Pako şalter, mili döndürülerek birden çok kontağı aynı anda açıp kapatan çok konumlu bir anahtardır; paket şalter adıyla da anılır. Aç-kapa, motorun dönüş yönünü değiştirme ve iki besleme arasında seçim gibi işlerde kullanılır. Devreyi elle açıp kapatır ama aşırı akımda ya da kısa devrede kendiliğinden açmaz; hattın korumasını önündeki sigorta yapar.
- Bir kol hareketiyle birden çok kontağı birlikte yönetir.
- 0-1, 1-0-2, enversör, komütatör ve yıldız-üçgen gibi tipleri vardır.
- Akım değeri beslediği yüke uygun değilse ısınıp yanabilir.
- Bağlantısı ve değişimi şemasına göre ustanın işidir.
Pako şalter nasıl çalışır?
Pako şalter, üst üste dizilmiş yalıtkan dilimlerin (paketlerin) içinden geçen bir milin döndürülmesiyle kontakların açılıp kapandığı mekanik bir anahtardır. Kol çevrildiğinde içerideki kontaklar konum değiştirir ve enerjinin yolu değişir. Paket şalter adı, kontak sayısına göre dilimlerin bir araya getirilerek üretilmesinden gelir.
Bir elektrik panosu içinde gücün hangi çıkışa gideceğini ya da bir makinenin hangi modda çalışacağını kullanıcının el hareketiyle belirler. Konum sayısı ve her konumda hangi kontakların kapanacağı, şalterin iç düzenine göre değişir.
Pako şalter ile sigorta arasındaki fark ne?
Panodaki otomatik sigortalar ve devre kesiciler, aşırı akımda ve kısa devrede devreyi kendiliğinden açmak için tasarlanır. Schneider Electric'in anahtarlama cihazları açıklamasına göre yük ayırıcı devreyi normal yükte açıp kapatsa da kontrol ettiği devreye koruma sağlamaz. Pako şalter de elle kumanda edilen bir anahtardır; kısa devre ya da aşırı akım oluştuğunda kendiliğinden açmaz.
Hattın korumasını şalter değil, önündeki sigorta ya da devre kesici yapar. Sigorta kendi değerine göre açar: değeri kabloya uygunsa kabloyu, şalterin akım değerine de uygunsa şalteri aşırı akıma karşı korur. Değer bunlara uygun değilse aşırı akımda sigorta açmayabilir ve şalter ile kablo ısınabilir. Değerlerin birbirine uyumunu usta belirler.
Pako şalter çeşitleri nelerdir, nerede kullanılır?
Pako şalterler konum sayısına, kolun dönme açısına ve kontakların hangi sırayla birleştiğine göre farklı tiplere ayrılır. Doğru tip, şalterin yapacağı işe göre seçilir; aynı görünüşteki iki şalterin iç düzeni farklı olabilir.
0-1 aç-kapa pako şalter
En yalın tip olan 0-1 şalter, bir devreye enerji vermek ya da enerjisini kesmek için kullanılır. Örneğin bir ısıtıcının ya da bir aydınlatma grubunun elle açılıp kapatılması bu tiple yapılabilir; tek fazlı ve üç fazlı çeşitleri vardır.
1-0-2 enversör ve komütatör şalter
1-0-2 düzenindeki şalterlerde ortada kapalı bir konum, iki yanda iki çalışma konumu bulunur. Enversör şalter bu düzenle üç fazlı motorun dönüş yönünü değiştirir; yön değişimi şalterin iç kontak düzeniyle sağlanır. Komütatör şalter ise aynı düzeni iki besleme kaynağı arasında seçim yapmak için kullanır. Şebeke ile jeneratör arasındaki geçiş düzeni jeneratör transfer şalteri rehberinde ayrıca anlatılır.
Yıldız-üçgen ve kademe şalterleri
Yıldız-üçgen şalter, üç fazlı asenkron motoru önce yıldız, sonra üçgen bağlantıyla çalıştırarak kalkışta çekilen akımı azaltmak için kullanılır. Schneider Electric'in yıldız-üçgen yol verme kılavuzuna göre bu yöntem, altı stator ucuna da erişilebilen ve üçgen bağlantı gerilimi şebeke gerilimine uyan motorlarda uygulanır. Bağlantının mantığı yıldız üçgen bağlantı rehberinde anlatılır.
Çift devirli dahlender motorlarda kullanılan kademe şalterleri ise sargı bağlantısını değiştirerek motoru düşük ya da yüksek devirde çalıştırır. Hangi şalterin hangi motora uyduğu motorun etiketi ve şemasıyla belirlenir.
Pako şalter bağlantı şeması ne gösterir?
Şalterin üzerindeki ya da belgesindeki şema, hangi konumda hangi kontağın kapandığını gösterir. Ön yüzdeki 0, 1 ve 2 gibi işaretler kolun konumunu anlatır; şema ise bu konumlarda kontakların nasıl birleştiğini. Bağlantıyı bu şemaya göre usta yapar; sizin için yararlı olan, konumların ne anlama geldiğini bilmektir.
Monofaze, üç fazlı, yön değiştiren ya da yıldız-üçgen şalterlerin şemaları birbirinden farklıdır. Bu yüzden arızalı bir şalter yalnız görünüşüne bakılarak değil, şemasına ve akım değerine göre değiştirilir. Pako şalterin öteki şalter çeşitlerinden farkı ayrı rehberde anlatılır.
| Şalter konumu | Kontak durumu | Örnek işlev |
|---|---|---|
| 0 | Kontaklar açık | Devre enerjisiz, motor duruyor |
| 1 | Birinci kontak grubu kapalı | İleri dönüş ya da birinci besleme |
| 2 | İkinci kontak grubu kapalı | Geri dönüş ya da ikinci besleme |
Pako şalter neden yanar ya da arızalanır?
Kontakların ısınıp kararması, gövdenin kavrulması ya da kolun zor dönmesi pako şalterde görülebilecek arızalardır. Nedenlerden biri, şalterin akım değerinin beslediği yüke uygun olmamasıdır: şalter taşıyabileceğinden fazla akım taşırsa kontaklar ve bağlantı noktaları ısınır. Gevşek bir bağlantı da yük altında ısınmaya yol açabilir.
Esenyurt'ta Kasım 2025'te bir mağazada bazı aydınlatmalar yanmıyordu. Çalışma, analiz ve ölçümler sonucunda panodaki pako şalterin yandığı bulundu; şalter gerekli gücü taşımadığı için yanmıştı. Yerine uygun amperde pako şalter yapılıp devreye alındı ve aydınlatma arızası çözüldü.
Pano yenileme hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.
Pako şalterde sizin yapabilecekleriniz nerede biter?
Kullanıcının yapabileceği iş, şalteri kullanım amacına uygun konuma çevirmektir. Yön değiştirme ve kaynak geçişi şalterin iç kontak düzeniyle yapılır; şalterin bağlantısı ve değişimi projeye göre ustanın işidir.
Birleşik Krallık İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu'nun HSE elektrik güvenliği açıklamasına göre enerjili elektrik ekipmanında çalışmak hiçbir zaman tamamen güvenli değildir. Arızalı bir şalteri köprülemek onun işlevini ortadan kaldırır ve tehlike yaratır; arızalı şalter köprülenmez, değiştirilir. Değişimi usta, enerjiyi kestikten sonra yapar.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız, şalterin çevresinde kararma gördüğünüzde ana şalteri indirin ve ustaya bildirin.
- Kol takılıyor ya da zor dönüyorsa zorlamayın; şalteri kullanmayı bırakıp ustaya bildirin.
- Şalterin etiketi okunmuyorsa değişimde değerini ustanıza belirletin.
Bu konudaki işlerimiz
Torium AVM'deki bir mağazada aydınlatma arızası: yanan pako şalter değiştirildi
Esenyurt'ta Torium AVM'deki bir mağazada bazı aydınlatmalar yanmıyordu. Analiz ve ölçümler sonucunda panodaki pako şalterin gerekli gücü taşımadığı için yandığı bulundu; uygun amperde pako şalterle yeniden yapılıp devreye alındı.
İşin tamamını inceleyin → — Torium AVM'deki bir mağazada aydınlatma arızası: yanan pako şalter değiştirildiSık sorulan sorular
Paket şalter nedir ve ne işe yarar?
Paket şalter, pako şalterin öteki adıdır: dilim dilim dizilmiş kontak paketlerinden oluşan ve mili çevrilerek konum değiştiren çok konumlu bir anahtardır. Bir devreye enerji verip kesmek, motorun dönüş yönünü değiştirmek ya da iki besleme arasında seçim yapmak için kullanılır.
Enversör paket şalterin görevi nedir?
Enversör şalter, üç fazlı motorun dönüş yönünü elle değiştirmek için kullanılır; ortadaki 0 konumu motoru durdurur, iki yandaki konumlar ileri ve geri dönüşü verir. Şebeke ile jeneratör gibi iki kaynak arasında seçim yapan şalter ise komütatör ya da transfer şalteri olarak ayrıca anılır.
Dahlender paket şalter nedir?
Dahlender şalter, çift devirli dahlender motorlarda sargı bağlantısını değiştirerek motoru düşük ya da yüksek devirde çalıştıran çok konumlu anahtardır. Hangi motorla kullanılacağı ve nasıl bağlanacağı motorun etiketine ve şemasına göre usta tarafından belirlenir.
Yıldız üçgen paket şalter nasıl çalışır?
Şalter önce motoru yıldız bağlantıda çalıştırır; motor hızlandıktan sonra kol çevrilince bağlantı üçgene geçer ve kalkışta çekilen akım azalır. Bu yöntem yalnız uygun motorlarda ve azalan kalkış torku yükü hızlandırmaya yetiyorsa kullanılır; seçimi ve bağlantısı ustanın işidir.
Pako şalter kaçak akımda veya kısa devrede atar mı?
Hayır. Pako şalter bir koruma elemanı değildir; aşırı akımı, kısa devreyi ya da kaçak akımı algılamaz ve yalnız elle çevrildiğinde konum değiştirir. Kısa devrede ve aşırı yükte sigorta ya da devre kesici, kaçakta ise kaçak akım rölesi devreyi açar.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında