Sigorta kalkmıyor ya da kaldırınca hemen atıyorsa, hatta ya da bağlı bir cihazda süren bir arıza olabilir. Bunun nedeni kısa devre, kaçak, nötr hatası ya da koruma elemanının kendi arızası olabilir. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin.
- Kolun hiç tutunmaması, hemen inmesi ve bir süre sonra inmesi farklı ipuçlarıdır.
- İnen elemanın otomatik sigorta mı, kaçak akım rölesi mi olduğu aramanın yönünü değiştirir.
- Kolu elle tutmak, daha büyük sigorta taktırmak ya da röleyi köprületmek arızayı gidermez.
- Fişler çekiliyken de inen bir koruma, arızanın sabit tesisatta olabileceğini düşündürür.
Sigorta kalkmıyor mu, kaldırınca hemen mi atıyor?
Panoda inen bir sigortayla karşılaştığınızda gördüğünüz şey üç biçimde olabilir: kol yukarıda hiç tutunmaz, kol kalkar ama hemen geri iner ya da bir süre çalıştıktan sonra yeniden iner. Üçü de günlük dilde “kalkmıyor” diye anlatılır; oysa her biri ustaya farklı bir ipucu verir.
Otomatik sigorta da kaçak akım rölesi de algıladıkları arıza sürdüğü sürece kolu yukarıda tutmaz. Kolu yukarıda tutmaya çalışmak bu yüzden işe yaramaz ve mekanizmaya zarar verebilir. Belirtinin hangisi olduğunu ve o anda hangi cihazların çalıştığını not etmeniz ustanın işini kısaltır.
| Gördüğünüz | Ne düşündürebilir | Tek başına göstermediği | Ustaya iletin |
|---|---|---|---|
| Kol yukarıda hiç tutunmuyor | Hatta ya da bağlı bir cihazda süren arıza; koruma elemanının kendi arızası | Sigortanın bozulduğunu | Hangi eleman inik, hangi odalar enerjisiz |
| Kol kalkıyor, hemen iniyor | Kısa devre ya da süren bir kaçak | Arızanın kabloda mı cihazda mı olduğunu | Fişler çekiliyken de inip inmediği |
| Bir süre çalıştıktan sonra iniyor | Aşırı yük ya da ısınan bir bağlantı | Kablonun ve sigortanın hatta uygun olduğunu | O sırada hangi cihazların çalıştığı |
İnen eleman otomatik sigorta mı, kaçak akım rölesi mi?
Panodaki elemanları ön yüzlerine bakarak ayırabilirsiniz. Kaçak akım rölesinin (RCD) ön yüzünde bir TEST düğmesi ve mA cinsinden bir değer bulunur. Otomatik sigortanın üzerinde ise bir harf ve amper değeri yazar.
Bu ayrım aramanın yönünü değiştirir. Otomatik sigorta aşırı yükte ve kısa devrede açar; kaçak akım rölesi ise içinden geçen faz ve nötr akımları arasındaki farkı izler ve bu fark eşiğe ulaşınca açar. İki görevi aynı gövdede birleştiren ürünler de vardır. Elemanların hangi durumlarda attığını sigorta atma nedenleri rehberinde ayrıntılı anlatıyoruz.
Halk arasında şartel denen ana şalter kalkmıyorsa durum biraz farklıdır: arıza evin herhangi bir hattında olabileceği gibi ana şalterin kendisinde de olabilir. Ana şalterin hangi durumlarda indiğini ana şalterin neden attığı rehberinde anlatıyoruz.
Otomatik sigorta kaldırınca hemen atıyorsa neden olabilir?
Otomatik sigortanın içinde iki ayrı koruma bölümü vardır. Schneider Electric'in devre kesici açıklaması, termik-manyetik bir devre kesicide aşırı yükü ısıyla eğilen bimetal bir şeridin, kısa devre akımını ise elektromanyetik bir mekanizmanın fark ettiğini anlatır. Isınması zaman aldığı için bimetal geç davranır; elektromıknatıs ise kısa devre akımında hemen tepki verir. Kol kaldırılır kaldırılmaz iniyorsa ilk şüphe bu yüzden kısa devreye gider.
Kısa devre; faz ile nötr ya da iki faz arasında, topraklama düzenine bağlı olarak faz ile toprak ya da topraklanmış bir gövde arasında oluşan yüksek akımdır. Kabloda, buatta, prizde ya da prize takılı bir cihazın içinde olabilir. Belirtilerini ve aşırı yükten farkını kısa devre ile aşırı yükün farkı rehberinde ayrıca anlatıyoruz.
Kol bir süre tuttuktan sonra iniyorsa aşırı yük ya da ısınan bir bağlantı düşünülebilir; bağlı yük sürüyorsa sigorta ilk açmadan sonra daha çabuk yeniden açabilir. Koruma elemanının kendisi de arızalanabilir, ama bunu söylemek için önce hattın ve cihazların kontrol edilmesi gerekir.
Atma belirli bir cihaz çalışırken başlıyorsa
Sigorta yalnız belirli bir cihaz çalışırken inmeye başladıysa kaynak o cihazda ya da onu besleyen hatta olabilir. Cihaza göre değişen nedenleri klimanın sigorta attırması, çamaşır makinesinin sigorta attırması, fırın, ocak ve şofbenin sigorta attırması ve elektrikli ısıtıcının sigorta attırması rehberlerinde ayrı ayrı ele alıyoruz.
Nötr bağlantısındaki bir hata atmayı nasıl açıklar?
Kaçak akım rölesi faz ve nötr akımlarının toplam farkını izler; fark yalnız toprağa kaçan akımdan değil, nötr bağlantısındaki bir hatadan da doğabilir ve röleyi kaldırıldığı anda attırabilir. Röle tarafındaki bütün olası nedenleri kalkmayan kaçak akım rölesi rehberinde anlatıyoruz; burada yalnız nötrle ilgili iki duruma bakıyoruz.
Nötr toprakla birleşirse röle neden atar?
Schneider Electric'in topraklama düzenleri açıklamasına göre TN-S düzeninde koruma iletkeni ile nötr iletkeni ayrıdır; binanızın hangi düzende olduğu ise projeyle ve yerinde incelemeyle anlaşılır. Röleden sonraki bir noktada nötr toprağa değer ya da bağlanırsa, dönüş akımının bir bölümü nötr yerine toprak iletkeninden geri döner. Röle bu farkı kaçak gibi görür; halk arasında “nötr toprak arası kısa devre” denen durum budur.
Eylül 2026'da Şişli Kurtuluş'taki bir dairede kaçak akım rölesi ara ara, bazen sürekli atıyordu. Pano, hat, linye, priz ve buat tarafları incelendi; doğalgaz kombisi değiştirilirken kombinin bağlı olduğu sigortada nötrün toprağa bağlandığı görüldü. Eski tesisatta iki sarı-yeşil kablo vardı: biri 1,5 mm² toprak, diğeri 2,5 mm² ve toprak değildi; bağlantı yalnız kablo rengine bakılarak yapılmıştı. Hatalı bağlantı düzeltilip nötr ve toprak doğru uçlara alınınca rölenin atma sorunu giderildi.
Bu işin dersi, eski tesisatta kablo renginin görevini tek başına göstermemesidir: kesitler, renkler ve bağlantılar farklı kullanılmış olabilir. Yeni bir cihaz taktırdıktan sonra röle atmaya başladıysa bunu ustaya söylemeniz, bakılacak bağlantıyı gösterir.
Nötr kopuksa ya da başka hattan alınmışsa
Beşiktaş Ortaköy'deki bir konutta Eylül 2026'da görülen durum buna örnektir: röle devrede kalmıyor, her kaldırılışta hemen yeniden atıyordu. Ölçümde pens hatta 73,7 mA okudu. Hattın kendi nötrünün koptuğu, nötrün yan priz hattından alındığı ve yük bindiğinde gerilimin 60 V dolayına indiği de görüldü. Linye yenilenip nötr panodan ayrı bir hatla getirildikten sonra yapılan ölçümde kaçak normale döndü; röle artık yukarıda kalıyor.
Pensin okuduğu değeri yorumlarken dikkat gereken bir nokta var: pens yalnız çevresine aldığı iletkenlerdeki akım farkını görür. Dönüş akımının bir kısmı komşu hattın nötründen geri geliyorsa, ölçüm toprağa kaçak varmış gibi çıkabilir; tek bir pens okuması bu yüzden toprak kaçağını kanıtlamaz. Kopuk nötrün etkisi röleyle de sınırlı kalmaz: Schneider Electric'in aşırı gerilim tanımları, nötr iletkenin kopmasını şebeke frekanslı aşırı gerilim nedenleri arasında sayar; bu durum bağlı cihazları da etkileyebilir.
Sigorta attı, kalkmıyor: güvenle yapabilecekleriniz
Panoya yaklaşmadan önce çevreye bakın. Panodan yanık kokusu, duman ya da kıvılcım sesi geliyorsa veya elemanlarda kararma varsa panoya dokunmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa ortamdan uzaklaşıp 112'yi arayın. Pano ıslaksa, kapağı hasarlıysa ya da ıslak zemindeyseniz de panoya yaklaşmayın.
Böyle bir iz yoksa önce enerjisi kesilen hattaki cihazların fişlerini çekin; ısınmış, kararmış ya da koku gelen bir cihazın fişine dokunmayın. Ardından şu sınıra uyun: Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin.
- İnen elemanın ön yüzünde TEST düğmesi olup olmadığına bakın.
- Hangi odalarda ve hangi prizlerde elektriğin kesildiğini not edin.
- Atma anında hangi cihazların çalıştığını yazın.
- Yakın zamanda yeni bir cihaz, kombi ya da klima taktırıldıysa ya da tesisatta iş yapıldıysa bunu not edin.
- Fişler çekiliyken yaptığınız tek denemenin sonucunu ustaya iletin.
Fişleri çekmek neyi ayırır?
Fişler çekiliyken kol yerinde kalıyorsa kaynak bağlı cihazlardan birinde olabilir; cihazları tek tek takıp yeniden denemek yerine bu bilgiyi ustaya iletin. Fişler çekiliyken de iniyorsa arıza sabit tesisatta, yani kabloda, buatta, prizde ya da panoda olabilir. Aydınlatma gibi fişi olmayan yükler hatta bağlı kalır; bu yüzden sonuç bir ipucudur, kesin teşhis değildir.
Kalkmayan sigortada hangi müdahaleler tehlikelidir?
Atan bir koruma arızayı ortadan kaldırmaz, yalnız devreyi ayırır. Korumayı devre dışı bırakan her müdahale arızayı yerinde bırakır ve kablonun ısınmasına, yangına ya da çarpılmaya zemin hazırlayabilir.
Atmayı durdurmak için daha büyük amperli ya da farklı eğrili bir sigorta taktırmak da çözüm değildir. Sigortanın değeri hattın kablosuna göre seçilir; bunu sigortanın kaç amper olması gerektiği ve B ve C açma eğrisi farkı rehberlerinde anlatıyoruz. Porselen sigortalı eski bir kutuda erimiş telin yerine tel sarılması da aynı türden bir köprüdür; bu kutuların yenilenmesini eski tip sigorta değişimi rehberinde ele alıyoruz.
Sorun sigortada mı, hatta mı: bu nasıl ayrılır?
Bir sigortanın kendisinin bozulduğunu söylemek için önce hattın ve bağlı cihazların arızasız olduğunun görülmesi gerekir. Usta hattı yükünden ayırarak yalıtımı ve bağlantıları kontrol eder, nötrün kendi hattından gelip gelmediğine bakar; gerekiyorsa koruma elemanını ayrıca değerlendirir.
Hatta ya da bir cihazda arıza varsa sigortayı değiştirmek sorunu çözmez; koruma elemanı yıpranmış ya da hatta uygun seçilmemişse yenilenmesi gerekir. Bu ayrımı arıza tespiti ve onarım sırasında yerinde kontrol gösterir; iş bitince arızanın hangi noktada bulunduğunu ve ne yapıldığını ustanızdan öğrenin.
Bu konudaki işlerimiz
Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmış
Kombi değişimi sırasında kombinin sigortasında nötr, toprağa bağlanmıştı. Eski tesisatta iki sarı-yeşil kablo vardı; biri 1,5 mm² toprak, diğeri 2,5 mm² ve toprak değildi. Bağlantı kablo rengine bakılarak varsayımla yapılmıştı. Hatalı bağlantı bulunup düzeltildi.
İşin tamamını inceleyin → — Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmış
Ortaköy'de kaçak akım rölesi devrede kalmıyordu: nötr ve linye arızası giderildi
Kaçak akım rölesi devrede kalmıyordu. Kaçak akım pensi hatta 73,7 mA gösterdi; hattın nötrünün kopuk olduğu ve nötrün yan priz hattından alındığı tespit edildi. Sorunlu linye yenilendi, nötr panodan kendi hattıyla çekildi; tekrar ölçümde kaçak normal seviyeye döndü.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de kaçak akım rölesi devrede kalmıyordu: nötr ve linye arızası giderildiSık sorulan sorular
Sigorta kalkmıyor ama evin geri kalanında elektrik var; bu ne demek?
Her sigorta yalnız kendi hattını korur; inen sigorta o hattaki odaları ya da cihazları kapatır, diğer hatlar çalışmaya devam eder. Bu, arızanın o hatta ya da ona bağlı bir cihazda olabileceğini gösterir. Diğer hatların çalışması, sorunlu hattın kendi kendine düzeleceği anlamına gelmez; o hattı kontrol ettirin.
Kalkmayan hattaki bir cihazı uzatmayla başka bir prize taşıyabilir miyim?
Önerilmez. Arıza o cihazdaysa onu başka bir hatta çalıştırmak, o hattın korumasını da attırabilir. Buzdolabı gibi kapatılması zor bir cihaz o hattaysa bunu ustaya ilk görüşmede söyleyin; geçici bir çözüme cihazın ve hattın durumu görüldükten sonra karar verilir.
Kalkmayan sigorta için dağıtım şirketini mi aramalıyım?
Sayaçtan sonraki panoda inen bir sigorta ya da röle iç tesisatın konusudur; bunun için elektrikçiye başvurulur. Sayaç ve onun önündeki mühürlü bölüm ise dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır; oradaki bir elemana dokunmayın. Bütün binada ya da sokakta elektrik yoksa kesinti dağıtım şirketinin konusudur ve ona bildirilir.
TEST düğmesine basmak kalkmayan kaçak akım rölesini düzeltir mi?
Hayır. TEST düğmesi rölenin kaçakta açıp açamadığını denetlemek içindir; kalkmayan bir röleyi kaldırmaz, hattaki kaçağı ya da bağlantı hatasını da gidermez. Röle kalkmıyorsa bağlı hatlarda ya da cihazlarda süren bir sorun olabilir; durumu ustaya bildirin.
Kaynaklar
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Standards and description of circuit breakers
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — TT, TN-C, TN-S, TN-C-S ve IT sistem tanımları
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Overvoltage definitions
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında