Otomatik sigorta nedir? Görevi, etiketi ve sınırları

Kısa cevap

Otomatik sigorta, yani minyatür devre kesici (MCB), koruduğu hattan kendi değerinden fazla akım geçtiğinde devreyi kendiliğinden açan koruma cihazıdır; değeri kabloya uygun seçildiğinde kabloyu korur. Uzun süren aşırı yükte biraz gecikmeyle, kısa devrede ise beklemeden açar. Kaçak akımı algılamaz; toprağa kaçan küçük akımlara karşı koruma kaçak akım rölesinin (RCD) görevidir.

Sigortanın değeri, koruduğu hattın kablosuyla uyumlu olmalıdır.
Etiketteki amper, B/C harfi ve kA üç ayrı sınırı anlatır.
Kaçak akım rölesi aşırı yükte açmaz; iki cihaz birbirinin yerini tutmaz.
Sigortanın hiç atmaması tesisatın sağlam olduğunu göstermez.

Otomatik sigorta nedir, ne işe yarar?

Otomatik sigortalı bir panoda prizler, aydınlatma ya da klima gibi hatlar ayrı sigortalara bağlanabilir. Böyle bir düzende bir hatta kablonun kaldıramayacağı kadar yük binerse ya da iletkenler birbirine değerse yalnız o hattın sigortası açar, diğer hatlar çalışmaya devam eder.

Sigortanın koruduğu şey duvarın içindeki kablodur. Fazla akım kabloyu ısıtır ve yalıtımını yıpratır; değeri kabloya uygun seçildiğinde sigorta bu ısınma kabloya zarar vermeden devreyi keser. Gevşek bir bağlantıda oluşan yerel ısınmayı ise tek başına algılamaz.

Atan cihazın neyi koruduğunu bilmek, sigortanın neden attığını anlamanın da ilk adımıdır. Bunu bilmeden nedeni aramak, yanlış yere bakmaya yol açabilir.

Sigorta cihazı mı korur, hattı mı?

Sigorta, hatta bağlı bir cihazın içindeki arızayı önceden sezmez. Cihazın içinde bir kısa devre oluşursa hattan çok yüksek akım çekilir ve sigorta bu akım yüzünden açar; yani cihazı değil, cihaza giden kabloyu korumuş olur.

Bu yüzden bir cihaz bozulup çalışmaz hâle geldiği hâlde sigorta atmamış olabilir; sigorta atınca da arıza her zaman cihazda çıkmaz.

Ana şalter, kaçak akım rölesi ve sigorta neden karışır?

Bir elektrik panosunda ana şalter, kaçak akım rölesi ve otomatik sigortalar yan yana durur ve dışarıdan birbirine benzer. Panonun girişinde durması da cihazın türünü belirlemez; ana şalter görevindeki cihaz bir otomatik sigorta, kaçak akım rölesi ya da başka bir devre kesici olabilir.

Ön yüzünde TEST düğmesi bulunan cihaz kaçak akım işlevi taşır. Ama aynı gövdede aşırı akım koruması da bulunabilir; o zaman cihaz kaçak akım korumalı bir otomatik sigortadır (RCBO). Cihazın tam olarak ne olduğunu ön yüzündeki yazılar birlikte gösterir.

Panoda atan her elemana sigorta denmesi, atmanın aşırı akımdan mı kaçak akımdan mı olduğunun gözden kaçmasına yol açabilir. Ustaya hangi cihazın attığını doğru söylemek, aramanın nereden başlayacağını değiştirir.

Aşırı yükte ve kısa devrede neden farklı açar?

Otomatik sigorta iki ayrı arızaya iki ayrı yolla tepki verir. Aşırı yükte akım sınırı aşar ve kablo yavaş yavaş ısınır; kısa devrede ise akım bir anda çok yükselir.

Bu iki durumu cihazın içindeki iki ayrı bölüm algılar. Böylece bir motorun kalkışı gibi kısa süreli akım artışlarında devre hemen kesilmez, ciddi bir arızada ise beklemeden açılır.

Durum	Nasıl algılanır	Sınır ve koşullar
Aşırı yük	Termik bölüm, akımın yarattığı ısıyla zamanla tepki verir.	Sigortanın kendi değeri uzun süre aşıldığında devreye girer; değer kabloya uygunsa kablo da korunur. Ortam sıcaklığından etkilenebilir.
Kısa devre	Manyetik bölüm çok yüksek akımı beklemeden algılar.	Faz–nötr, faz–faz ya da topraklama düzenine bağlı olarak faz–toprak arızasında oluşan yüksek akım.
Kaçak akım	Hatta giren ve dönen akım arasındaki farka bakılır.	Otomatik sigortanın işi değildir; kaçak akım rölesi ya da RCBO algılar.

Termik ve manyetik bölüm neye bakar?

Schneider Electric'in devre kesici açıklamasına göre termik-manyetik açtırmada aşırı yükü bimetal bir şerit, kısa devre akımını ise elektromanyetik bir mekanizma algılar. Bimetal, iki farklı metalden yapılmış bir şerittir; akımla ısındıkça bükülür ve sonunda açma mekanizmasını harekete geçirir. Isınma zaman aldığı için aşırı yükte açma gecikmeli olur.

Manyetik bölüm ise kısa devrede oluşan çok yüksek akımla çalışır ve devreyi beklemeden açar. Küçük bir aşırı yüke bir süre dayanan sigortanın kısa devrede hiç beklememesi bu iki bölümün ayrı çalışmasından gelir.

Kısa devre açması ile kaçak akım açması aynı şey mi?

Kısa devre, faz ile nötr ya da iki faz arasında, topraklama düzenine bağlı olarak da faz ile topraklanmış bir gövde arasında oluşan çok yüksek akımdır. Kaçak akım ise hatta giren ve geri dönen akım arasındaki farktır; örneğin yalıtımı bozulmuş bir kablodan toprağa akan akım bu farkı yaratır. Faz ile gövde arasındaki bir arızada sigortanın mı, kaçak akım rölesinin mi açacağı da topraklama düzenine bağlıdır.

Bu iki koruma farklı mekanizmalarla çalışır. Standart bir otomatik sigorta kaçak akımı ve topraklamanın durumunu denetlemez. RCBO denen cihazlar ise aşırı akım ve kaçak akım korumasını aynı gövdede birleştirir.

Etiketteki amper, B/C harfi ve kA ne anlatır?

Otomatik sigortanın ön yüzünde üç ayrı bilgi bulunur: anma akımı (amper), açma eğrisi (B, C gibi bir harf) ve kesme kapasitesi (kA). Üçü birbirine karıştırılabilir ama her biri ayrı bir sınırı anlatır.

Bu yüzden B ve C açma eğrisi farkı ile hatta ve yüke uygun sigorta amperi ayrı ayrı değerlendirilir. Daha yüksek bir amper ya da başka bir harf, kendiliğinden daha iyi koruma anlamına gelmez.

Etiketteki bilgi	Ne anlatır	Neye göre seçilir	Neyi göstermez
Anma akımı (In)	Cihazın açmadan sürekli taşıyabileceği akım	Kablo kesiti, döşeme ve ortam koşulları, bağlı yük	Kısa devrede ne kadar hızlı açacağını
B ya da C harfi	Ani açmanın başladığı akım düzeyi	Bağlı cihazların kalkış akımı	Daha fazla sürekli yük taşıdığını
kA değeri	Hasar görmeden kesilebilecek en yüksek kısa devre akımı	Kurulum noktasındaki beklenen kısa devre akımı	Kaçak akıma karşı korumayı

Anma akımı ile açma eğrisi neden ayrı bilgiler?

Anma akımı (In), sigortanın açmadan sürekli taşıyabileceği akımdır ve hattın kablosuna göre seçilir. Açma eğrisi ise akım arttıkça sigortanın ne kadar sürede açacağını gösteren zaman-akım ilişkisidir.

Aynı ampere sahip bir C sigorta, B sigortadan daha fazla yük taşımaz. Harf yalnız ani açmanın anma akımının hangi katında başladığını gösterir. C'de bu kat daha yüksektir; bu da motor kalkışı gibi kısa süreli yüksek akımlarda gereksiz atmayı azaltır.

kA değeri amperden nasıl ayrılır?

Kesme kapasitesi (kA), sigortanın bir kısa devrede güvenle kesebileceği en yüksek arıza akımıdır. Amper (In) ise normal çalışmada sürekli taşınabilen akımdır; ikisi aynı şeyi ölçmez.

kA değeri yüksek oldukça daha iyi diye seçilmez; Schneider Electric'in devre kesici seçimi açıklamasına göre ölçüt, kurulum noktasındaki beklenen kısa devre akımıdır. Yüksek kA, kaçak akıma karşı daha iyi koruma anlamına da gelmez.

Otomatik sigorta panodaki diğer cihazlardan nasıl ayrılır?

Panoda devreyi açıp kapatan her cihaz aynı işi yapmaz. Otomatik sigorta, buşon, TMŞ, kaçak akım rölesi, RCBO, kontaktör ve termik röle farklı korumalar ya da farklı işler için yapılmıştır; biri ötekinin yerini kendiliğinden tutmaz.

Schneider Electric'in temel anahtarlama cihazları sayfası, yük ayırıcının devreyi normal yükte açıp kapattığını ama kontrol ettiği devreyi korumadığını belirtir. Yani devreyi açıp kapatabilen her cihaz hattı aşırı akıma karşı korumaz.

Cihaz	Asıl görevi	Tek başına yapmadığı	Dikkat edilecek nokta
Otomatik sigorta (MCB)	Hattı aşırı yükten ve kısa devreden korur.	Kaçak akımı algılamaz.	Gevşek bağlantıdaki yerel ısınmayı görmez.
Kaçak akım rölesi	Hatta giren ve dönen akım arasındaki farkı, yani kaçağı algılar.	Aşırı yükü ve faz–nötr kısa devresini görmez, bunlarda açmaz.	Hattın aşırı akım koruması ayrıca bir sigortayla sağlanır.
RCBO	Aşırı akım ve kaçak akım korumasını tek gövdede toplar.	Değeri hattın kablosuna uygun değilse kabloyu korumaz.	Etiketindeki değerlere bakılarak seçilir.
Kontaktör ve termik röle	Kontaktör devreyi açıp kapatır; termik röle motoru aşırı yükten korur.	Kısa devre korumasını üstlenmez.	Kısa devre koruması ayrı bir cihazla, projeye göre sağlanır.

Buşon ile otomatik sigorta nasıl farklı çalışır?

Eriyen telli buşon sigortada fazla akım içindeki teli eritir ve devre kalıcı olarak kesilir; buşonun her arızadan sonra usta tarafından yenisiyle değiştirilmesi gerekir. Eski tip sigortaların değişimini ayrı bir rehberde anlatıyoruz. Otomatik sigorta ise attıktan sonra kolu yukarı alınarak yeniden kullanılır.

Yeniden kullanılabilmesi, atmanın nedeni bulunmadan defalarca kurulabileceği anlamına gelmez. Daha büyük akımlı hatlarda kullanılan kompakt şalterler (TMŞ) de aynı ilkeyle çalışır ama ayrı bir ürün ailesidir; bazı modellerinde açma eşikleri ayarlanabilir.

Kontaktör ya da termik röle otomatik sigortanın yerine geçer mi?

Kontaktör, bobinle kumanda edilen bir anahtardır: bir motoru ya da aydınlatma grubunu uzaktan veya otomatik olarak açıp kapatır. Tek başına aşırı akım ya da kısa devre koruması yapmaz.

Termik röle motoru aşırı yükten korur, kısa devre korumasını ise üstlenmez. Schneider Electric'in motor koruma anlatımında devre kesici, kontaktör ve termik rölenin birlikte kullanıldığı düzen olası yöntemlerden biri olarak geçer; hangi düzenin kullanılacağı projeye göre seçilir.

Aynı mantıkla kaçak akım rölesi aşırı yükte açmaz ve hattın otomatik sigortasının yerini tutmaz; otomatik sigorta da kaçak akım korumasının yerine geçmez.

Sigortanın atması ya da hiç atmaması neyi gösterir?

Atma yalnız sigortanın kendi sınırının aşıldığını bildirir; bir kez atması bütün tesisatın sorunlu olduğu anlamına gelmez.

Sigorta kaldırıldığı anda yeniden atıyorsa kalkmayan ya da hemen atan sigorta rehberine bakın. Tesisatın güvenliği tek bir cihazın davranışına değil; kablonun, korumanın ve bağlantıların birbirine uymasına bağlıdır.

Sigorta atınca neyi öğrenirsiniz, neyi öğrenemezsiniz?

Sigortanın atması, o hatta aşırı yük ya da kısa devre olduğunu gösterir; arızanın yerini göstermez. Sorunun kabloda mı, bir prizde mi, bağlı cihazda mı, yoksa sigortanın kendisinde mi olduğunu ancak inceleme söyler.

Kol kurulduğu anda yeniden iniyorsa hatta hâlâ bir kısa devre ya da sınırın çok üstünde bir yük olabilir; sigortanın kendisi de arızalı olabilir. Sigortayı defalarca kurmak bu nedenlerin hiçbirini ortadan kaldırmaz, yalnız hattı her seferinde yeniden zorlar.

Amperi büyütmek ya da kolu zorlamak neden çözüm değil?

Atmayı durdurmak için bir üst amperli ya da başka harfli sigorta taktırmak, hat, yük ve koruma arasındaki uyumu bozabilir. Schneider Electric'in konut periyodik kontrol rehberi, kablo kesitine uymayan aşırı akım korumasını tehlike nedenleri arasında sayar: kablonun taşıyabileceğinden büyük akıma izin veren bir sigorta hattın ısınmasına yol açabilir.

Sigorta yalnız içinden geçen akımı görür; hattın sonundaki bir prizde gevşek bir temas, akım sınırı aşılmadıkça sigortayı attırmayabilir.

Sigorta değiştirilirken hangi bilgilere bakılır?

Bir sigortayı değiştirmek, eskisinin etiketindeki değeri kopyalamak değildir. Doğru seçim için hattın kablosuna, bağlı yüklere ve panonun koşullarına birlikte bakılır.

Bu değerlendirme panonun içinde ölçüm ve kontrol gerektirir, bu yüzden kullanıcının uygulayacağı bir formüle indirgenemez. Panodaki koruma cihazlarının değerlendirilmesi ve değişimi hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz. Ustayı çağırırken şu gözlemleri aktarmanız işe yarar.

Hangi sigortanın attığı; panoda etiket varsa üzerindeki hat adı
Atmanın ne zaman olduğu: belirli bir cihaz açılınca mı, kendiliğinden mi
Elektriğin evin tamamında mı, yalnız bir bölümünde mi gittiği
Panoda, prizde ya da fişte dokunmadan fark ettiğiniz koku, kararma ya da erime izi
Hatta son zamanlarda yeni bir cihaz eklenip eklenmediği ya da tadilat yapılıp yapılmadığı

Hat, yük, kısa devre akımı ve ortam neden birlikte değerlendirilir?

Bir sigorta seçilirken anma akımı, B/C harfi ve kesme kapasitesinin yanında kablonun kesiti, nasıl döşendiği ve bağlı yükün sürekli ve kalkış akımı birlikte incelenir. Schneider Electric'in seçim açıklaması, ortam sıcaklığını ve kapalı pano koşullarını da bu değerlendirmeye katar.

Ana şalter ile dağıtım sigortaları arasındaki uyum da düşünülür: bir hatta arıza olduğunda yalnız o hattın kesilmesi, bütün panonun karanlıkta kalmaması istenir. Bu uyuma seçicilik denir ve ölçüm ile hesapla değerlendirilir.

Yanlış seçilmiş sigorta ile arızalı sigorta aynı şey mi?

Hayır. Yanlış seçim iki yönde olur: yüke göre küçük kalan sigorta ortada arıza yokken atabilir, kablosuna göre büyük seçilen sigorta ise hat ısınırken atmayabilir. Hatta fazla yük bağlıysa da sigorta görevini yapıp atar. Üç durumda da çözüm sigortayı büyütmek değil, kablo, yük ve koruma birlikte görülerek bulunur.

Sigorta yıllar içinde aşınmış ya da ısıdan yıpranmış da olabilir. İki durumda da dışarıdan görünen aynıdır, sigorta atar; ama nedeni ve çözümü farklıdır, hangisi olduğunu inceleme gösterir.

Gerçek iş: Nişantaşı'nda yanan pano ve atmayan sigortalar

Ağustos 2026'da Şişli Nişantaşı'nda bir parfümeri mağazasında içeriden yanan bir panoyu yeniledik. Mağazanın bir bölümünde elektrik vardı, bir bölümünde yoktu. İncelemede üç hattın taşıyabileceğinden fazla akım taşıdığı için ısındığı görüldü; sigortalar ise amperleri hatlara uygun olmadığı için atmamıştı.

İki klima hattı aynı odadaki prizlerden alınmıştı; aynı hatta klima, fan, havalandırma ve bilgisayar gibi çok sayıda yük vardı. Pano uygun sigorta ve elemanlarla yeniden yapıldı, klimalar için panodan ayrı yeni hatlar çekildi. Klimalar artık odadaki en yakın prizden değil, kendi hatlarından besleniyor; klimada hat ve koruma ayrımını klima çalışınca sigorta atması rehberinde anlatıyoruz.

Bu işin otomatik sigorta açısından dersi şu: kablosuna göre büyük seçilmiş bir sigorta aşırı yükte atmayabilir ve hat ısınır. Yine de tek bir iş başka bir tesisat için hazır şema değildir; hangi hatta hangi değerin uygun olduğu o tesisatın kablosuna ve yüklerine göre belirlenir. Kablo, pano ve koruma üzerine diğer yazıları elektrik rehberimizde bulabilirsiniz.

Bu konudaki işlerimiz

Nişantaşı'ndaki parfümeri mağazasında yangın alarm panelinin üstündeki eski elektrik panosu, işlem öncesi

Nişantaşı · Şişli · Ağustos 2026

Nişantaşı'nda parfümeri mağazasında içeriden yanan pano yenilendi

İşletmenin bir bölümünde elektrik yoktu. Pano içeriden yanmıştı: üç hat aşırı akım taşıyıp ısınmış, sigorta amperleri hatlara uygun olmadığı için atmamıştı. İki klima hattı odadaki prizlerden alınmıştı. Pano uygun sigorta ve elemanlarla yeniden yapıldı, klimalara panodan ayrı hatlar çekildi.

İşin tamamını inceleyin →

Sık sorulan sorular

Kaçak akım rölesi olan bir panoda otomatik sigortaya yine de gerek var mı?

Evet. Kaçak akım rölesi yalnız hatta giren ve geri dönen akım arasındaki farka bakar. Bir hatta aşırı yük bindiğinde ya da faz ile nötr arasında kısa devre olduğunda bu iki akım eşit kalır; fark oluşmadığı için kaçak akım rölesi açmaz. Kabloyu fazla akımdan korumak bu yüzden otomatik sigortanın işi olarak kalır.

Minyatür devre kesici ile otomatik sigorta aynı şey mi?

Ev panolarında otomatik sigorta diye anılan küçük modüler cihazın teknik adı minyatür devre kesicidir, kısaca MCB. Ancak günlük dilde panoda atan her cihaza otomatik sigorta denebildiği için bu ad bazen kaçak akım rölesini ya da ana şalteri de kapsar. Ustayla konuşurken cihazın adından çok, attığında hangi hattın gittiğini anlatmak karışıklığı önler.

Otomatik sigortayı kendim değiştirebilir miyim?

Hayır. Yeni sigortanın değeri ve harfi, hattın kablosuna ve bağlı yüklere bakılarak seçilir; bu, ölçüm ve değerlendirme isteyen bir uzman işidir. Değişim pano içinde, enerjili olabilecek bağlantılarla çalışmayı da gerektirir. Eskisiyle aynı değeri takmak bile güvenli olmayabilir, çünkü eski değer yanlış seçilmiş olabilir. Atan bir sigortayı yenisiyle değiştirmek de atmanın nedenini gidermez.

Otomatik sigorta bütün elektrik yangınlarını önler mi?

Hayır. Otomatik sigorta, kablonun fazla akımla ısınmasını önlemeye yöneliktir. Gevşemiş bir klemens ya da bozulmaya başlamış bir yalıtım gibi sorunlar, hattan geçen akım normal kalsa da büyüyebilir. Bu tür riskler doğru işçilik, kaçak akım koruması ve tesisatın düzenli kontrolüyle azaltılır.

Otomatik sigorta ne kadar sürede açar?

Tek bir süre yoktur. Aşırı yükte açma süresi, akımın sınırı ne kadar aştığına göre değişir: küçük bir aşımda gecikmeli, büyük bir aşımda daha kısa sürede açar. Kısa devrede manyetik açma devreye girer. Bir ürünün açma süreleri, kendi zaman-akım eğrisinde verilir.

Sigorta attığında evin bütün elektriği kesilir mi?

Hayır. Otomatik sigorta yalnız koruduğu hattın enerjisini keser; aynı panodaki diğer hatlar çalışmaya devam eder. Evin tamamında elektrik gittiyse atan eleman ana şalter ya da ondan önceki bir koruma olabilir; kesinti binanın dışından da gelebilir. Bu ayrım, arızanın nerede aranacağını değiştirir.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında