Fırın çalışınca sigorta atıyorsa neden hattın taşıyabileceğinden fazla yük, hatta ya da bağlantıda bir arıza veya cihazın kendi iç arızası olabilir. Hangi korumanın açtığı ipucu verir: otomatik sigorta aşırı akımda, kaçak akım rölesi kaçakta açar. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşıp 112'yi arayın.
- Yalnız başka cihazlarla birlikte çalışınca atması toplam yükü düşündürür.
- Kaçak akım rölesinin atması cihazda ya da hatta bir yalıtım kusurunu düşündürebilir.
- Sigortanın değerini büyütmek ya da eğrisini değiştirmek arızayı gidermez.
- Cihazın içi yetkili servisin, besleme hattı ve korumalar elektrikçinin işidir.
Fırın, elektrikli ocak ve elektrikli şofben aynı yük mü?
Bu cihazların hepsi güçlü ısıtıcılardır ama çalışma biçimleri farklıdır. Fırın ısıtıcılarını ve fanını programa göre devreye alır; ocağın gözleri ayrı ayrı ya da birlikte güç çeker; elektrikli ani su ısıtıcısı, yani elektrikli şofben, su akarken yüksek güç çeker. Bu yüzden mutfak elektrik tesisatı planlanırken her cihazın etiketindeki güç ve kurulum talimatı ayrı ayrı dikkate alınır.
Bir cihazın çektiği akım etiketindeki güçten kabaca hesaplanabilir: etiketinde 2000 W yazan bir cihaz 230 V'ta yaklaşık 8,7 A çeker (I = P / U). Aynı hatta birlikte çalışan cihazların akımları toplanır; sigorta bu toplama bakar. Gazlı şofbenin elektrik ihtiyacı farklıdır; bu rehberdeki şofben, suyu elektrikle ısıtan cihazdır. Benzer ayrım klima çalışınca sigorta atması ve elektrikli ısıtıcının sigorta attırması için de geçerlidir.
| Cihaz | Nasıl güç çeker? | Neye bakılır? |
|---|---|---|
| Rezistanslı fırın | Isıtıcılar ve fan programa göre devreye girer | Etiket gücü ve bağlı olduğu hattın uygunluğu |
| Elektrikli ocak | Gözler ayrı ayrı ya da birlikte güç çeker; indüksiyon ocakta elektronik güç devresi vardır | Etiket gücü, bağlantı biçimi ve hattın toplam yükü |
| Elektrikli şofben | Su akarken ısıtır; kademe yükseldikçe çektiği güç artar | Bağlantı biçimi üreticinin kurulum talimatına göre belirlenir |
| Kettle | Kısa süre için yüksek güç çeker | Aynı hatta birlikte çalışan yükler |
Elektrikli şofben üst kademede neden sigorta attırır?
Kademe yükseldikçe şofbenin çektiği güç de artar. Alt kademede sorun yokken üçüncü kademe gibi en üst kademede otomatik sigorta atıyorsa hattın ya da sigortanın bu yükü taşımadığı düşünülebilir. Atan kaçak akım rölesiyse neden yük değil kaçaktır; cihazın ısıtıcısında ya da bağlantısında bir yalıtım kusuru olabilir. Hangisi olduğunu ustanın kontrolü ayırır.
Cihazın prize uyması hattın uygun olduğunu gösterir mi?
Göstermez. Fişin prize oturması, o prizi besleyen hattın cihazın yükünü taşıyacağını kanıtlamaz. Sabit bağlantılı bir cihaz da uzatma kablosuyla geçici olarak çalıştırılmaz; cihazın talimatı ve hattın gerçek durumu birlikte değerlendirilir.
Fırın çalışınca sigorta atıyorsa hangi koruma açtı?
Açan korumanın türü arızanın yönünü gösterir. Otomatik sigorta aşırı akımda, yani aşırı yükte ya da kısa devrede açar; kaçak akım rölesi ise akımın bir kısmı kaçak yoluyla dönünce açar. Cihaz gövdesine bir kaçak olduğunda hangi korumanın açacağı tesisatın topraklama düzenine de bağlıdır. Sigorta atmasının genel nedenleri ve kaçak akım rölesinin neden attığı ayrı rehberlerde anlatılır.
| Açan koruma | Neye tepki verir? | Ne düşündürür? |
|---|---|---|
| Otomatik sigorta | Aşırı yük ve kısa devre | Hattın toplam yükü ya da hatta veya cihazda kısa devre |
| Kaçak akım rölesi (RCD) | Fark akımı, yani kaçak | Cihazda ya da hatta yalıtım kusuru |
| Kaçak akım korumalı sigorta (RCBO) | Hem aşırı akım hem kaçak | Hangi işlevle açtığını ustanın kontrolü ayırır |
| Ana şalter | Ana girişteki koruma türüne göre değişir | Evin toplam yükü ya da alt korumalarda bir sorun |
Yalnız fırın açılınca mı, başka cihazlarla birlikte mi atıyor?
Fırın tek başına çalışırken sorun yokken ocak ya da kettle da açılınca otomatik sigorta atıyorsa toplam yükün hattın sınırını aştığı düşünülebilir. Fırın tek başına açıldığında bile atıyorsa cihazda ya da ona giden hatta bir arıza olabilir. Schneider Electric'in devre kesici açıklamasına göre devre kesicide aşırı yükü bimetal bir şerit, kısa devre akımını elektromanyetik bir mekanizma algılar. Bunu görmek için cihazı tekrar tekrar denemeyin; ilk seferde gördüğünüzü ustanıza aktarın.
Belirli bir programda ya da kademede atması ne anlatır?
Fırın yalnız alt ısıtıcı devreye girince ya da şofben belirli bir kademede atıyorsa bu bilgi cihaz servisine onarımın yönünü gösterir. Bu tek başına kesin bir rezistans arızası demek değildir; cihazın içini açmayın ve zorla çalıştırmayın.
Programla atma arasındaki bu bağ cihaz kaynaklı arızalarda da görülebilir. Şişli'de kaçak akım rölesi atan bir dairede yapılan incelemede kaçağın bulaşık makinesinden geldiği anlaşıldı. Makine çalışmaya başladıktan yaklaşık 30 saniye sonra başka bir programa geçmek istiyor ama geçemiyordu; bulaşık makinesinin arızalı kartı hem tesisatı hem kaçak akım rölesini etkiliyordu. Sonuçta tesisatta arıza olmadığı, kaynağın cihaz olduğu ortaya çıktı.
Sigorta attığında ilk ne yapmalısınız?
Önce cihazı yeniden çalıştırmayın ve gördüğünüzü aklınızda tutun. Arıza cihazın içinde, duvardaki hatta ya da korumanın kendisinde olabilir. Islak elle müdahale etmek, cihazı açmak ya da başka prizlerde denemek elektrik çarpması riskini artırır.
Ustaya hangi bilgileri verin?
Cihazın modelini, atma anında hangi programın ya da kademenin çalıştığını ve evde o sırada açık olan diğer güçlü cihazları söyleyin. Panoda hangi sigortanın ya da kaçak akım rölesinin indiğini ve evin hangi bölümünün karardığını da aktarın. Cihazın kapağını açmayın, iç bağlantılara dokunmayın.
Sigorta atmasın diye neler yapılmamalı?
Sigortanın atması bir uyarıdır; çözüm, uyarıyı susturmak değil nedenini bulmaktır. Kablo ve döşeme değişmeden daha büyük bir sigorta takmak kabloyu korumasız bırakabilir; sigortanın değeri kabloya göre seçilir ve bunun nasıl belirlendiği sigortanın kaç amper olması gerektiği rehberinde anlatılıyor.
Beşiktaş ilçesi Ortaköy'deki bir dairede atmasın diye hatlara büyük sigortalar takılmıştı; ocak kablosu ısınınca yangın çıktı, kablo yandı ama sigorta atmadı. Pano sıfırdan yapıldı, hatlar ayrıldı ve her hatta uygun sigorta konuldu; artık her hat kendisine uygun sigortayla korunuyor.
Daha büyük amper ya da C tipi sigorta neden çözüm değildir?
Değeri kablonun taşıyabileceği akımdan büyük bir sigorta, kablo aşırı yükle ısınırken atmayabilir. B tipi yerine C tipi bir sigorta ise aynı amper değerinde aşırı yük tepkisini değiştirmez; harf, ani açmanın başladığı akım eşiğini belirler. Eğriyi değiştirmek sigortayı daha az ısıtmaz, arızayı da gidermez ve hattın kısa devre koşullarına uymayabilir. Kaçak akım rölesini devre dışı bırakmak ise kaçağa karşı korumayı tümden kaldırır.
Cihazı ısıtarak kurutmak ya da yeniden denemek neden önerilmez?
Nem aldığından şüphelendiğiniz bir fırını ısıtarak kurutmaya çalışmak, ocağın bütün gözlerini açarak denemek ya da şofbeni zorlamak arızayı büyütebilir. Sabit bağlantılı bir cihazın sökülmesi de uzman işidir.
Elektrikçi ile cihaz servisinin işi nasıl ayrılır?
Sorun ya binanın tesisatında ya da cihazın içindedir; ikisinin uzmanı farklıdır. Biz cihazın iç onarımını yapmayız; besleme hattını, korumaları ve bağlantıyı inceleriz. Besleme hattının ve korumaların incelenmesi hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Tesisat incelemesi neye bakar?
Ustanın incelemesinde hatta bağlı toplam yük, korumaların hatta uygunluğu, bağlantıların durumu ve hattın yalıtımı değerlendirilir. Yalıtım testinin sınırları gereği elektronik kartlı ocak ve fırınlara bu test doğrudan uygulanmaz; hat cihazdan ayrılarak ölçülür. Tek bir ölçümün iyi çıkması bütün arızaların yok olduğunu göstermez.
Tesisatta sorun çıkmazsa ne olur?
Tesisatta bir hata bulunmazsa cihazın kendisi incelenir. Isıtıcının gövdeye kaçak yapması, elektronik kart ya da iç kablo arızası gibi olasılıklar cihaz servisinin konusudur. Cihazın içi yalnız yetkili servis ya da cihaz onarımı yapan uzman tarafından açılır.
Kalıcı çözüm için hat nasıl planlanır?
İnceleme sonunda hat yetersiz bulunursa cihaz için panodan ayrı bir hat çekilmesi gündeme gelebilir. Ayrı hat çekilmesi hakkında bilgi ve teklif için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına bakabilirsiniz. Hattın planı tek bir kurala dayanmaz; kablonun taşıyabileceği akım, döşeme koşulları ve cihazın modeli birlikte değerlendirilir.
Her fırın ya da şofben için aynı kablo ve sigorta mı kullanılır?
Hayır. Her fırına uyan tek bir kablo kesiti ya da her şofbene uyan tek bir sigorta değeri yoktur; cihazın gücü ve gerilimi esas alınır. Bir cihazın birkaç kez sigortayı attırmadan çalışmış olması da hattın o cihaza uygun olduğunu göstermez.
İşten sonra hangi bilgiler saklanmalı?
Arızanın belirtisini, değiştirilen kablo ve koruma değerlerini ve ölçüm sonuçlarını yazılı olarak isteyin. Bu kayıt, aynı belirti tekrarlarsa ustanın nereden başlayacağını kısaltır.
Bu konudaki işlerimiz
Şişli'de kaçak akım rölesi atıyordu: kaynak bulaşık makinesinin kartı çıktı
Kontrollerde kaçağın bulaşık makinesinden geldiği görüldü: makine çalıştıktan yaklaşık 30 saniye sonra program değiştirmeye çalışıp geçemiyordu. Kartındaki arıza tesisatı ve kaçak akım rölesini etkiliyordu; müşteriye bilgi verildi, arıza çözüldü.
İşin tamamını inceleyin → — Şişli'de kaçak akım rölesi atıyordu: kaynak bulaşık makinesinin kartı çıktı
Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Yangın ocak kablosunun ısınmasıyla başladı; atmasın diye takılmış büyük sigortalar yüzünden kablo yandı ama sigorta atmadı. Panodaki sigortalar hatlara göre büyüktü, kaçak akım rölesi ve binada topraklama yoktu. Sebep–sonuç raporu yazıldı; pano hatları ayrılarak, her hatta uygun sigortayla sıfırdan yapıldı. Kaçak akım röleleri topraklamayla birlikte eklenecek.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadıSık sorulan sorular
Fırın çalışınca sigortanın atması kesin rezistans arızası mıdır?
Hayır. Korumanın açması hattın toplam yükünün aşılmasından, zayıf bir bağlantıdan ya da yalıtım kusurundan doğan bir kaçaktan da kaynaklanabilir. Rezistans arızası olasılıklardan yalnız biridir; kesin sonuç için tesisat ve cihaz ayrı ayrı incelenir.
Fırınla ocak birlikte çalışınca sigorta atıyorsa neyi gösterir?
İkisi aynı hattan besleniyor ve her biri tek başına sorunsuz çalışıyorsa toplam yükün hattın ya da sigortanın sınırını aştığını düşündürür. Atan kaçak akım rölesiyse neden yük değil kaçaktır. Hangisi olduğunu ve ayrı hat gerekip gerekmediğini usta değerlendirir.
Şofben ile termosifonun elektrik ihtiyacı aynı mıdır?
Aynı varsayılmaz. Ani su ısıtıcısı suyu akarken ısıttığı için kısa sürede yüksek güç çeker; depolu termosifon ise suyu bir tankta zamanla ısıtır. İkisinin hat ve koruma ihtiyacını cihaz etiketleri ve kurulum talimatları belirler.
C tipi sigorta takarsam fırın sigortayı attırmaz mı?
C harfi sigortayı daha az ısıtmaz; yalnız ani açmanın başladığı akım eşiğini belirler. Aşırı yükte aynı amper değerindeki B ve C tipi sigorta aynı tepkiyi verir. Eğriyi değiştirmek atmanın nedenini gidermez ve hattın koşullarına uymayabilir; seçim ustanın işidir.
Cihazı başka prizde denemek güvenli bir teşhis midir?
Güçlü mutfak ve banyo cihazlarında önerilmez. Arızalı olabilecek bir cihazı başka prize taşımak arızayı başka bir hatta taşır; sabit bağlantılı bir cihazı uzatma kablosuyla denemek ise ayrıca tehlikelidir. Gördüğünüzü ustanıza anlatmanız yeterlidir.
Kettle sigortayı ya da kaçak akım rölesini attırıyorsa sorun nerede?
Kettle kısa süre için yüksek güç çeker; aynı hatta başka güçlü cihazlarla birlikte çalışınca otomatik sigorta atabilir. Kaçak akım rölesini attırıyorsa tabanına ya da bağlantı yuvasına su kaçmış olabilir. Böyle bir kettle'ı kullanmayın; tekrarlıyorsa hattı da kontrol ettirin.
Şofben kaçak akım rölesini attırıyorsa ne yapmalı?
Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşıp 112'yi arayın. Şofbenin gövdesinde elektrik hissettiyseniz ya da çevrede su varsa cihaza dokunmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız hattın sigortasını indirin. Bunlar yoksa şofbeni kapatıp atan kaçak akım rölesine bakın. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin. Kaçağın şofbende mi hatta mı olduğunu ustanın kontrolü ayırır.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında