Jeneratör transfer şalteri, binanın ya da bir bölümün yükünü şebeke ile jeneratör arasında aktaran ve iki kaynağın aynı anda bağlanmasını önleyen anahtarlama düzenidir. Manuel tipte geçişi sistemi tanıyan yetkili bir kişi yapar; otomatik tipte bir kontrolör şebekeyi izler ve geçişi kendisi başlatır. Seçimi, kurulumu ve ayarı projeye göre usta yapar.
- Jeneratör tesisata transfer düzeni olmadan bağlanmaz; iki kaynak birbirinden ayrılmalıdır.
- Jeneratör çalıştı diye yük hemen aktarılmaz; önce gerilim ve frekans oturur.
- Şebeke geri geldiğinde dönüş sırası ve gecikmeler kullanılan sisteme göre ayarlanır.
- Transfer düzeni koruma elemanlarının yerine geçmez; korumalar her iki kaynak için ayrıca değerlendirilir.
Jeneratör transfer şalteri ne işe yarar?
Jeneratörlü bir binada yük iki kaynaktan beslenebilir: şebekeden ya da jeneratörden. Transfer şalteri, yükün hangi kaynaktan besleneceğini seçen ve bir kaynaktan ötekine geçerken ikisinin aynı anda bağlanmasını önleyen anahtarlama elemanıdır. Şebeke kesildiğinde yükü jeneratöre, şebeke geri geldiğinde yeniden şebekeye aktarır.
Transfer panosu ise bu şalteri, otomatik sistemlerde onu yöneten kontrolörü ve ilgili koruma elemanlarını bir arada tutan panodur. İşlev olarak bir elektrik panosu türüdür; bir binadaki ana ve tali panolarla ilişkisi ana dağıtım ve tali pano farkı rehberinde anlatılır. Transfer panosunun binadaki yeri ve hangi panoyu beslediği, binanın tek hat şemasında görülür.
Jeneratör tesisata transfer düzeni olmadan bağlanabilir mi?
Bağlanmamalıdır. Şebeke kesikken jeneratörün gerilimi, iki kaynağı ayıran bir düzen olmadan tesisata verilirse, bu gerilim binanın girişinden şebeke tarafına da ulaşabilir. Şebekede çalışan kişiler hattı enerjisiz sanarken enerjiyle karşılaşabilir; şebeke geri geldiğinde de iki kaynak aynı anda bağlı kalırsa jeneratör ve tesisat zarar görebilir.
Bu yüzden jeneratörü bir prize ya da panoya geçici kablolarla bağlamaya çalışmayın. Küçük, tek fazlı (monofaze) bir jeneratör için de tesisata bağlantı gerekiyorsa uygun bir transfer düzeni kurulur; şalterin tipi, faz sayısı ve akım değeri beslenecek yüke göre seçilir. Bu seçim ve bağlantı ustanın işidir.
Manuel ve otomatik transfer şalteri arasındaki fark nedir?
Manuel transfer şalterinde geçişi bir kişi yapar. Bu tür şalterlerde şebeke ve jeneratör konumlarının arasında bir boş konum bulunabilir; böyle bir düzende kol iki kaynağa aynı anda bağlanamaz. Kesinti sırasında kimin, hangi sırayla ne yapacağı kurulumu yapan usta tarafından teslimde gösterilir; bu adımları yalnız sistemi tanıyan yetkili kişi uygular.
Otomatik transfer şalteri (ATS) ise bir kontrolörle çalışır. Kontrolör şebekeyi izler, kesintiyi algılayınca jeneratöre çalışma komutu verir, jeneratörün gerilimi ve frekansı oturunca yükü aktarır. Şebeke geri geldiğinde, kararlı olduğundan emin olmak için bir süre bekler, yükü şebekeye geri verir ve jeneratörü durdurma sırasını başlatır. Bu sıranın ayrıntısı ve süreleri her sistemde aynı değildir; kullanılan cihaza ve projeye göre ayarlanır.
Hangisinin seçileceği yükün kesintiye ne kadar dayanabildiğine, binada kesinti anında birinin bulunup bulunmadığına ve jeneratörün otomatik çalışmaya uygun olup olmadığına bağlıdır.
| Özellik | Manuel transfer şalteri | Otomatik transfer şalteri (ATS) |
|---|---|---|
| Geçişi kim yapar? | Sistemi tanıyan yetkili bir kişi | Kontrolör, şebekeyi izleyerek |
| Kesinti anında biri gerekir mi? | Evet | Hayır; geçiş kendiliğinden başlar |
| Jeneratörün çalıştırılması | Ayrıca yapılır | Kontrolörün komutuyla, jeneratör buna uygunsa |
| Şebekeye dönüş | Kişi şebekenin döndüğünü görünce yapar | Kontrolör, ayarlanan bekleme sonrasında yapar |
Kilitleme iki kaynağın birleşmesini nasıl önler?
Transfer düzeninin temel güvenliği kilitlemedir: bir kaynağın anahtarı kapalıyken öteki kapanamaz. Tek gövdeli bir transfer şalterinde bunu mekanizmanın kendi yapısı sağlar; iki kontaktör ya da iki devre kesiciyle kurulan düzenlerde ise projeye göre mekanik, elektriksel ya da her iki kilitleme kullanılır.
Kontaktörle kurulan düzende her kaynak için ayrı bir kontaktör bulunur. Schneider Electric'in temel anahtarlama elemanları açıklaması, kontaktörü bobinle kumanda edilen bir anahtarlama elemanı olarak tanımlar ve yük ayırıcının normal yükte anahtarlama yapsa da kontrol ettiği devreye koruma sağlamadığını belirtir. Transfer düzeni de yalnız anahtarlama yapıyorsa, kısa devre ve aşırı yüke karşı koruma ayrı elemanlarla, örneğin uygun seçilmiş termik-manyetik şalterlerle kurulur.
Panoda iki anahtar ya da iki kontaktör görmek, kilitlemenin doğru kurulduğunu göstermez. Kilitlemenin türü ve çalışması projede tanımlanır, devreye almada denenir.
Kaynak değişince korumalar neden yeniden değerlendirilir?
Aynı yük şebekeden ve jeneratörden beslenebildiğinde, korumaların iki durumda da doğru çalışması gerekir. Schneider Electric'in devre kesiciler arası koordinasyon sayfası, bir sistem farklı kaynaklardan beslenebiliyorsa seçiciliğin her iki durumda da kontrol edilmesini ister; yani arızada yalnız arızalı hattın korumasının açması iki kaynak için ayrı ayrı değerlendirilir. Konunun ayrıntısı panolarda seçicilik rehberindedir.
Koruma seçimi, kurulum noktasında beklenen kısa devre akımını da hesaba katar; Schneider Electric'in devre kesici seçimi sayfası bunu seçim ölçütleri arasında sayar. Jeneratörün verebileceği kısa devre akımı şebekeninkinden farklı olabileceği için korumaların ayarı jeneratörle beslemede de ayrıca kontrol edilir. Nötrün de anahtarlanıp anahtarlanmayacağı binanın topraklama düzenine göre belirlenir; bu ayrım panoda nötr ve toprak barası rehberinde anlatılır.
Bütün yüklerin jeneratöre aktarılması da gerekmez; jeneratörün kapasitesine göre hangi yüklerin beslenip hangilerinin bekletileceği projede belirlenir. Normal ve kritik yüklerin, UPS ile birlikte nasıl dağıtıldığı jeneratör, UPS ve şebeke arayüzü rehberinde ayrıca ele alınır.
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide: elementary switching devices
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Coordination between circuit breakers
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Selection of a circuit breaker
Transfer panosu teslim alınırken hangi bilgiler istenir?
Transfer panosu, kesinti olmadıkça çalışmasını göremediğiniz bir sistemdir; bu yüzden teslimde neyin nasıl kurulduğunu yazılı olarak almak, sonraki bir kesintide neyin beklendiğini bilmenizi sağlar. Bu bilgiler arasında tek hat şeması, jeneratöre aktarılan yüklerin listesi, kilitlemenin türü ve kontrolör ekranındaki uyarıların anlamı bulunur.
Transfer panosu kurulumu ve revizyonu hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz. Yeni bir binada jeneratör ve transfer düzeni projelendirilecekse elektrik proje ve danışmanlık sayfası da bu aşamayı anlatır.
Kesinti sırasında transfer panosunda neyi yapabilirsiniz?
Otomatik bir sistemde kesinti anında yapmanız gereken bir şey yoktur; sistemi kendi sırasına bırakın. Jeneratör çalışmıyor, yük aktarılmıyor ya da şebeke geldiği hâlde dönüş olmuyorsa kapağı açmayın, kolları ya da kontakları zorlamayın. Gördüğünüzü not edip ustaya iletin.
Transfer panosunda duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya yaklaşmayın; uzaklaşın ve 112'yi arayın. Panoda ısınma ya da yanık izi görürseniz nedenleri pano ısınması ve yanık izi rehberinde anlatılır; panoyu ustaya göstermeden kullanmayı sürdürmeyin.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa yaklaşmayın; uzaklaşın ve 112'yi arayın.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa kontrolör ekranındaki uyarı mesajını ve göstergelerin durumunu not edin ya da fotoğrafını çekin; panoya dokunmayın.
- Kesintinin başladığı ve şebekenin geri geldiği saati yazın.
- Hangi bölümlerin enerjili, hangilerinin enerjisiz kaldığını listeleyin.
Sık sorulan sorular
Transfer panosu ile transfer şalteri aynı şey mi?
Hayır. Transfer şalteri, yükü bir kaynaktan ötekine aktaran anahtarlama elemanıdır. Transfer panosu ise bu şalteri, otomatik sistemlerde kontrolörü ve ilgili koruma elemanlarını bir arada tutan kutudur. Günlük dilde ikisi aynı anlamda kullanılabilir, ama teklif ve teslimde hangi parçaların panoda olduğunu ayrı ayrı sorun.
ATS otomatik transfer şalteri ne demek?
ATS, otomatik transfer şalterinin İngilizce adının kısaltmasıdır. Bir kontrolör şebekeyi izler; kesintide jeneratöre çalışma komutu verir ve jeneratör hazır olunca yükü aktarır, şebeke geri geldiğinde yükü yeniden şebekeye verir. Geçişin sırası ve bekleme süreleri kullanılan sisteme göre ayarlanır.
Jeneratör çalışınca yük hemen aktarılır mı?
Hayır. Jeneratör çalıştıktan sonra geriliminin ve frekansının oturması beklenir; yük ancak jeneratör hazır olduğunda aktarılır. Bekleme süresi ve büyük yüklerin kademeli alınıp alınmayacağı, jeneratörün kapasitesine ve sistemin ayarına göre belirlenir.
Şebeke gelince jeneratör hemen durur mu?
Hemen durmayabilir. Sistem şebekenin kararlı olduğundan emin olmak için bir süre bekleyebilir, sonra yükü şebekeye geri verir; jeneratör de yük kalktıktan sonra bir süre yüksüz çalışıp durdurulabilir. Bu sıra ve süreler her binada aynı değildir, kullanılan sisteme göre ayarlanır.
Monofaze jeneratör için transfer panosu gerekir mi?
Jeneratör evin ya da dükkânın tesisatına bağlanacaksa, tek fazlı olsa da iki kaynağı birbirinden ayıran bir transfer düzeni kurulmalıdır. Şalterin tipi ve akım değeri beslenecek yüke göre seçilir. Jeneratörü prize ya da panoya geçici kablolarla bağlamayın; bağlantıyı bir ustaya yaptırın.
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında