Eski tip sigorta (buşonlu ya da porselen) içindeki tel eriyerek devreyi keser ve kabloyu ancak değeri kabloya uygunsa korur. Kutu yaşlanmışsa, gövdede ısınma ya da kararma izi varsa, sigorta tekrar tekrar atıyorsa, içine tel sarılmışsa ya da tesisat yenileniyorsa değişim değerlendirilir. Buşonu değiştirmek de kutuyu yenilemek de ustanın işidir.
- Atan sigortaya tel sarmak koruma değerini bilinmez hâle getirir; kablo ısınıp yanarken sigorta atmayabilir.
- Değişimde her hattın sigortası, eski değer kopyalanmadan o hattın kablosuna ve yüküne göre yeniden seçilir.
- Sizin işiniz belirtiyi fark etmek, hattı kullanmamak ve ustaya bildirmektir; kutuyu açmak ya da buşon takmak değildir.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa önce alandan uzaklaşın ve 112'yi arayın.
Eski tip sigorta nasıl çalışır?
Buşonlu ya da porselen gövdeli eski sigortaların içinde, belirli bir akımda ısınıp eriyen ince bir tel bulunur. Hattan geçen akım sigortanın değerini belirgin biçimde aştığında tel erir ve devre kesilir. Halk arasında buşon, porselen sigorta ya da eski sigorta kutusu diye anılan düzenlerin hepsi aynı ürün değildir; ortak yanları bu eriyen tel ilkesidir.
Bu koruma, sigortanın değeri hattın kablosuna uygunsa kabloyu korur. Değer kabloya göre büyükse kablo aşırı ısınırken bile tel erimeyebilir. Sigortanın neden attığını genel olarak sigorta atma nedenleri rehberinde bulabilirsiniz.
Eriyen tel neden tek seferliktir?
Tel bir kez eridiğinde o buşon yeniden kullanılamaz; devrenin tekrar enerji alması için buşonun yenilenmesi gerekir. Yeni buşonun değeri hattın kablosuna göre seçilmelidir ve bu değişim ustanın işidir.
Otomatik sigorta ise attığında parça değişmeden yeniden kaldırılabilen bir koruma cihazıdır. İki düzenin farkı budur; hangisinin tesisatınıza uygun olduğu kablolar ve yükler incelenerek belirlenir.
Eski sigorta kutusu hangi durumlarda değişmeli?
Kutunun yaşı tek başına bir arıza kanıtı değildir, ama yaşlanan bağlantılar zamanla gevşeyebilir. ABD tüketici güvenliği kurumu CPSC'nin ev elektrik kontrol listesi, gevşek bir bağlantının fazla akımı ısınmadan taşıyamayacağını anlatır. Bu yüzden eski bir kutuda görülen belirtiler, değişim kararının asıl dayanağıdır.
Aşağıdaki durumlardan biri varsa kutunun ustaya incelettirilmesi ve değişimin değerlendirilmesi gerekir. Hangi hatların yeniden düzenleneceği ve hangi korumaların ekleneceği bu incelemeden sonra belirlenir.
Sigorta tekrar tekrar atıyorsa ne yapmalı?
Aynı sigortanın tekrar tekrar atması, o hatta aşırı yük ya da bir arıza olabileceğini gösterir. Bu durumda yeni buşon taktırmak çözüm değildir; hattı kullanmayın ve durumu ustaya bildirin.
Nedeni araştırılmadan takılan her yeni buşon, aynı sorunu tekrar yaşatır ya da daha büyük bir değerle sorunu gizler. Kısa devrenin nasıl oluştuğunu kısa devre rehberinde bulabilirsiniz.
Atan sigortaya tel sarmak neden tehlikelidir?
Eriyen telin yerine gelişigüzel bir tel sarıldığında sigortanın hangi akımda devreyi keseceği artık bilinemez. Kalın bir tel, kablonun taşıyabileceğinden çok daha yüksek bir akımda bile erimeyebilir; bu durumda kablo ısınır, yalıtımı zarar görür ve yangın riski doğar.
Tel sarmak da hatta büyük değerli sigorta takmak da aynı sonuca götürür: koruma, kablonun taşıyabileceği akımın üstünde kalır. Ortaköy'deki bir dairede yangın çıkan bu işte hatlara atmasın diye büyük sigortalar takılmıştı; ocak kablosu ısınıp yandığında sigorta atmadı.
Değişim sırasında usta nelere bakar?
Eski kutuyu otomatik sigortalı bir panoyla değiştirmek, sigortaları birebir yenisiyle değiştirmekten ibaret değildir. Usta her hattın kablosunu, bağlı yükleri ve bağlantıların durumunu inceler; sigorta değerini eski kutudan kopyalamaz, kabloya göre yeniden belirler. Schneider Electric'in konut tesisatı periyodik kontrol sayfası, iletken kesitine uygun olmayan aşırı akım korumasını konut tesisatında aranan tehlikeler arasında sayar.
Sigorta değerinin kabloyla birlikte ele alınması gerektiğini Fatih'teki bir iş de gösteriyor: bu dairede kablo aşırı ısınıp yanmıştı ve hattaki sigortanın amperi o hatta uygun değildi. Testler yapıldıktan sonra yalnız sigorta değil, yanan kablo parçası da uygun kesitte yenisiyle değiştirildi.
- Hangi sigortanın ne zaman ve hangi cihaz çalışırken attığını not edin.
- Kutuda ya da duvarda gördüğünüz kararma, erime izi ya da kokuyu ustaya söyleyin.
- Son yıllarda eklenen büyük cihazları (klima, ocak, şofben gibi) listeleyin.
- Tesisatın daha önce yenilenip yenilenmediğini ve yaklaşık yaşını iletin.
Yeni sigortanın değeri neye göre belirlenir?
Yeni sigortanın değeri, korunan hattın kablosuna ve o hattaki yüklere göre belirlenir. Eski sigorta zaten kabloya uygun değilse aynı değerin yenisine taşınması hatayı da taşır. Değerin kabloyla nasıl eşleştiğini sigorta değeri ve kablo uyumu rehberinde bulabilirsiniz.
Otomatik sigortalarda değerin yanında açma eğrisi de seçilir; bu ayrımı B ve C tipi sigorta farkı rehberi anlatır. Her iki seçim de ustanın, hattı inceledikten sonra vereceği karardır.
Değişim neden usta işidir?
Değişim sırasında kutunun içindeki enerjili olabilecek bölümlere erişilir, kablolar yeniden düzenlenir ve her hattın koruması yeniden seçilir. Üreticiler de koruma cihazlarının kurulumunu ve değişimini yetkin elektrikçiye bırakır; Schneider Electric'in kaçak akım cihazı kontrol kılavuzu kendi ürünleri için bunu açıkça yazar.
Pano yenileme hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz. Değişim, tesisatın mevcut durumuna göre planlanır.
Eski sigortalı bir evde neyi yapabilir, neyi yapmamalısınız?
Eski sigortalı bir evde sizin rolünüz, belirtiyi fark edip enerjiyi güvenli biçimde kesmek ve ustaya haber vermektir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa kutuya yaklaşmayın; alandan uzaklaşın ve 112'yi arayın. Bunların hiçbiri yoksa ve kutunun önü kuru, erişimi güvenliyse ana şalteri indirin.
Buşonlu kutularda ayrı bir ana şalter bulunmayabilir; böyle bir durumda kutuya uzanmayın, buşonları sökmeye ya da gevşetmeye çalışmayın. Kokunun, ısınmanın ya da kararmanın kaynağını kendiniz aramayın. Elektrik arıza servisi hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Yangın ocak kablosunun ısınmasıyla başladı; atmasın diye takılmış büyük sigortalar yüzünden kablo yandı ama sigorta atmadı. Panodaki sigortalar hatlara göre büyüktü, kaçak akım rölesi ve binada topraklama yoktu. Sebep–sonuç raporu yazıldı; pano hatları ayrılarak, her hatta uygun sigortayla sıfırdan yapıldı. Kaçak akım röleleri topraklamayla birlikte eklenecek.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Fatih'te aşırı ısınmayla yanan kablo: uygun kesit ve sigortayla yenilendi
Dairedeki aşırı ısınmaya bağlı kablo yanması giderildi: yanan kablo parçası uygun kesitteki kabloyla değiştirildi, hatta uygun olmayan sigorta doğru amper değeriyle yenilendi.
İşin tamamını inceleyin → — Fatih'te aşırı ısınmayla yanan kablo: uygun kesit ve sigortayla yenilendiSık sorulan sorular
Eski sigorta kutusu tek başına tehlikeli midir?
Yaş tek başına tehlike kanıtı değildir. Önemli olan sigorta değerlerinin hatların kablosuna uyup uymadığı, bağlantıların ısınma izi taşıyıp taşımadığı ve kutuya tel sarma gibi bir müdahale yapılıp yapılmadığıdır. Bunlar ancak ustanın yerinde incelemesiyle anlaşılır.
Atan buşonu kendim değiştirebilir miyim?
Hayır. Buşonun değeri hattın kablosuna göre seçilmelidir ve eski bir kutunun içine erişmek çarpılma riski taşır. Buşon attıysa o hattı kullanmayın ve ustaya bildirin; tekrar atıyorsa nedeni araştırılmadan yenisinin takılması da çözüm değildir.
Eski sigorta kutusunu otomatik sigortalı panoyla değiştirmek ne kadar sürer?
Süre panodaki hat sayısına, kabloların durumuna, bağlantılarda bozulma olup olmadığına ve yeniden düzenlenmesi gereken hatlara göre değişir. Kesin süre, ustanın kutuyu ve tesisatı yerinde inceledikten sonra söyleyebileceği bir bilgidir.
Otomatik sigorta, eski sigortayla aynı amper değerinde mi olmalı?
Eski değer kopyalanmaz. Yeni sigortanın değeri hattın kablosuna ve yüküne göre ustanın yeniden belirlediği bir değerdir. Eski sigorta kabloya uygun değilse aynı değeri yenisine taşımak hatayı da taşır.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında