Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşıp 112'yi arayın. Bunlar yoksa ve ısıtıcı sigorta attırıyorsa, panoya güvenle ulaşabiliyorsanız hangi korumanın açtığına bakın: otomatik sigorta aşırı yük ya da kısa devrede, kaçak akım rölesi ise ısıtıcıda veya hatta bir yalıtım hatası olduğunda açar. Fiş ile priz arasındaki gevşek temas sigortayı attırmadan ısınma ve erime yapabilir.
- Isıtıcının kendi emniyet kapanması panodaki sigortanın atması değildir.
- Aynı hatta çalışan cihazların akımları toplanır.
- Sigortanın amperini büyütmek kabloyu korumasız bırakır.
- Isıtıcıyı uzatma kablosu yerine doğrudan duvar prizine takmak daha güvenlidir.
Isıtıcı mı kapanıyor, panodaki koruma mı açıyor?
Bazı ısıtıcılarda aşırı ısınma ya da devrilme anında cihazı kapatan bir iç emniyet bulunur; termostat da odayı ısıttıkça ısıtıcıyı söndürüp yakar. Bu kapanmalar elektrik panosundaki korumaların açmasıyla aynı şey değildir. Panoda bir şey inmemişse sorun büyük olasılıkla ısıtıcının kendi davranışıdır; panoda bir koruma inmişse hangisinin indiği nedenin yönünü gösterir.
Otomatik sigorta hattı aşırı akıma karşı korur. Kaçak akım rölesi (RCD) ise akımın bir kısmı kaçak yoluyla dönünce açar; aşırı yükte açmaz. Sigortanın atma nedenleri bu ayrımla daha kolay okunur.
| Ne görüyorsunuz? | Ne açtı? | Ne düşündürür? |
|---|---|---|
| Isıtıcı kendiliğinden sönüyor, panoda bir şey inmemiş | Isıtıcının termostatı ya da iç emniyeti | Panoyla ilgisi yoktur; tesisatın sağlam olduğunu da göstermez |
| Isıtıcı çalışınca otomatik sigorta iniyor | Aşırı akım koruması | Hattın toplam yükü ya da kısa devre |
| Isıtıcı takılınca kaçak akım rölesi atıyor | Kaçak koruması | Isıtıcıda ya da hatta yalıtım hatası |
| Kaçak akım korumalı sigorta (RCBO) iniyor | Aşırı akım ya da kaçak | Hangisi olduğunu ustanın kontrolü ayırır |
Isıtıcının kendi koruması ile panodaki koruma neden ayrıdır?
Isıtıcının iç emniyeti yalnız cihazı korur; panodaki sigorta ise ısıtıcıyı besleyen kabloyu korur. Schneider Electric'in devre kesici açıklamasına göre sigortada aşırı yükü bimetal bir şerit, kısa devre akımını elektromanyetik bir mekanizma algılar. Isıtıcının kendi emniyetiyle sönmesi, tesisattaki başka bir sorunun olmadığını göstermez.
Hemen ya da bir süre sonra atması neyi gösterir?
Zamanlama ipucu verir ama kesin hüküm vermez. Bimetal şerit ısındıkça büküldüğü için aşırı yükte sigorta bir süre çalıştıktan sonra açabilir; kısa devrede ise elektromanyetik mekanizma hemen açar. Kaçak akım rölesinin bir süre sonra atması da ısındıkça ya da nem aldıkça artan bir yalıtım hatasını düşündürebilir. Bunu anlamak için ısıtıcıyı tekrar tekrar denemeyin; ilk seferde gördüğünüzü ustanıza aktarın.
Aynı hatta başka cihazlar çalışıyorsa ne olur?
Sigorta, bağlı olduğu hattan geçen toplam akıma bakar. Etiketinde 2500 W yazan bir ısıtıcı 230 V'ta yaklaşık 10,9 A çeker (I = P / U); aynı hatta su ısıtıcısı, ütü ya da başka bir ısıtıcı da çalışıyorsa akımlar toplanır ve sigortanın sınırı aşılabilir.
Aynı odadaki prizler tek bir hatta bağlı olabilir; farklı odalardaki prizler de aynı sigortaya çıkabilir. Hangi prizin hangi hatta bağlı olduğunu usta panoda belirler. Sigortanın kaç amper olması gerektiği prizin yerine göre değil, hattın kablosuna göre belirlenir.
Etiketteki güç neyi söyler, neyi söylemez?
Etiketteki güç, ısıtıcının hatta ne kadar akım bindireceğini kabaca hesaplamaya yarar. Ama kablonun, sigortanın ya da prizin sağlam olduğunu göstermez; bütün ısıtıcılara uyan tek bir sigorta değeri de yoktur. Schneider Electric'in devre kesici seçim rehberinde ortam sıcaklığı ve pano içindeki koşullar da seçimi etkileyen girdiler arasında sayılır.
Priz ısınıyorsa sigorta neden atmayabilir?
Fiş ile priz arasındaki gevşek temas, hatta aşırı yük olmasa bile o noktada ısınma yapar. Sigorta hattan geçen akıma tepki verdiği için bu yerel ısınmayı algılamaz; priz ısınıp kararırken sigorta inmeyebilir. Fark edilmeyen bu ısınma fişte ve prizde erimeye, ileri durumda yangına yol açabilir.
| Durum | Ne olur? | Sizin sınırınız | Ustanın işi |
|---|---|---|---|
| Gevşek fiş ya da priz teması | Temas noktası akım geçerken ısınır | Prize dokunarak sıcaklık kontrolü yapmayın; kararma ve erime izine bakın | Prizin ve bağlantısının kontrolü, gerekiyorsa yenilenmesi |
| Uzatma kablosu ya da çoklu priz | Ek temas noktası artar; ince kablo ısınabilir | Isıtıcının kullanım kılavuzunda uzatma hakkında yazana bakın | Sürekli kullanılan yere uygun bir priz yapılması |
| Toz ya da nem | Priz yüzeyinde yalıtım bozulabilir | Nemli prize dokunmayın | Yalıtımı bozulan prizin yenilenmesi |
Gevşek temas neden toplam akımla açıklanmaz?
Gevşek bir fiş ya da bağlantı, hattan sigortayı attıracak kadar akım geçmese de dar bir temas alanında ısı üretir. Bu yüzden sigortanın inmemiş olması prizin güvenli olduğunu kanıtlamaz. Isınmayı elle yoklayarak anlamaya çalışmayın; kararma, erime izi ya da koku gördüğünüz prizi kullanmayı bırakın.
Uzatma ve çoklu priz neden çözüm değildir?
Isıtıcının kullanım kılavuzunda uzatma kablosu ve çoklu priz hakkında ne yazdığına bakın. Saatlerce yüksek akım çeken bir cihaz için doğrudan duvar prizi daha güvenlidir; daha kalın bir uzatma bile ek temas noktalarını ortadan kaldırmaz. Sigorta atıyorken ısıtıcıyı prizden prize taşımak da arızayı çözmez, yalnız başka bir hatta taşır.
Isıtıcı sigortayı attırınca ilk ne yapmalısınız?
Önce ısıtıcıyı yeniden çalıştırmayın ve gördüğünüzü aklınızda tutun. Tesisatta bir yalıtım hatası ya da kısa devre varsa, enerji yeniden verildiğinde aynı hatta bağlı başka yerlerde de tehlike oluşabilir.
Ustaya hangi bilgileri verin?
Panoda hangi sigortanın ya da kaçak akım rölesinin indiğini, evin hangi bölümünün karardığını ve o sırada evde açık olan diğer güçlü cihazları söyleyin. Isıtıcının etiketindeki gücü ve atmanın hemen mi yoksa bir süre sonra mı olduğunu da aktarın. Kararmış fişe ya da prize dokunarak durumu sınamayın.
Korumayı büyütmek ya da devre dışı bırakmak neden çözüm değildir?
Isıtıcı rahat çalışsın diye daha büyük bir sigorta takmak, uyarıyı susturur ama nedeni ortadan kaldırmaz. Sigortanın amper değeri ile B ve C açma eğrisi farklı şeyleri belirler; ikisi de atmayı durdurmak için rastgele değiştirilmez. Isıtıcının iç emniyetini ya da devrilme algılayıcısını devre dışı bırakmak da sorunu yalnız gizler.
Düşük kademede çalıştırmak neden kalıcı çözüm değildir?
Sigortanın anma akımı kablonun taşıyabileceği akımdan büyük seçilirse, kablo aşırı yükle ısınırken sigorta atmayabilir. Isıtıcıyı yalnız düşük kademede kullanarak atmayı önlemek ise hattın ya da prizin arızasını gidermez; yalnız çekilen akımı azaltarak belirtiyi bir süre geciktirir.
Isıtıcının yeniden çalışması her şeyin yolunda olduğunu gösterir mi?
Göstermez. Isıtıcının devrilme ya da aşırı ısınma emniyetinden sonra yeniden çalışması, prizdeki ya da tesisattaki bir kusurun giderildiği anlamına gelmez. Atma tekrar ediyorsa ısıtıcıyı kullanmayı bırakıp hattı kontrol ettirin.
Usta hat, priz ve ısıtıcıyı nasıl ayırır?
Usta hattın kapasitesine, prizin durumuna ve korumaların hatta uygunluğuna birlikte bakar; arızanın panoda, kabloda, prizde ya da ısıtıcıda olduğunu bu inceleme ayırır. Gerekiyorsa hattın yenilenmesi ya da uygun bir priz yapılması önerilir. Isıtıcı hattının ve prizin incelenmesi hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Tesisat tarafında neye bakılır?
Hattın gerçek yükü, sigortanın kabloya uygunluğu, bağlantıların durumu ve yalıtım değerlendirilir. Kapak açma, akım ve yalıtım ölçümleri uzman işidir; yalıtım ölçümü enerji kesilip cihazlar ayrılarak yapılır. Panonun kapağına uzaktan bakmak bu kararları vermeye yetmez.
Yeni hat mı gerekir, cihaz servisi mi?
Kontrolde priz, sigorta ve hat uygun çıkarsa sorun ısıtıcının kendisinde aranır ve iş cihaz servisine kalır; ısıtıcının iç onarımını biz yapmayız. Priz bozuksa ya da hat fazla yüklenmişse onarım tesisat tarafında yapılır. Her atmada yeni kablo çekilmesi ya da ısıtıcının parçasının değişmesi gerekmez.
Sık sorulan sorular
Isıtıcının kendi kapanması sigortanın atması mıdır?
Hayır. Isıtıcının iç emniyeti aşırı ısınma ya da devrilme anında yalnız cihazın enerjisini keser; panodaki sigorta ya da kaçak akım rölesi bundan bağımsız çalışır. Panoda bir koruma inmemişse kapanmanın nedeni büyük olasılıkla ısıtıcının kendisidir.
Isıtıcı ana şalteri attırıyorsa ne değişir?
Ana şalter evin girişindeki korumadır. Isıtıcının hattındaki sigorta inmeden ana şalter iniyorsa neden evin toplam yükü, ana girişteki korumanın türü ya da bir kaçak olabilir. Ana şalterin neden attığı ayrı bir rehberde anlatılır; hangisi olduğunu ustanın kontrolü ayırır.
Sigorta atmıyorsa ısınan priz güvenli midir?
Değildir. Fiş ile priz arasındaki gevşek temas, sigortayı attıracak kadar akım geçmese de o noktada ısınma yapar. Sigorta bu yerel ısınmayı algılamaz. Kararma, erime izi ya da koku fark ettiğiniz prizi kullanmayı bırakıp kontrol ettirin.
Isıtıcıyı uzatma kablosuna ya da çoklu prize takabilir miyim?
Önce ısıtıcının kullanım kılavuzunda bu konuda ne yazdığına bakın. Saatlerce yüksek akım çeken bir cihaz için doğrudan duvar prizi daha güvenlidir; uzatma ve çoklu priz ek temas noktası demektir. Sigorta atıyorken başka prize taşımak da bir teşhis yöntemi değildir.
Düşük güç ayarında atmazsa arıza çözülmüş olur mu?
Hayır. Gücü düşürdüğünüzde çekilen akım azalır ve sigorta atmayabilir; bu beklenen bir sonuçtur. Ama tesisatın sağlam olduğunu ya da prizdeki gevşekliğin onarıldığını göstermez. Asıl neden bulunmadan ısıtıcıyı yüksek kademede yeniden kullanmayın.
Elektrikli ısıtıcı yangına yol açabilir mi?
Açabilir. Fişte, prizde ya da uzatmada gevşek temasın yarattığı ısınma fark edilmezse erimeye ve yangına yol açabilir. Kararma ya da erime izi görürseniz o prizi kullanmayın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa ortamdan uzaklaşın ve 112'yi arayın.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında