B ve C tipi sigorta arasındaki fark nedir?

B ve C tipi sigorta farkı neyi değiştirir?

Otomatik sigortanın (MCB) içinde iki ayrı koruma bölümü vardır. Schneider Electric'in devre kesici yapısını anlatan sayfası, termik-manyetik açtırmada bimetal bir şeridin aşırı yükü, elektromanyetik bir mekanizmanın ise kısa devre düzeyindeki akımı algıladığını anlatır.

B ve C harfleri bu ikinci, yani ani (manyetik) bölümle ilgilidir. Harf, ani açmanın anma akımının hangi katlarından itibaren başladığını tanımlar: B tipinde bu bölge daha düşük, C tipinde daha yüksek akımdadır. Harf açma süresini ayarlamaz; aşırı yükteki termik davranış eğri harfinden değil, sigortanın değerinden ve ortam koşullarından etkilenir. Aynı akımda B tipi ani açma bölgesine girmişken C tipi henüz termik bölümde kalabilir; bu yüzden C tipini "gecikmeli" değil, "daha yüksek akımda ani açan" diye tanımlamak doğrudur.

Ayarlı kesicilerde Ir ve Im ne anlatır?

Daha büyük, ayarlanabilir kesicilerde bu iki koruma ayrı adlarla verilir. Schneider Electric'in devre kesici temel özellikleri sayfası, Ir'yi aşırı yük (termik) açtırma ayarı, Im'yi kısa devre (manyetik ya da kısa gecikmeli) açtırma ayarı olarak tanımlar.

Ev ve küçük işyeri panolarındaki otomatik sigortalarda bu değerler ayarlanamaz; ani açma bölgesi harfle belirtilir. Her cihaz ayarlanabilir olmadığı için kesicinin gerçek açma davranışı kendi ürün belgesinden okunur.

Kalkış akımı ile arıza akımı neden ayrı düşünülür?

Bazı cihazlar çalışmaya başladıkları anda kısa bir süre normalden yüksek akım çeker; buna kalkış akımı denir. Kısa devre akımı ise bir arıza anında oluşur. Eğri seçiminde iki beklenti birlikte tartılır: sigorta kalkış akımında gereksiz yere açmamalı, gerçek arızada ise yeterince hızlı açmalıdır.

Sigortanın atması her zaman yanlış eğri seçildiğini göstermez. Atmanın arkasındaki olasılıkları sigorta atma nedenleri rehberinde bulabilirsiniz. Daha yüksek akımda ani açan bir eğriye geçmek, hatta gerçekten var olan bir kısa devreyi ya da yalıtım kusurunu ortadan kaldırmaz.

Motor ya da elektronik yük her zaman C tipi mi gerektirir?

Hayır. Klima, buzdolabı ya da elektronik güç kaynakları için evrensel bir "C tipi kullanılır" kuralı yoktur. Yükün kalkış davranışı cihazın türüne ve çalışma biçimine göre değişir; inverterli bir kompresör ile doğrudan şebekeden kalkan bir motor aynı davranmaz.

Klimada hattın, cihazın ve korumanın nasıl ayrıldığını klima sigorta attırıyor rehberinde bulabilirsiniz. Eğri, cihazın adına göre değil; etiketine, üretici bilgisine ve bağlı olduğu hatta göre usta tarafından değerlendirilir.

B tipi sigorta atıyorsa koruma yanlış mı seçilmiştir?

Bu sonuç kendiliğinden çıkmaz. Sigorta, tasarlandığı gibi devredeki bir anormalliği durduruyor olabilir; sıkışmış bir motor ya da yalıtımı zayıflamış bir kablo da sigortayı attırabilir.

Önce atmanın kalkış akımından mı, yoksa gerçek bir aşırı akım ya da arızadan mı kaynaklandığı ustanın incelemesiyle ayrılır.

Hat uzunluğu ve en düşük arıza akımı neyi değiştirir?

Bir kısa devrede geçen akım, hattın uzunluğuna ve kablo kesitine yani devrenin empedansına bağlıdır. Hattın en uzak noktasında oluşan bir arızada akım, panoya yakın bir arızadakinden daha düşük kalabilir.

Bu düşük arıza akımı sigortanın ani açma bölgesine ulaşmazsa koruma beklenenden geç devreye girebilir ve kablo bu sürede ısınabilir. Faz–toprak arızasında hangi korumanın açacağı ayrıca binanın topraklama düzenine bağlıdır. Bu yüzden eğri seçimi, hattın en uç noktasındaki arıza koşulu da hesaba katılarak yapılır.

Uzun bir hatta C tipi neden ayrıca kontrol ister?

C tipinde ani açma daha yüksek bir akımda başladığı için, uzun bir hattın ucunda sınırlı kalan arıza akımı bu bölgeye ulaşmayabilir. B tipinde aynı akım ani açmaya yetebilecekken C tipinde yetmeyebilir.

Bu nedenle yalnız kalkış akımına dayansın diye daha yüksek bir eğri seçildiğinde, hattın ucundaki arızada korumanın çalışıp çalışmayacağı ayrıca doğrulanır. Bu hesap sizin değil, tesisatı değerlendiren ustanın işidir.

Cihaz normal çalışıyorsa kısa devre koruması doğrulanmış mıdır?

Hayır. Cihazların sorunsuz çalışması, hattın bir arıza anında korunacağını kanıtlamaz; kısa devre koruması ancak arıza anında devreye girer. Kısa devrenin nasıl oluştuğunu kısa devre rehberinde bulabilirsiniz.

Olası en düşük arıza akımında kablonun hasar görmeden korunup korunmadığı, günlük çalışmaya bakılarak değil, tesisatın değerleri birlikte değerlendirilerek anlaşılır.

Eğri dışında hangi sigorta değerleri birlikte okunur?

B ya da C harfi tek başına bir sigortanın devreye uygunluğunu göstermez. Sigortanın değeri, kesme kapasitesi ve çalıştığı ortam da aynı kararın parçalarıdır. Otomatik sigortanın görevi ve sınırları bu değerlerin genel çerçevesini verir.

Anma akımı ile kA kesme kapasitesi nasıl ayrılır?

Amperle verilen anma akımı (In), sigortanın normal koşullarda sürekli taşıyabileceği akımdır. Kiloamperle (kA) verilen kesme kapasitesi ise sigortanın bir kısa devrede güvenle kesebileceği en yüksek akımı gösterir; bu bir enerji değeri değil, bir akım değeridir.

Schneider Electric'in devre kesici seçimi sayfası, seçimde kurulum noktasında beklenen kısa devre akımının dikkate alındığını anlatır. Sigorta değerinin kabloya ve yüke göre nasıl değerlendirildiğini sigorta değeri ve kablo uyumu rehberinde bulabilirsiniz.

Pano sıcaklığı ve yan yana sigortalar neden önemlidir?

Termik bölümdeki bimetal, içinden geçen akımla ısınarak açar. Aynı kaynak, seçimde pano içindeki ortam sıcaklığı ve iklim koşulları gibi etkenlerin de değerlendirildiğini belirtir. Sıcak bir panoda ya da sıkışık yerleşimde sigorta, aynı akımda farklı davranabilir.

Bu etkinin ne kadar olduğu ürüne göre değişir ve üretici belgesinden okunur. Buradan sizin bir değer seçmeniz ya da sigorta değiştirmeniz beklenmez.

B yerine C takmak neden arıza çözümü sayılmaz?

Atan bir sigortayı daha büyük değerli ya da C tipi bir sigortayla değiştirmek atmayı durdurabilir, ama arızanın nedenini gidermez. Böyle bir değişiklik kablonun korunmasını zayıflatabilir ve bir sorunu fark edilmeden büyütebilir. Sigortanın harfi de değeri de hat ve yük değerlendirilerek usta tarafından seçilir. Elektrik arıza servisi hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.

Sigorta attığında sizin yapabileceğiniz iş sınırlıdır ve sigortanın harfini ya da değerini değiştirmeyi kapsamaz. Atmanın hangi cihaz çalışırken olduğunu ve sigortanın üzerindeki harfle değeri söylemeniz, ustanın sorunun eğriden mi yoksa bir arızadan mı kaynaklandığını ayırmasını kolaylaştırır.

Ustaya hangi bilgileri verebilirsiniz?

Sigortanın ne zaman attığı, hangi cihazlar çalışırken attığı ve evin ya da işyerinin hangi bölümünün elektriksiz kaldığı işe yarar bilgilerdir. Panoya güvenle ulaşabiliyorsanız kapağı açmadan sigortanın ön yüzündeki değer ve harf bilgisini de not edebilirsiniz.

Bağlantıları sökmeniz, kararmış yerleri yakından incelemeniz ya da herhangi bir deneme yapmanız beklenmez. Usta gelene kadar ilgili hattı kullanmamak yeterlidir.

Kaynaklar

• Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Standards and description of circuit breakers
• Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Fundamental characteristics of a circuit breaker
• Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Selection of a circuit breaker