Klima sigorta attırıyorsa neden klimanın kendisinde, klimayı besleyen hatta ve bağlantılarda ya da hatta binen toplam yükte olabilir. Otomatik sigorta açtıysa aşırı akım ya da kısa devre, kaçak akım rölesi açtıysa yalıtım kusuru öne çıkar. Hangisi olduğunu yerinde kontrol gösterir; sigortayı büyütmek ya da klimayı başka prize taşımak çözüm değildir.
- Klima fişle bağlıysa ve fişte, prizde erime, kararma ya da duman yoksa önce fişini çekin. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu fark ederseniz panoya gitmeyin; ortamdan uzaklaşın ve 112'yi arayın.
- Panoda hangi elemanın indiğini dışarıdan not etmek, ustanın aramaya nereden başlayacağını belirler.
- Hattı ve panoyu elektrikçi, klimanın iç arızasını klima servisi inceler.
Klima çalışınca panoda hangi koruma iniyor?
Panoda inen her kola gündelik dilde sigorta, şalter ya da şartel denir; ama klimanın attırdığı eleman farklı türlerden biri olabilir ve her tür başka bir soruna işaret eder. Otomatik sigorta (MCB) hattı aşırı akıma karşı korur. Devre kesicinin aşırı akım görevleri aşırı yükü ve kısa devreyi kapsar.
Kaçak akım rölesi (RCCB) ise hattan giden ve dönen akım arasındaki farka bakar; bu fark, akımın bir kısmının başka bir yoldan, örneğin topraktan döndüğünü gösterir. Birleşik cihaz (RCBO) iki görevi tek gövdede toplar. Panonuzda hangisinin indiğini cihazın ön yüzündeki yazı ve panodaki yeri gösterir; bunu kapağı açmadan, dışarıdan görebilirsiniz.
İki durumun nedenleri ayrı yazılarda anlatılıyor: sigorta açmasının farklı nedenleri bir yazıda, kaçak akım rölesinin açma nedenleri başka bir yazıda. Klima için aşağıdaki tablo hangi elemanın neyi akla getirdiğini özetler.
| Koruma elemanı | Neye tepki verir | Klimada akla getirdiği |
|---|---|---|
| Otomatik sigorta (MCB) | Aşırı yük ve kısa devre | Hatta binen fazla yük ya da hatta veya cihazda bir kısa devre |
| Kaçak akım rölesi (RCCB) | Giden ve dönen akım arasındaki fark | Hatta, dış ünite bağlantısında ya da cihazda yalıtım bozulması |
| Birleşik cihaz (RCBO) | İkisi birden | Hangi görevin açtığı cihazın modeline bakılarak ayrılır |
Otomatik sigorta ile kaçak akım rölesi aynı arızayı mı gösterir?
Hayır. Otomatik sigorta akımın büyüklüğüne, kaçak akım rölesi giden ve dönen akımın farkına bakar. Kaçak akım rölesi aşırı akımda açmaz; klima hattı fazla yüklense bile röle bu yüzden inmez.
Faz ile nötr arasındaki kısa devrede otomatik sigorta açar. Faz toprağa değdiğinde ise hangi korumanın açacağı binanın topraklama düzenine bağlıdır. İki işlevi karıştırmak arızanın yanlış yerde aranmasına yol açar: kaçak akım rölesini attıran bir klima için sigortanın amperini tartışmak sonuç vermez.
Klima açılır açılmaz atması ile bir süre sonra atması aynı şey mi?
Klima açılır açılmaz atma, kalkış anındaki akımı ya da bir kısa devreyi düşündürebilir. Bir süre çalıştıktan sonra atma, ısınan bir bağlantıyı ya da hattın toplam yükünü akla getirir. Yalnız yağmurlu günlerde kaçak akım rölesi atıyorsa dış ünite bağlantısına ulaşan nem incelenir.
Bunlar ipucudur; kesin yeri ölçüm gösterir. Ayrımı görmek için klimayı yeniden çalıştırıp denemeyin, daha önce yaşadığınızı ustaya anlatmanız yeter.
Sorun klimada mı, hatta mı?
Klimanın elektrik tarafı yalnız cihazdan oluşmaz: panodaki koruma, panodan klimaya giden kablo ve dış ünitedeki bağlantı da aynı zincirin parçalarıdır. Klimanın içi sağlam olsa bile hattaki eskimiş bir kablo ya da bozulmuş bir bağlantı korumayı attırabilir. Hattın nasıl korunduğunu otomatik sigortanın aşırı akım koruması yazısında anlattık.
Bu ayrım kimi çağıracağınızı da belirler. Pano, sigorta ve klimaya kadar giden hat elektrikçinin işidir; klimanın iç elektroniği, gaz devresi ve kompresörü klima servisinin. Klimanın etiketindeki ve montaj kılavuzundaki elektrik bilgileri iki taraf için de başlangıç noktasıdır.
Eski kablo ya da bir ek, klima arızası gibi görünebilir mi?
Evet. Gevşemiş bir klemens, kılıfı yıpranmış bir kablo ya da duvar içinde kalmış eski bir ek, klima sağlam olsa bile akımın kaçmasına ya da bağlantının ısınmasına yol açabilir. Dışarıdan bakınca bu da klima arızası gibi görünür. Hattın yalıtımı ve bağlantıları bu yüzden klimadan ayrı incelenir; aşağıdaki Ortaköy işinde de sorun klimada değil, hattaydı.
BTU değeri ya da inverter olması sigorta amperini belirler mi?
Belirlemez. Satışta BTU diye anılan değer klimanın soğutma kapasitesidir (BTU/h); elektrik gücü ya da akımı değildir. Klimanın inverter olması da tek başına bir sigorta değeri söylemez.
Hat ve koruma, klimanın etiketindeki elektrik değerlerine, kalkış davranışına ve kablonun döşendiği koşullara göre seçilir. Bu yüzden şu BTU'ya şu sigorta diye bir kural yoktur; aynı kapasitedeki iki model farklı hat isteyebilir.
Klima sigorta attırıyorsa ilk ne yapmalısınız?
Önce panoda hangi elemanın indiğine dışarıdan bakın. Sigorta inikken klima enerjisizdir ve kumanda ona ulaşmaz; kol kalkınca klima kendiliğinden yeniden çalışabilir. Bu yüzden klima fişle bağlıysa ve fişte, prizde erime, kararma ya da duman yoksa kolu kaldırmadan önce fişini çekin ve aşağıdaki listedeki koşullara uyun. Kol kalktıktan sonra klimayı denemek için çalıştırmayın; durumu ustaya bildirin.
Pano kapağını açmak, prizin ya da klimanın bağlantılarını sökmek tehlikelidir; nedeni bulmak için bunlara gerek yok. Ustanın ihtiyaç duyduğu bilgiyi dışarıdan toplayabilirsiniz.
- Klima fişle bağlıysa ve fişte, prizde erime, kararma ya da duman yoksa fişini çekin. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin.
- İnen elemanın türünü ve ön yüzündeki yazıyı dışarıdan not edin.
- Atmanın klima açılır açılmaz mı, bir süre çalıştıktan sonra mı olduğunu yazın.
- Evin başka bölümlerinin de etkilenip etkilenmediğini belirtin.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa cihazdan uzaklaşın ve 112'yi arayın.
Koku, kıvılcım ya da duman varsa ne yapmalısınız?
Klimanın, prizin ya da panonun çevresinde yanık kokusu, kıvılcım, ıslaklık ya da duman görürseniz klimayı kullanmayı bırakın ve o noktadan uzaklaşın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya gitmeye çalışmayın; ortamdan uzaklaşın ve 112'yi arayın.
Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa durumu ustaya bildirin ve usta gelene kadar klimayı çalıştırmayın. Bu belirtilerin hiç görülmemesi de hattın sağlam olduğu anlamına gelmez; atma tekrarlıyorsa hat yine incelenmelidir.
Sigortayı büyütmek neden çözüm değildir?
Atmayı durdurmak için sigortanın amperini büyütmek ya da B ve C açma eğrisini değiştirmek nedeni gidermez; yalnız korumanın ne zaman devreye gireceğini değiştirir. Devre kesici seçiminde hat, yük ve koordinasyon birlikte ele alınır; sigorta, hattın kablosuna ve kurulduğu noktadaki koşullara göre seçilir. Bir hatta uygun değerin nasıl belirlendiğini hatta göre sigorta değeri seçimi yazısında anlattık.
Kablosuna göre büyük bir sigorta, hat aşırı yüklendiğinde zamanında açmayabilir. O zaman kablo ısınır, yalıtımı zarar görür ve atmayan sigorta güvence olmaktan çıkar.
C tipi sigorta takmak atmayı neden çözmez?
Açma eğrisi, sigortanın kısa süreli yüksek akımlarda ne zaman ani açacağını belirler. C tipi ani açma için B tipinden daha yüksek arıza akımı ister; bu akım hatta oluşmazsa açma gecikebilir. Aynı amperde B'den C'ye geçmek ise kablonun sürekli taşıyabileceği akımı artırmaz.
Eğriyi de amperi de hattı ölçmeden değiştirmek korumayı kör bırakabilir. Bu kararı hattın kablosunu, yükünü ve döşenme koşullarını gören usta verir.
Klimayı uzatmayla başka prize takmak güvenli bir deneme mi?
Değil. Klimayı uzatma kablosuyla başka bir prize taşımak arızayı bulmaz; o prizin hattını ve uzatmanın kendisini klimanın yüküyle zorlar. Atma o prizde durursa bile sorun yalnız yer değiştirmiş olur.
Klimanın kendisi için çekilmiş bir hat yoksa, oda prizinden beslenmesi başka yüklerle birlikte hattı aşırı yükleyebilir. Bu durum aşağıdaki Nişantaşı işinde görülüyor.
Usta hattı ve klimayı nasıl ayırır?
Elektrikçi önce panoda hangi korumanın açtığına, sonra hattın kendisine bakar. Gözle kontrol yanmış ya da kararmış bir bağlantıyı, yalıtım testi kablo yalıtımının durumunu, yük ölçümü de klimanın çalışırken çektiği akımı gösterir. Her yöntem kendi sorusunu cevaplar; usta sonuçları birlikte yorumlar.
Klimanın içinde elektronik kart bulunduğu için yalıtım testi her bağlantıya aynı biçimde uygulanmaz; testten önce hangi bölümün ayrılacağına usta karar verir. Teslimde neyin test edildiğini ve neyin açık kaldığını size anlatmasını isteyin.
Klima besleme hattının elektrik arıza incelemesi sonunda kusur hatta ya da bağlantıdaysa onarılır, gerekiyorsa hat yenilenir. Kusur klimanın içini gösteriyorsa iş klima servisine geçer; elektronik kart ya da gaz devresi onarımı elektrik tesisatı işi değildir.
| İnceleme alanı | Cevapladığı soru | Sonuca göre yapılan iş |
|---|---|---|
| Besleme hattı | Kabloda, bağlantıda ya da yalıtımda kusur var mı? | Bağlantının onarılması ya da hattın yenilenmesi |
| Koruma | Sigorta hatta ve yüke uygun seçilmiş mi? | Hatta ve yüke uygun korumanın konması |
| Klimanın içi | Kusur cihazın kendisinde mi? | Klima servisine yönlendirme |
Klimaya ayrı hat ne zaman gerekir?
Yeni bir klima için gereken hat, modelin elektrik değerlerinden ve evin tesisat koşullarından belirlenir. Modelin montaj kılavuzunda besleme bilgisi varsa usta hattı buna göre değerlendirir. Kablonun akım taşıma koşulları yalnız kesite değil, kablonun nereden geçtiğine ve nasıl döşendiğine de bağlıdır.
Mevcut hat klimaya yetmiyorsa ya da klima başka yüklerle aynı prizden besleniyorsa klimaya uygun yeni elektrik hattı kalıcı çözüm olabilir. Hattın onarılması mı, yenilenmesi mi gerektiğine incelemede bulunan kusura göre karar verilir.
Panoya yalnız bir sigorta eklemek yetmez mi?
Yetmez. Panoya yeni bir sigorta koymak, o sigortanın beslediği kablonun klimaya uygun olduğu anlamına gelmez. Ayrı hat; kablonun kesiti, güzergâhı, döşenme biçimi ve sigortanın birlikte düşünüldüğü bir iştir. Teslimde hangi hattın çekildiğini ve hangi testlerin yapıldığını öğrenin.
Yeni montaj ile arıza onarımı neden ayrı işlerdir?
Eskiyen bir hattın onarımı ile yeni klima için baştan hat çekmek farklı ihtiyaçlara cevap verir. Onarımda amaç bulunan kusuru gidermek, yeni montajda ise klimayı ilk günden uygun bir hatla beslemektir. Aşağıdaki işler bu iki durumu ayrı ayrı gösteriyor.
Gerçek işler: eskiyen hat, aşırı yüklenen hat ve yeni besleme
Aynı belirti farklı kaynaklardan gelebilir. Aşağıdaki dört iş bunu ve doğru kurulumun neye benzediğini gösteriyor.
Nişantaşı'ndaki bir parfümeri mağazasında iki klima hattı aynı odadaki prizlerden alınmıştı; aynı hatta fan, havalandırma ve bilgisayar gibi yükler de vardı. Hatlar taşıyabileceğinden fazla akım taşıdığı için ısınmış ve pano içeriden yanmıştı; sigortaların amperi hatlara uygun olmadığı için sigortalar atmamıştı. İçeriden yanan panonun yenilenmesi sırasında klimalar için panodan ayrı, yeni hatlar çekildi. Bu iş, atmayan bir sigortanın da güvence olmadığını gösteriyor.
Ortaköy'de kaçak akım rölesini ne attırıyordu?
Ortaköy'deki bir konutta atan kaçak akım rölesinin kaynağını izolasyon testi buldu: sorun klimanın kendisinde değil, klimayı besleyen hattaydı. Dış ünite bağlantısındaki kablolar eskimişti. Klima hattının yenilenmesi sırasında panodan klimaya kadar araya ek konmadan tek parça yeni kablo çekildi ve rölenin atma sorunu çözüldü.
Klimaya ayrı hat çekilirken nelere bakılır?
Şişli'deki bir dairede yeni klimalara çekilen ayrı hat uygun kablo ve sigortayla yapıldı, gerekli testlerden sonra devreye alındı. Tarabya'daki bir dairede de iki klimaya çekilen ayrı hatta kablo ve sigorta uygun seçildi, hat test edilerek devreye alındı.
İki iş de ayrı hattın nasıl kurulduğunu gösterir: kablo kesiti ve sigorta, klimanın gücüne ve hattın uzunluğuna göre birlikte seçilir, hat test edildikten sonra devreye alınır.
Bu konudaki işlerimiz
Ortaköy'de kaçak akım rölesini attıran klima hattı yenilendi
Kaçak akım rölesi atıyordu. İzolasyon testi sorunun klima hattında olduğunu gösterdi; hat panodan klimaya kadar ek yapılmadan tek parça yeniden çekildi ve sorun çözüldü.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de kaçak akım rölesini attıran klima hattı yenilendi
Nişantaşı'nda parfümeri mağazasında içeriden yanan pano yenilendi
İşletmenin bir bölümünde elektrik yoktu. Pano içeriden yanmıştı: üç hat aşırı akım taşıyıp ısınmış, sigorta amperleri hatlara uygun olmadığı için atmamıştı. İki klima hattı odadaki prizlerden alınmıştı. Pano uygun sigorta ve elemanlarla yeniden yapıldı, klimalara panodan ayrı hatlar çekildi.
İşin tamamını inceleyin → — Nişantaşı'nda parfümeri mağazasında içeriden yanan pano yenilendi
Tarabya'da iki klimaya uygun kablo ve sigortayla ayrı hat
Dairedeki iki klimaya uygun kablo ve sigortayla enerji verildi; test edilip devreye alındı.
İşin tamamını inceleyin → — Tarabya'da iki klimaya uygun kablo ve sigortayla ayrı hat
Şişli'de yeni klimalara uygun kablo ve sigortayla ayrı hat
Yeni takılan klimalar için uygun kesitte kablo ve uygun sigortayla yeni hat çekildi; testlerle devreye alındı.
İşin tamamını inceleyin → — Şişli'de yeni klimalara uygun kablo ve sigortayla ayrı hatSık sorulan sorular
Klima açınca sigortanın atması kesin klima arızası mıdır?
Hayır. Klimayı besleyen hat, bağlantılar, hattaki toplam yük ve sigortanın seçimi de aynı belirtiyi verebilir. Hangi elemanın açtığı ve atmanın ne zaman olduğu aramayı daraltır; arızanın yerini ise yerinde yapılan kontrol ve ölçüm gösterir. Klimanın içi şüpheli kalırsa inceleme klima servisiyle sürer.
Klima kaçak akım rölesini attırıyorsa kablo mu, klima mı kontrol edilir?
İkisi de. Kaçak akım rölesinin gördüğü fark klimanın içinden de, panodan klimaya giden hattan ya da dış ünite bağlantısından da gelebilir. Usta önce hattı ve bağlantıları inceler; bulgular cihazın içini gösteriyorsa klima servisiyle birlikte değerlendirir.
Klima şarteli ya da şalteri attırıyorsa aynı şey mi?
Gündelik dilde panodaki her kola sigorta, şalter ya da şartel denir; asıl önemli olan inen elemanın türüdür. Yalnız klimanın hattı kesildiyse otomatik sigorta ya da kaçak akım rölesi inmiş olabilir. Bütün evin elektriği gittiyse inen eleman ana şalter olabilir; bunun nedenlerini ana şalterin neden attığı yazısında anlattık.
C tipi ya da daha büyük amperli sigorta çözüm olur mu?
Olmaz. Kablosuna bakılmadan büyütülen sigorta, hattı aşırı yüke karşı koruyamaz hale gelebilir. Açma eğrisini değiştirmek de kablonun taşıyabileceği akımı artırmaz, yalnız sigortanın ne zaman açacağını değiştirir. Sigortanın değeri ve eğrisi ancak hat, yük ve kurulum koşulları ölçülerek seçilir.
Klimaya yeni hat çekmek her atmayı çözer mi?
Çözmez. Sorun hatta ya da bağlantıdaysa onarım ya da yeni hat işe yarar; ama klimanın içinde bir kusur varsa yeni hat onu gidermez. Her atmada hattın baştan çekilmesi de gerekmez. Karar, incelemede bulunan kusura ve klimanın modeline göre verilir.
Klimanın dış ünitesi sigorta attırıyorsa nereye bakılır?
Dış ünite dışarıda durduğu için bağlantısı ve kablosu zamanla yağmur ve nemden etkilenebilir. Atma yalnız yağmurlu günlerde ya da dış ünite devreye girdiğinde oluyorsa bunu ustaya söyleyin. Dış ünitenin kapağını ve bağlantı kutusunu kendiniz açmayın; kabloyu ve bağlantıyı usta inceler.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında