Motor arızaları: besleme, kumanda ve sargı kontrolü

Kısa cevap

Motor arızaları üç yerden gelebilir: beslemede faz kaybı ya da düşük gerilim, kumanda devresinde kontaktör ya da temas sorunu, motorun kendisinde aşırı yük ya da sargı yanması. Kalkmama, uğultu, termiğin atması ve yanık kokusu dışarıdan fark edilir. Nedenin hangisi olduğu ise ancak uzman ölçümüyle ayrılır.

Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın.
Atan termiği yeniden kurup motoru tekrar tekrar denemeyin.
Motor gövdesine, klemens kutusuna ve pano içine dokunmayın.
Sargı ve yalıtım kontrolü ölçüm gerektirir; bu iş ustanındır.

Motor arızaları nereden kaynaklanır?

Bir elektrik motorunun çalışması üç halkaya bağlıdır: motora gelen besleme, motoru devreye alan kumanda devresi ve motorun kendisiyle çevirdiği yük. Arıza bu halkalardan herhangi birinde olabilir ve dışarıdan aynı belirtiyi verebilir. Kalkmayan bir motorun sargısı sağlam, sorunu panodaki kumanda zincirinde olabilir.

Motoru korumanın birden fazla yolu vardır. Schneider Electric'in temel motor koruma şeması açıklaması, devre kesici, kontaktör ve termik rölenin birlikte kullanıldığı düzeni olası yöntemlerden biri olarak anlatır; her motorda aynı üçlü bulunmaz. Bu düzende devre kesici kısa devre gibi yüksek akımlara, termik röle uzun süren aşırı yüke karşı koruma sağlar; kontaktör ise motoru açıp kapatan anahtardır.

Fark edebileceğiniz belirtileri ve bunların olası arıza alanlarını aşağıda yan yana görebilirsiniz. Tablo teşhis yerine geçmez; aynı belirtinin birden fazla nedeni olabilir.

Belirti	Olası arıza alanı	Sizin yapacağınız	Ustanın bakacağı
Motor hiç kalkmıyor, ses de yok	Besleme, atan bir koruma ya da kumanda zinciri	Panoya ve motora dokunmadan durumu not edin	Besleme ve kumanda devresi
Uğultu var ama motor dönmüyor	Faz eksikliği, mekanik sıkışma ya da sargı	Motoru yeniden çalıştırmayı denemeyin	Faz beslemesi, sargı ve yük
Kontaktörden tıkırtı ya da titreşim sesi	Kumanda devresinde zayıf temas ya da düşük gerilim	Sesin ne zaman başladığını not edin	Kumanda beslemesi ve kontaktör
Termik tekrar tekrar atıyor	Aşırı yük, faz kaybı ya da uygun olmayan ayar	Termiği yeniden kurup denemeyin	Motor akımı, yük ve koruma ayarı
Motordan yanık kokusu	Sargıda ya da bağlantıda aşırı ısınma	Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın	Sargı ve yalıtım kontrolü

Motor neden kalkış yapmaz?

Motorun kalkması için kumanda devresinin kontaktöre komut vermesi gerekir. Bu komut bir başlatma düğmesine, bir seviye ya da basınç şartına ve termik rölenin kontağına bağlı olabilir. Zincirdeki tek bir izin eksikse kontaktör çekmez ve motor hiç ses vermeden durur. Bu zincirin nasıl kurulduğu ve nerede koptuğu kumanda beslemesi ve izin zinciri arızaları rehberinde ayrıca anlatılır.

Kontaktör çekiyor ama kararsız çalışıyorsa sorun kumanda tarafında aranır. Schneider Electric'in kontaktör titreşimi açıklamasına göre bu durum kumanda devresindeki zayıf temastan, titreşen bir giriş cihazından ya da düşük gerilimden kaynaklanabilir. Üreticinin bobin gerilimiyle ilgili açıklaması da bobin gerilimi belirtilen aralığın altına düştüğünde manyetik kuvvetin ana kontakları kararlı biçimde kapalı tutmaya yetmeyebileceğini söyler. Kontaktörün ses yapma ve yapışık kalma nedenleri kontaktör sesi ve yapışma rehberinde ele alınır.

Kontaktör çekip motor uğuldayarak dönmüyorsa beslemede bir faz eksik olabilir ya da motorun çevirdiği yük sıkışmış olabilir. Motorun hangi yöntemle kalkışa geçtiği de belirtiyi değiştirir; yıldız-üçgen, yumuşak yol verici ve sürücü farkları motor yol verme yöntemleri rehberindedir.

Motor neden termik attırır?

Termik röle, motorun uzun süre normalden fazla akım çekmesine karşı koruma yapar. Aşırı yükün kaynağı motorun çevirdiği yükün ağırlaşması, mekanik bir sıkışma, bir fazın eksik kalması ya da motora uygun olmayan bir ayar olabilir. Kullanılan korumaya göre aşırı yük, motorun çektiği akımın ölçülmesiyle ya da sargıya yerleştirilmiş sıcaklık algılayıcılarıyla fark edilir.

Elektronik aşırı yük rölelerinin çalışma mantığı klasik termik röleden farklıdır. Schneider Electric'in elektronik aşırı yük rölesi kılavuzu, incelenen modelin motorun ısıl durumunu sürekli hesapladığını ve akım eşiği ile açma sınıfının ayrı ayarlar olduğunu anlatır. Bu ayarlar motora, yüke ve kalkış süresine göre belirlenir.

Termik attığında nedeni bulunmadan yeniden kurulup motor çalıştırılırsa aynı yük ve aynı koşul termiği yine attırır; motor her denemede biraz daha ısınır. Termik rölenin ayarı ve motor koruma şalteriyle farkı termik röle ve motor koruma şalteri rehberinde anlatılır.

Trifaze motorda faz kaybı ne anlama gelir?

Faz kaybı, üç fazlı bir motoru besleyen fazlardan birinin kesilmesidir. Motor duruyorsa ve bir faz eksikse kalkamayabilir, yalnız uğultu çıkarabilir. Motor çalışırken bir faz kesilirse dönmeyi sürdürebilir; ama yükü kalan fazlardan karşılamaya zorlanır, sargıları normalden fazla ısınır.

Schneider Electric'in motor koruma işlevleri sayfası, faz akımı kaybı için ayrı bir koruma işlevi tanımlar. Bu işlev her koruma cihazında bulunmaz; bulunuyorsa ve doğru ayarlanmışsa motoru hattan ayırabilir. Koruma yoksa ya da ayarı motora uygun değilse sargı zarar görebilir.

Faz kaybının kaynağı motordan önceki hatta olabilir: atmış bir sigorta, gevşemiş bir bağlantı ya da yıpranmış bir kontaktör kontağı. Bu yüzden faz kaybından sonra motoru yeniden denemeden önce beslemenin kontrol edilmesi gerekir.

Sargı yanması dışarıdan anlaşılır mı?

Yanık kokusu, termiğin ya da sigortanın kalkışta hemen atması ve motorun uğuldayıp dönmemesi sargı yanmasını düşündürebilir. Ama aynı belirtiler beslemedeki ya da kumandadaki bir arızadan da gelebilir. Sargının durumu ancak enerji kesildikten sonra uzmanın yaptığı ölçümle anlaşılır; ölçümün neyi gösterdiği motor sargı ve yalıtım kontrolü rehberinde anlatılır.

Bir havuz pompasında bu ayrım şöyle yapıldı: Haziran 2026'da Beşiktaş'ta bahçe havuzunun sirkülasyon pompası çalışmıyordu. Önce kumanda panosuna, havuz sistemine ve motor gruplarına bakıldı; arızanın pompa motorunda olduğu, sargıların yandığı görüldü. Müşteriye motorun değişmesi gerektiği bildirildi.

Bu kontrolde bizim işimiz elektriksel tarafla sınırlıdır: sargı ve yalıtım kontrolü ile motorun elektriksel arıza incelemesi. Motoru yeniden sarmak, sürücünün elektronik kartını onarmak ya da pompayı mekanik olarak tamir etmek kapsamımızda değildir. Yalıtım testinin de bir sınırı vardır: her sargı kusurunu tek başına ortaya koymaz ve sürücüye bağlı motor hattında doğrudan yapılmaz.

Motor sürücüyle ya da pompa panosuyla çalışıyorsa arıza nerede aranır?

Bazı motorlar doğrudan kontaktörle değil, bir sürücü üzerinden çalışır. Schneider Electric'in motor yol verici yapıları sayfası, sürücünün motora giden frekansı ve gerilimi değiştirerek hızı ve torku kontrol ettiğini anlatır; cihazın kendisi frekans invertörü rehberinde tanıtılır. Bu düzende motor durduğunda sorun motorda, sürücüde ya da sürücüye gelen beslemede olabilir; ayrımı motor sürücüsü arızaları rehberi anlatır.

Pompa motorlarında ise motorun ne zaman çalışacağına seviye ve basınç şartları karar verir. Motorun kısa aralıklarla durup kalkması ya da hiç çalışmaması bir seviye ya da basınç şartından gelebilir; bu ayrım pompa kumanda panosu rehberinde ele alınır.

Motor arızasında neyi kendiniz güvenle yapabilirsiniz?

Motor ve kumanda panosu kullanıcı işi değildir. Schneider Electric'in motor kumanda merkezi kılavuzu, bu ekipmanın kurulumunu ve servisini yalnız nitelikli elektrik personeline bırakır. İngiltere iş güvenliği kurumunun HSE elektrik güvenliği SSS sayfası da enerjili ekipmanda çalışmanın hiçbir zaman tamamen güvenli olmadığını belirtir.

Motor çalışırken duman, alev ya da yoğun yanık kokusu fark ederseniz uzaklaşın ve 112'yi arayın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız motoru besleyen şalteri indirin, motoru yeniden çalıştırmayın ve ustaya bildirin. Sizin katkınız gözlemdir: belirtiyi ve zamanını doğru aktarmak ustanın işini kısaltır.

Motor durduysa ya da ses yapıyorsa motora ve panoya dokunmadan uzaktan izleyin.
Pano kapağının çevresinde kararma ya da is izi olup olmadığına kapağı açmadan bakın.
Motorun çevirdiği makinede ya da pompada belirgin bir sıkışma, sızıntı ya da olağan dışı ses varsa not edin.
Termiği ya da korumayı yeniden kurup motoru tekrar tekrar çalıştırmayın.

Usta motor arızasını nasıl ayırır?

Usta önce beslemeye bakar: üç fazın da motora ulaşıp ulaşmadığına ve gerilimin uygun olup olmadığına. Ardından kumanda zincirini ve kontaktörün çekip çekmediğini, koruma ayarlarının motora uyup uymadığını inceler. Bunlar temizse enerji kesildikten sonra sargı ve yalıtım kontrolüne geçer.

Sorun motordan önceki hatta, yani eskimiş besleme kablosunda ya da bağlantılarda çıkarsa bu bir motor değil tesisat kararıdır; tesisat yenileme ölçütleri bu kararı anlatır. Motor ve kumanda devresinin elektriksel kontrolü hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz. Motor kumanda panosunun yenilenmesi ya da yeniden düzenlenmesi hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.

Bu konudaki işlerimiz

Havuz pompasının bahçedeki kumanda kutusu

Beşiktaş · Haziran 2026

Beşiktaş'ta bahçe havuzunun sirkülasyon pompası çalışmıyordu: motor sargıları yanmış

Havuzun sirkülasyon pompaları çalışmıyordu. Kumanda panosu, havuz sistemi ve motor grupları kontrol edildi; ilgili motorun sargılarının yandığı tespit edildi ve motor değişimi gerektiği bildirildi.

İşin tamamını inceleyin →

Sık sorulan sorular

Motor uğulduyor ama dönmüyorsa ne yapmalı?

Uğultu, motorun enerji aldığını ama dönemediğini gösterir; eksik bir faz ya da sıkışmış bir yük olabilir. Bu durumda motor hızla ısınabilir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın. Bunlar yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız motoru besleyen şalteri indirin ve motoru yeniden denemeden ustaya bildirin.

Termik sürekli atıyorsa ayarını büyütmek çözüm müdür?

Hayır. Termik ayarı motorun değerlerine, yüküne ve kalkış koşuluna göre belirlenir. Ayarı büyütmek motoru korumaz; aşırı yükü gizler ve sargının ısınmasına göz yumar. Termiğin neden attığını, yani yükün mü ağırlaştığını, bir fazın mı eksik kaldığını yoksa ayarın mı yanlış olduğunu bulmak ustanın işidir.

Elektrik motorundan yanık kokusu gelirse ne yapılmalı?

Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın. Bunlar yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız motoru besleyen şalteri indirin, motoru yeniden çalıştırmayın ve ustaya bildirin. Koku sargıdaki ya da bağlantıdaki ısınmadan gelebilir; hangisi olduğu enerji kesildikten sonra yapılan ölçümle anlaşılır.

Sargısı yanan motor ne olur, sarılır mı?

Sargısı yanan motorun yeniden sarılması ya da değiştirilmesi, motorun durumuna göre verilen bir karardır. Masal Elektrik sargı ve yalıtım kontrolünü ve elektriksel arıza incelemesini yapar; motor sarımı yapmaz. Yeni ya da sarılmış motor devreye alınmadan önce, ilk motoru yakan nedenin beslemede ya da korumada kalıp kalmadığı da kontrol edilmelidir.

Faz kaybında motor hemen yanar mı?

Her zaman değil. Çalışırken faz kesilen motor yükü kalan fazlardan karşılamaya zorlanır ve ısınır. Faz kaybı ya da aşırı yük koruması varsa ve doğru ayarlanmışsa motoru hattan ayırabilir; koruma yoksa ya da ayarı uygun değilse sargı zarar görebilir. Faz geri geldikten sonra da motor, besleme kontrol edilmeden yeniden denenmemelidir.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında