Paratoner periyodik kontrol, yıldırımdan korunma tesisatının yakalama ucundan iniş iletkenlerine ve topraklamasına kadar bir bütün olarak incelenmesi ve topraklama direncinin ölçülüp raporlanmasıdır. İşyerlerinde bu kontrolü yetkili kişiler yapar ve tesisat projesi aranır. Ölçüm ve bağlantı kontrolleri uzman işidir; siz yalnız yerden görülebilen hasarı not edip bildirirsiniz.
- Paratonerin korumasını yalnız çubuk değil, topraklaması da belirler.
- Raporda ölçülen nokta, yöntem, tarih ve değer birlikte yazılır.
- Yetkili kişinin imzası bulunmayan periyodik kontrol raporu geçersizdir.
- Ölçüm kötü çıkarsa yeni topraklamanın yeri de ölçümle belirlenir.
Paratoner periyodik kontrol neyi kapsar?
Bir paratoner sistemi üç bölümden oluşur: çatıda yıldırımı yakalayan uç ya da şeritler, bu akımı cephe boyunca aşağı taşıyan iniş iletkenleri ve akımı toprağa veren topraklama. Paratonerin nasıl çalıştığını anlatan rehberde bu parçaların görevleri ayrıntılı anlatılıyor. Kontrol de bu üç bölümü birlikte ele alır; çatıdaki ucun sağlam görünmesi tek başına yeterli değildir.
Kontrolde parçaların yerinde ve birbirine bağlı olup olmadığına, bağlantılarda paslanma ya da gevşeme bulunup bulunmadığına bakılır. Ardından topraklamanın direnci ölçülür. Topraklamanın genel görevi burada da aynıdır: akıma toprağa giden güvenilir bir yol açmak.
Üreticiler de bağlantıların zamanla bozulabileceğine dikkat çeker. nVent ERICO'nun broşürüne göre topraklama bağlantıları yıllar içinde eskiyip paslandıkça bütün düzenin zayıf halkasına dönüşebilir. Periyodik kontrolün amacı bu tür değişiklikleri zamanında görmektir.
| Bölüm | Kontrolde neye bakılır? |
|---|---|
| Yakalama ucu ve çatı iletkenleri | Yerinde ve sağlam mı, bağlantıları kopmuş ya da gevşemiş mi? |
| İniş iletkenleri ve tutturma parçaları | Cepheden ayrılmış, kopmuş ya da paslanmış bölüm var mı? |
| Bağlantı noktaları | Paslanma, gevşeme ya da kopukluk var mı? |
| Topraklama | Direnç ölçülür; değer projeye göre değerlendirilir |
Paratoner kontrolü zorunlu mu, kimler yapar?
İşyerlerinde yıldırımdan korunma tesisatı periyodik kontrol kapsamındadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın iş ekipmanlarına ilişkin değişiklik açıklaması, Ek-III'ün 2.3.2 maddesinde elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının periyodik kontrollerinin yetkili olan elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ve elektrik tekniker ya da yüksek teknikerleri tarafından yapılacağını aktarır.
Aynı açıklamaya göre Ek-III'ün 2.3.7 maddesi, bu kontrollerde tesisat projesinin arandığını ve tesisatın projesine uygunluğunun değerlendirildiğini söyler. Ek-III'ün 1.7.9 maddesi ise periyodik kontrol yapmaya yetkili kişinin imzası bulunmayan raporların geçersiz olduğunu belirtir.
Açıklama, periyodik kontrole tabi olanların Ek-III tablolarındaki ekipman ve ekipman grupları olduğunu da vurgular. Bu düzenleme işyerleri içindir; bir konutun aynı yükümlülüğe girdiği bu açıklamadan çıkmaz. Apartmanlarda paratoner kontrolüne yönetimin karar vermesi yerinde olur; işyerindeki genel elektrik kontrolüyle ilişkisi elektrik periyodik kontrolü yazısında anlatılıyor.
Paratoner kontrolü hangi aralıklarla yapılır?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın sıkça sorulan sorular sayfası, işyeri tesisatlarının periyodik kontrollerinin, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece yılda bir kez yapılmasını özetler. Bu, işyerleri için verilmiş bir açıklamadır; bir yıl boyunca güvenlik sağlandığı anlamına gelmez.
Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'nin Ek-P bölümü de topraklama tesisleri için öneri niteliğinde aralıklar sayar. Bu öneriye göre sanayi tesislerinde ve ticaret merkezlerinde topraklama direnci yılda bir kez muayene edilip ölçülür; topraklamaya ilişkin öteki muayene, ölçme ve kontroller ise iki yılda bir yapılır.
Aynı bölüm, parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve zararlı maddelerle çalışılan işyerleri ile ıslak ortamlarda çalışılan işyerlerindeki topraklama tesislerinde muayene, ölçme ve denetleme periyodunun bir yılı aşamayacağını belirtir. Tesisinizin hangi gruba girdiğini ve kontrol takvimini, kontrolü yapacak yetkili kişiyle birlikte netleştirmeniz gerekir.
Paratoner ölçümü nasıl yapılır, raporda neye bakılır?
Paratoner topraklamasının direnci, yetkin bir kişi tarafından uygun bir ölçü aletiyle ölçülür. Ölçüm, topraklamanın binanın diğer topraklamalarıyla nasıl bağlı olduğu bilinerek planlanır; bu yüzden tesisat projesi ve önceki raporlar ölçümden önce hazırlanır. Ölçüm yöntemlerinin genel mantığını topraklama ölçümü rehberinde bulabilirsiniz.
Raporu okurken önce yöntemin yazılı olup olmadığına bakın. Bakanlık açıklamasında aktarılan Ek-III'ün 1.7.1.1 maddesi, raporun yöntem bölümünde ilgili standardın ya da yönetmeliğin, bunlar yoksa üreticinin önerdiği yöntemin, o da yoksa risk değerlendirmesiyle alınan kararın belirtilmesini ister. Yöntemin önemi şuradan anlaşılır: Fluke'un toprak direnci ölçümü kılavuzu, potansiyel düşümü yönteminde yardımcı probların ölçülen elektrodun etki alanının dışında kalmasının şart olduğunu anlatır.
Ölçülen değerin hangi sınırda kabul edileceği tesisin projesine ve türüne göre değerlendirilir; bu konu topraklamanın kaç ohm olması gerektiğini anlatan yazıda ele alınıyor. Raporun genel yapısını topraklama raporu rehberinde okuyabilirsiniz.
| Raporda aranacak bilgi | Neden önemli? |
|---|---|
| Ölçülen nokta | Farklı noktalar farklı değer verebilir; sonraki ölçümle karşılaştırma buna bağlıdır |
| Ölçüm yöntemi | Sonucun nasıl elde edildiğini ve güvenilirliğini gösterir |
| Ölçüm tarihi | Değerin hangi döneme ait olduğunu gösterir |
| Ölçülen değer ve değerlendirme | Sonucun projeye göre uygun bulunup bulunmadığını gösterir |
| Yetkili kişinin imzası | İşyerlerinde imzasız periyodik kontrol raporu geçersizdir |
Binada yerden görülebilen hangi işaretlere dikkat edilir?
Paratonerin büyük bölümü çatıda ve cephede olduğu için bina sakininin yapabileceği kontrol yerden bakmakla sınırlıdır. Çatıya çıkmak ya da cepheye uzanmak düşme tehlikesi taşır; çatı ve iniş iletkenlerinin yakından kontrolü yetkin ekibin işidir.
Yerden bakarken iniş iletkeninin cepheden ayrılıp ayrılmadığı, kopuk ya da sarkık görünüp görünmediği fark edilebilir. Mantolama, cephe boyası ya da çatı onarımı gibi işlerden sonra iletkenin yerinde durup durmadığına bakmak da yararlıdır; bu işler sırasında iletkenler sökülüp yeniden takılmamış olabilir.
- İniş iletkenlerini yalnız yerden ya da güvenli bir pencereden gözden geçirin; çatıya çıkmayın.
- Kopmuş, cepheden ayrılmış ya da sarkmış bir iletken görürseniz fotoğrafını çekip yönetime ve ustaya bildirin.
- Cephe ya da çatı işinden sonra iletkenlerin yerinde olup olmadığını yönetimle birlikte kontrol ettirin.
- İniş iletkenine ve zemine yakın bağlantı kutusuna dokunmayın; fırtınalı havada yakınında beklemeyin.
Ölçüm kötü çıkarsa ne yapılır?
Değer projeye göre uygun bulunmazsa önce nedeni aranır: bağlantı kopmuş olabilir, topraklamanın yeri bilinmiyor olabilir ya da toprak uygun olmayabilir. Beylikdüzü'ndeki bir site binasında Kasım 2025'te paratoner topraklamasının değeri iki ayrı ölçüm noktasında 22 Ω ve 30 Ω çıktı; değerler yıldırımdan korunma için önerilen sınırın üzerindeydi. Mevcut topraklamanın nerede olduğu bilinmiyordu ve bağlı olduğu kablonun kopuk olma ihtimali vardı.
Bu sitede paratoner için yeni bir topraklama kuruldu. Kazıklar yıldız bağlantı prensibine göre birbirine bağlandı, toprakla temas direncini düşüren bir malzeme eklendi ve bağlantıların üstü özel bir topraklama yalıtım malzemesiyle örtüldü. İş teslim edilirken 4 Kasım 2025'te alınan ölçüm 0,47 Ω sonucunu verdi.
Aralık 2025'te Maltepe'de bir binanın paratoner topraklaması denetimden geçemiyordu. Ölçüm 836 Ω gösterdi; yıldırımdan korunma açısından bu değer uygun sayılmadı. Bahçede uygun yer olmadığından ölçümler farklı alanlarda sürdürüldü ve uygun toprak bulunduğunda yeni topraklamanın oradan alınabileceği rapora yazıldı.
Kontrolden önce neler hazırlanmalı?
Kontrolü yapacak kişi için en yararlı belgeler tesisat projesi, paratoner projesi ve önceki ölçüm raporlarıdır. Topraklamanın ya da iniş iletkenlerinin yeri bilinmiyorsa bunu baştan söylemek, ölçümün planlanmasını kolaylaştırır. Çatıya ve ölçüm noktalarına güvenli erişimin nasıl sağlanacağı da önceden konuşulur.
Paratoner ve topraklama ölçümü hakkında bilgi ve teklif için topraklama ve paratoner sayfasına bakabilirsiniz. İşyerinizdeki düzenli bakım ve kontroller hakkında bilgi ve teklif için periyodik bakım ve kontrol sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Beylikdüzü'nde site binasının paratoner topraklaması: 22–30 Ω'dan 0,47 Ω'a
Paratoner sisteminin topraklama değeri farklı noktalarda 22 ve 30 Ω çıktı; mevcut topraklamanın yeri bilinmiyordu. Yıldız bağlantı prensibiyle yeni topraklama yapıldı; 4 Kasım 2025 ölçümünde değer 0,47 Ω.
İşin tamamını inceleyin → — Beylikdüzü'nde site binasının paratoner topraklaması: 22–30 Ω'dan 0,47 Ω'a
Maltepe'de paratoner topraklaması 836 Ω çıktı: yeni topraklama yeri ölçümle belirlendi
Paratoner sisteminin topraklama ölçümü 836 Ω çıktı; değer uygun değildi ve sistem denetimden geçemiyordu. Bahçede uygun yer olmadığından farklı alanlarda toprak ölçüldü; uygun toprak bulunarak raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Maltepe'de paratoner topraklaması 836 Ω çıktı: yeni topraklama yeri ölçümle belirlendiSık sorulan sorular
Paratoner test raporu zorunlu mu?
İşyerlerinde yıldırımdan korunma tesisatı periyodik kontrol kapsamındadır; Bakanlık açıklamasına göre kontrolü Ek-III'ün 2.3.2 maddesinde sayılan yetkili kişiler yapar ve imzasız rapor geçersizdir. Bu düzenleme işyerleri içindir; konutlar için aynı yükümlülük bu açıklamadan çıkmaz. Apartmanlarda kontrol kararı yönetimle birlikte verilir.
Paratoner ölçümü sırasında binanın elektriği kesilir mi?
Bu, paratoner topraklamasının binanın diğer topraklamalarıyla nasıl bağlı olduğuna ve kullanılacak ölçüm yöntemine bağlıdır. Kesinti gerekip gerekmediğine ölçümü yapacak kişi tesisin düzenine bakarak karar verir. Kesinti gerekecekse bunun önceden bildirilmesini ve kesintinin hangi bölümleri etkileyeceğinin söylenmesini isteyin.
Eski paratoner tesisatı onarım görmeden uygun bulunabilir mi?
Bu yalnız topraklama direncine bağlı değildir. İşyerlerinde kontrolde tesisatın projesine uygunluğu da değerlendirilir; parçaların yerinde, bağlantıların sağlam ve direncin projeye göre uygun olması birlikte aranır. Eksik bulunursa raporda yazılır ve giderilmesi için gereken iş ayrıca planlanır.
Paratoner periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılmalı?
Bakanlığın işyerleri için özeti, ilgili standartlarda aksi yoksa yılda bir kontrol öngörür. Topraklamalar Yönetmeliği'nin Ek-P bölümü, sanayi tesisleri ve ticaret merkezlerinde topraklama direnci ölçümü için 1 yıl önerir; ıslak ortamlarda ve tehlikeli maddelerle çalışılan işyerlerinde periyot bir yılı aşamaz.
Paratoneri kendim kontrol edebilir miyim?
Yalnız yerden görülebilen işaretlere bakabilirsiniz: iniş iletkeninin kopuk, sarkık ya da cepheden ayrılmış görünüp görünmediğine. Çatıya çıkmayın, iletkenlere ve bağlantı kutularına dokunmayın. Gördüğünüz bir hasarı fotoğraflayıp yönetime ve ustaya bildirmeniz yeterlidir.
Kaynaklar
- nvent.com: nVent ERICO — Maximizing Your Grounding System
- Fluke teknik açıklaması: Fluke — Earth Ground Resistance: principles, testing methods and applications
- Çalışma Bakanlığı açıklaması: ÇSGB — 23 Aralık 2025 iş ekipmanları değişiklik açıklaması
- Çalışma Bakanlığı açıklaması: ÇSGB — İSGGM SSS, elektrik tesisatlarının periyodik kontrolü
- mevzuat.gov.tr: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, mevzuat.gov.tr güncel metin (Mevzuat No 10392)
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında