|
| Toplam yük | Ana şalter aşırı akım korumalıysa ve birlikte çalışan cihazların toplam akımı değerini aşıyorsa | Güçlü cihazlar açıldıktan bir süre sonra atar; alt sigortalar yukarıda kalır |
| Bir hattaki kısa devre ya da aşırı yük | Alt sigorta arızayı ana şalterden önce kesmezse | Bir cihazı açınca ya da fişi takınca atar; panoda inik bir alt sigorta da görülebilir |
| Kaçak akım | Ana şalter kaçak akım rölesiyse ya da bu korumayı da içeriyorsa | Nemli havada, yeni bağlanan bir cihazdan sonra ya da durduk yere atabilir |
| Şalterin kendisi ya da bağlantısı | Mekanizma yıprandıysa, bağlantı gevşeyip ısınıyorsa ya da değeri yüke uygun değilse | Normal yükte de atar; çevresinde ısınma ya da kararma görülebilir |
| Seçicilik eksikliği | Ana şalter ile alt sigortalar birlikte uyumlu seçilmemişse | Arızalı hattın sigortasıyla birlikte ana şalter de iner |
Aşırı yük ile kısa devre ana şalteri nasıl attırır?
Aşırı yük, sağlam bir tesisatta korumadan geçen akımın onun değerini aşmasıdır; kablo ya da bağlantıda kusur yoktur, bağlı yük fazladır. Kısa devre ise faz iletkeninin, arada bir yük olmadan nötre ya da toprağa değmesidir. Termik-manyetik bir şalterde aşırı yükü ısındıkça eğilen bir bimetal şerit, kısa devre akımını elektromanyetik bir mekanizma algılar (Schneider Electric'in devre kesiciler açıklaması); bu yüzden ana şalter aşırı yükte gecikmeyle, kısa devrede anında açar.
Ana girişte şalterin kA değeri ayrıca önemlidir, çünkü bu değer bir açma eşiği değil, şalterin hasar görmeden kesebileceği en yüksek kısa devre akımıdır; Schneider Electric'in devre kesici seçimi rehberine göre seçimde kurulum noktasındaki beklenen kısa devre akımı dikkate alınır ve ana girişteki bu akım hatların uç noktalarındakinden yüksek olabilir.
Toplam yük ana şalterin değerini nasıl aşar?
Her alt sigorta yalnız kendi hattının yüküne bakar; ana şalter ise bütün hatların toplamını taşır. Hatların her biri kendi sınırının altında kalırken toplam, ana şalterin değerini geçebilir. Etiketinde 2000 W yazan üç cihaz aynı anda çalışırsa 230 V'ta toplam yaklaşık 26 A çeker (I = P / U).
Fırın, şofben, ısıtıcı ve klimanın aynı saatlerde çalıştığı bir akşam toplam daha da büyür. Böyle bir atma, cihazlar açıldıktan bir süre sonra gelir ve alt sigortalar yukarıda kalır. Tek bir cihazın attırdığı durumlar için mutfak ve sıcak su cihazlarının attırdığı sigorta rehberine bakabilirsiniz.
Kısa devrede neden önce hattın sigortası açmalı?
Faz ile nötr doğrudan temas ettiğinde akım bir anda çok yükselir ve normalde arızalı hattın sigortası manyetik bölümüyle hemen açar. Akım ana şalterin manyetik eşiğini de aşacak kadar yüksekse iki eleman birlikte açabilir; bu durumda bütün ev kesilir ama panoda inik bir alt sigorta da görürsünüz.
Faz toprağa değdiğinde akımın ne kadar yükseleceği binanın topraklama düzenine bağlıdır; bu yüzden açan eleman sigorta da olabilir, kaçak akım rölesi de. Kısa devrenin nasıl oluştuğunu ve belirtilerini kısa devre rehberi ayrıntılı anlatıyor.
Ana şalter kaçak akım rölesiyse neden bütün ev kesilir?
Kaçak akım rölesi (RCD), içinden geçen faz ve nötr akımlarını karşılaştırır. Schneider Electric'in artık akım koruması açıklaması, bu iki akım arasındaki farka artık akım denildiğini anlatır; fark, akımın bir bölümünün başka bir yoldan, örneğin topraktan döndüğünü gösterir. Röle ana girişte duruyorsa evin herhangi bir hattındaki kaçak bütün daireyi keser.
Yalnız kaçak akım rölesi olan bir ana şalter (RCCB) aşırı akımda açmaz: evin toplam yükü ya da faz ile nötr arasındaki bir kısa devre bu röleyi attırmaz, çünkü giden ve dönen akım yine eşittir. Böyle bir ana şalter atıyorsa toprağa bir kaçak ya da nötrün yanlış uca bağlandığı bir bağlantı hatası aranır. Kaçak akım korumalı otomatik sigortada (RCBO) iki koruma bir aradadır ve iki tür neden de geçerlidir. Rölenin bütün atma nedenlerini kaçak akım rölesinin atma nedenleri rehberinde ayrıca anlattık.
Bağlantı hatasına bir örnek Eylül 2026'dan: Şişli Kurtuluş'taki bir dairede zaman zaman, bazen de kesintisiz atan bir kaçak akım rölesinin kaynağı kombi hattıydı. Kombi yenilenirken eski tesisattaki iki sarı-yeşil kablodan yalnız biri toprak olduğu hâlde bağlantı renge bakılarak yapılmış ve kombinin sigortasında nötr toprağa bağlanmıştı. Pano ve hatlar incelenerek bulunan bu yanlış bağlantı düzeltilince röle atmayı bıraktı.
Alt sigorta inmeden ana şalter neden düşer?
Hiçbir alt sigorta inmeden yalnız ana şalter düşüyorsa olasılıklar daralır: toplam yük, ana şalter kaçak akım rölesiyse bir kaçak, ya da ana şalterin kendisi. Termik bölüm ısıyla çalıştığı için gevşemiş bir bağlantı ya da yıpranmış bir mekanizma, şalteri normal yükte de ısıtıp erken açtırabilir. Üreticinin seçim ölçütleri arasında panonun içindeki ortam sıcaklığı da yer alır; havasız ve sıcak bir pano aynı şalterin davranışını değiştirir.
Ana şalterin kendisi arızalı olabilir mi?
Olabilir, ama açıyor olması tek başına arızalı olduğunu göstermez; şalter görevini de yapıyor olabilir. Bir şalterin akım değeri beslediği yüke uygun değilse şalter ısınır ve yanabilir.
Yüke göre küçük kalan bir şalterin sonucuna bir örnek: Kasım 2025'te Esenyurt'taki Torium AVM'de aydınlatmanın bir kısmı çalışmayan bir mağazada, ölçümlerle ulaşılan kaynak panoda yanan pako şalter oldu. Şalter gerekli gücü taşıyacak değerde değildi; uygun amperde yenisiyle değiştirildi ve aydınlatma arızası giderildi. Bu bir ana şalter değil, aydınlatmayı besleyen bir pako şalterdi; örneğin gösterdiği şey, değeri yüke uymayan bir şalterin açmak yerine ısınıp yanabileceğidir.
Seçicilik eksikliği bütün evi nasıl karartır?
Seçicilik, arıza anında yalnız arızaya en yakın koruma elemanının açması, üsttekilerin devrede kalmasıdır. Ana şalter ile alt sigortalar bu uyumu sağlamıyorsa bir hattaki arıza, o hattın sigortasıyla birlikte ana şalteri de açtırır ve bütün ev kesilir.
Schneider Electric'in koruma koordinasyonu açıklaması, üst ve alt cihazların birlikte davranışının üreticinin uyumlu cihaz kombinasyonlarına göre değerlendirildiğini anlatır. Ana şalterin değerinin alt sigortalardan büyük olması bu uyumu tek başına sağlamaz. Konuyu panoda seçicilik rehberi ayrıntılı anlatıyor.
Ana şalter atınca ne yapmalısınız?
Ana şalter attığında yapabileceğiniz şey üç adımdır ve bu sırayla yapılır. Önce çevreye bakın: panodan ya da bir prizden yanık kokusu geliyorsa, bir yerde ısınma, duman ya da kararma görüyorsanız ana şaltere ve panoya hiç dokunmayın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa binadakilerle birlikte uzaklaşın ve 112'yi arayın.
Bu belirtilerin hiçbiri görünmüyorsa ana şalter için yalnız bir deneme yapılır: Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin. Kolu elle, bantla ya da bir kıskaçla yukarıda tutmayın; zorlanan bir koruma arızayı yerinde bırakır. Üçüncü adım ustaya doğru bilgi vermektir. Arızalı hattı bulmak için alt sigortalarla tek tek deneme yapmayın; hatları usta ölçümle ayırır. Sizin gördüğünüz yeterlidir: inen elemanın türü, alt sigortalardan inen olup olmadığı, atma anında çalışan cihazlar ve tek denemede kolun hemen mi yoksa bir süre sonra mı indiği. Ana şalter hiç yukarıda kalmıyorsa olası nedenleri kaldırınca hemen inen sigorta rehberi anlatıyor.
- Koku, ısınma, duman ya da kararma varsa ana şaltere ve panoya dokunmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşıp 112'yi arayın.
- Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin.
- Ustaya inen elemanın türünü, inen bir alt sigorta olup olmadığını ve o sırada çalışan cihazları iletin.
Apartman ya da bina ana şalteri atıyorsa kime başvurulur?
Bütün evin elektriği gittiğinde daire panonuzdaki ana şalter yukarıdaysa kesinti daha geride olabilir: sayaçtan sonra daireye giden hattı koruyan sigortada, binanın ortak panosunda ya da şebekede. Merdiven aydınlatmasında ve komşularda elektrik olup olmadığı bu ayrımı kolaylaştırır. Kesintinin dağıtım şirketine mi tesisatınıza mı ait olduğunu 186 ile elektrikçi arasındaki iş bölümü rehberi netleştiriyor.
Sayaç ve mühürlü bölüm dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır; oradaki bir elemana dokunmayın. Sayaçtan sonraki sigorta, ortak panodaki daire çıkışları ve bina ana şalteri ise binanın iç tesisatıdır; ortak alanda durdukları için yöneticiye haber verilir, kontrolü elektrikçi yapar. Bina ana şalteri tekrar tekrar atıyorsa bütün dairelerin toplam yükü, ortak hatlardan birindeki arıza ya da şalterin kendisi aynı mantıkla değerlendirilir.
Ana sigortayı büyütmek ya da değiştirmek çözüm mü?
Ana şalter tekrar tekrar atıyor diye yerine daha büyük değerlisini taktırmak atmayı durdurabilir, ama daireyi besleyen ana hattı korumasız bırakabilir. Ana şalterin değeri evin toplam yüküne, ana hattın kablosuna ve sayaç tarafındaki korumaya birlikte bakılarak projede seçilir; tek bir sayı olarak söylenemez. Kablonun sınırını kablonun akım taşıma kapasitesi rehberi, hatların korumasını hatlara göre sigorta değeri seçimi rehberi anlatıyor.
Kasım 2025'te Ümraniye'deki bir işletmede kısa devre ve kaçak akım arızası bulundu; aynı işte ana kompakt şalter (TMŞ) değişimi de yapıldı. Ana şalterin değişmesi, tesisattaki arızanın aranmasının yerine geçmez; iki iş ayrı ayrı ele alınır. İşletmelerde ana şalter seçimini kompakt şalter ve TMŞ seçimi rehberi anlatıyor.
Değişim gerekiyorsa eski şalterin neden yetmediği ve yenisinin hangi gerekçeyle seçildiği açıklanmalıdır. Elektrik arızasında servis desteği bu ayrımı yerinde yapar: önce toplam yük, hatlardaki arıza ve bağlantı ısınması kontrol edilir, şalter ancak bundan sonra değerlendirilir. Sigorta ve şalter konusundaki diğer yazılara elektrik rehberi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Ümraniye'de işletmede ana TMŞ değişimi, kısa devre ve kaçak akım arızası
İşletmede kısa devre ve kaçak akım arızası bulundu; ana TMŞ (kompakt şalter) değiştirildi.
İşin tamamını inceleyin → — Ümraniye'de işletmede ana TMŞ değişimi, kısa devre ve kaçak akım arızası
Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmış
Kombi değişimi sırasında kombinin sigortasında nötr, toprağa bağlanmıştı. Eski tesisatta iki sarı-yeşil kablo vardı; biri 1,5 mm² toprak, diğeri 2,5 mm² ve toprak değildi. Bağlantı kablo rengine bakılarak varsayımla yapılmıştı. Hatalı bağlantı bulunup düzeltildi.
İşin tamamını inceleyin → — Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmış
Torium AVM'deki bir mağazada aydınlatma arızası: yanan pako şalter değiştirildi
Esenyurt'ta Torium AVM'deki bir mağazada bazı aydınlatmalar yanmıyordu. Analiz ve ölçümler sonucunda panodaki pako şalterin gerekli gücü taşımadığı için yandığı bulundu; uygun amperde pako şalterle yeniden yapılıp devreye alındı.
İşin tamamını inceleyin → — Torium AVM'deki bir mağazada aydınlatma arızası: yanan pako şalter değiştirildiSık sorulan sorular
Ana sigorta sürekli atıyorsa ne anlama gelir?
Sürekli atma, nedenin ortadan kalkmadığını gösterir. Ya ev belli saatlerde ana şalterin taşıyamadığı bir toplam yük çekiyordur ya da hatlardan birinde, ana şalterde veya onun bağlantısında süren bir arıza vardır. Atmaların hangi saatlerde ve hangi cihazlar çalışırken geldiğini not edin; bu not, ustanın önce yüke mi arızaya mı bakacağını belirler.
Ana sigorta kaç amper olmalı?
Her daire için geçerli tek bir değer yoktur. Değer; dairenin bağlı yükleri, daireyi besleyen hattın kesiti ve sayaç tarafındaki koruma görülerek belirlenir. Komşu dairedeki değer sizin için ölçü olmaz. Ana hattın kablosu aynı kalırken yalnız şalterin amperini yükseltmek, atmayı keserken kabloyu korumasız bırakabilir.
Yağmurlu havada ana şalter neden atar?
Ana şalter kaçak akım rölesiyse, nem alan bir dış priz, balkon aydınlatması ya da su almış bir buat toprağa kaçak yaratıp bütün evi kesebilir. Atmalar yağmurlu ya da nemli günlerle çakışıyorsa bunu ustaya söyleyin. Islak görünen bir priz ya da armatüre dokunmayın ve o bölümü kullanmayın.
Ana şalteri bantla ya da elle yukarıda tutmak işe yarar mı?
Hayır. Kol, bir arıza ya da fazla yük sürdüğü için iner. Kolu bantla ya da elle zorlamak arızaya tekrar tekrar enerji verir, mekanizmayı yıpratır ve eski ya da hasarlı bir şalterde açmayı da engelleyebilir; sorun da kablonun, bağlantının ya da cihazın üzerinde kalır; ısınan bir bağlantı bu sırada yangına zemin hazırlayabilir. Ana şalter yukarıda kalmıyorsa kolu bırakın ve durumu ustaya bildirin.
Ana şalter ile sayaç sigortası aynı şey mi?
Hayır. Ana şalter daire panonuzun girişindedir ve evin içindeki bütün hatları keser. Sayaç sigortası ise sayaçtan sonra, daireye giden hattın başında durur ve binanın sayaç panosunda yer alır. Hangisinin indiğini bilmek, ustanın nereye bakacağını değiştirir; sayaç panosundaki mühürlü bölüme dokunulmaz.
Kaynaklar
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide: elementary switching devices
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Standards and description of circuit breakers
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Selection of a circuit breaker
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Coordination between circuit breakers
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — artık akım korumasının algılama ilkesi
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında