Topraklama çubuğu (kazık), arıza akımını toprağa aktaran elektrotun bir türüdür; bakır kaplı çelik, masif bakır, galvaniz ve paslanmaz çelik çubuklar bulunur. Seçim zeminin korozyon durumuna, bağlantı yöntemiyle metal uyumuna ve ürün belgesine göre yapılır. Her binaya uyan tek bir boy ya da adet yoktur; bunlar zemine ve ölçüme göre belirlenir.
- Bakır renkli her ürün masif bakır değildir; çekirdek ve kaplama ürün belgesinden doğrulanır.
- Kazık sayısını artırmak direnci her zaman aynı oranda düşürmez.
- Toprak özdirenci (ohm-metre) ile elektrot geçiş direnci (ohm) farklı büyüklüklerdir.
- Çubuk kadar bağlantı yöntemi ve teslim ölçümü de sonucu belirler.
Topraklama çubuğu sistemin hangi parçasıdır?
Topraklama kazığı ya da çubuğu, arıza akımını toprağa aktarmak için toprağa yerleştirilen elektrot türlerinden biridir. Koruma düzeninde elektrot, onu binaya bağlayan topraklama iletkeni ve koruma iletkenlerinin toplandığı ana topraklama barası birlikte bulunur. Yalnız kazığın toprağa çakılması koruma düzeninin tamamlandığı anlamına gelmez; topraklamanın sistem içindeki görevi bu parçaların birlikte çalışmasına dayanır.
Elektrot tek başına devreyi kesmez. Arıza anında devreyi sigorta ya da kaçak akım rölesi gibi koruma elemanları açar; hangisinin açacağı tesisin topraklama düzenine bağlıdır.
Kazık, bağlantı iletkeni ve ana bara ne yapar?
Kazık, arıza akımını toprağa aktaran temas noktasıdır. Topraklama iletkeni kazığı tesisata bağlar; ana bara ise binadaki koruma iletkenlerini tek noktada toplar. Bu üç parçanın birlikte doğru kurulması koruma sürekliliği için gerekir.
Bakır mı galvaniz mi? Metal ve kaplama farkları
Topraklama çubuğunda malzeme kararı zeminin korozyon durumuna, tesisin yapısına ve bağlantı yöntemine göre verilir. Bakır kaplı çelik, masif bakır, galvanizli çelik ve paslanmaz çelik çubuklar bulunur. Karar birim fiyata göre değil, zeminde yıllarca bozulmadan çalışma beklentisine ve ürün belgesine göre verilir.
| Malzeme türü | Ne bilinmeli | Ürün belgesinde doğrulanacak nokta |
|---|---|---|
| Bakır kaplı (bakır bağlı) çelik | Bakır katman ile çelik çekirdek ayrı parçalardır | Çekirdek metali ve kaplama kalınlığı |
| Masif bakır | Gövde bakırdır; renge bakarak bakır kaplıdan ayırt edilemez | Malzemenin masif bakır olduğu |
| Galvanizli çelik | Çelik üzerine çinko kaplamadır | Kaplama bilgisi ve zemine uygunluğu |
| Paslanmaz çelik | Bakırla uyumsuz zemin ve dolgu alanlarında kullanılabilir | Zemin bilgisi ve bağlantı yöntemiyle uyumu |
Bakır kaplı çelik ile masif bakır neden aynı ürün değildir?
Dışı bakır renginde olan her çubuk masif bakırdan üretilmiş değildir. nVent ERICO topraklama kılavuzunda anlatılan bakır bağlı çubukta bakır katman ile çelik çekirdek ayrı parçalardır. Çekirdek metali ve kaplama kalınlığı ürünün teknik belgesinden doğrulanır; fotoğrafa ya da renge bakarak kesin hüküm verilmez.
Galvaniz veya paslanmaz seçiminde hangi ortam bilgisi gerekir?
Galvaniz ya da paslanmaz çelik çubuk, zeminin yapısına, nemine ve çubuğun temas edeceği diğer metallere göre seçilir. nVent ERICO kılavuzu bazı zemin ve dolgu alanlarının bakırla uyumlu olmayabileceğini, bu durumlarda paslanmaz çelik çubuk kullanılabileceğini belirtir.
Her galvaniz ürünün kısa ömürlü ya da her bakır kaplamanın her zeminde yeterli olduğunu söylemek doğru değildir; zemin bilgisi ürün belgesindeki değerlerle birlikte değerlendirilir.
Topraklama çubuğu kaç metre, kaç adet olmalı?
Her binaya uyan bir kazık boyu ya da adedi yoktur. Uzunluk ve adet, zemin katmanlarının özelliklerine, mevsim etkisine ve tesis için hedeflenen geçiş direncine göre sahaya özel belirlenir. Hedeflenen değerin tesise göre nasıl değiştiği topraklamanın kaç ohm olması gerektiğini anlatan rehberde ele alınır.
Yeni yapılarda kazıklar temel topraklaması düzenini destekleyen ek elemanlar olarak planlanabilir. Topraklama çubuğunun çakılması ve bağlanması, yeri ölçümle seçildikten sonra elektrikçinin yaptığı iştir; okurun bakacağı şey ürün belgesi ve teslim ölçümüdür. Mevcut bir binada işin bütün parçaları sonradan topraklama rehberinde anlatılır.
Kazık uzunluğu hangi saha bilgileriyle değerlendirilir?
Toprağın özdirenci derinliğe göre değişebildiği için kazığın ne kadar derine ineceği saha ölçümüne ve zemin katmanlarına göre belirlenir. Yüzeye yakın katmanlar mevsimle kuruyup ıslandığından daha kararlı katmanlara ulaşmak amaçlanabilir.
İkinci kazığı çok yakına koymak neden aynı faydayı sağlamayabilir?
İstenen değere ulaşmak için birden fazla kazık kullanıldığında kazıklar birbirinin etki alanına girmeyecek uzaklıkta konumlandırılır. Yan yana çakılan iki kazıkta direnç her zaman yarıya düşmez; kazıklar birbirine yakınsa etki alanları çakışır ve ikinci kazığın katkısı azalır.
Zemin ve mevsim ölçüm sonucunu nasıl etkiler?
Zemin, elektrodun nasıl çalışacağını belirleyen etkenlerden biridir. Fluke'un topraklama direnci kılavuzu toprağın bileşiminin, neminin ve sıcaklığının özdirenci etkilediğini ve toprağın yer yer, derinliğe göre farklı davrandığını belirtir. Bu yüzden zemin sınıfı tabloları yerinde yapılan ölçümün yerini tutmaz. Özdirenç ölçümü ile elektrot ölçümünün farkı topraklama ölçümü rehberinde ele alınır.
Toprak özdirenci elektrot direnciyle neden karışmaz?
Toprak özdirenci (ohm-metre), belirli bir zeminin akımı geçirmeye karşı gösterdiği kendi direnç özelliğidir. Elektrot geçiş direnci (ohm) ise toprağın özdirenci ile elektrodun boyu, çapı ve derinliğinin birlikte sonucudur. İkisi aynı büyüklük olmadığı için birbirinin yerine kullanılmaz.
Dolgu, nem, sıcaklık ve yaşlanma sonucu etkileyebilir mi?
Kışın donma ve yazın kuruma, yüzeye yakın toprak katmanlarının direncini artırabilir. Bu yüzden ölçüm sonucu mevsime göre değişebilir ve ölçüm tarihi raporda yazılır.
Kazık çevresine tuz dökmek kalıcı bir çözüm değildir ve korozyonu artırabilir. Direnç düşürücü malzeme gerekiyorsa üretici belgesine uygun ürün kullanılır ve sonuç ölçümle değerlendirilir.
Sahada kazık bağlantısı ve aday nokta ölçümü nasıl görünür?
Bağcılar'da bir hastanede kazık ve bakır iletken bağlantılarını termokaynakla yaptık. Sefaköy'de ise bir apartmanın yeni topraklama yeri deneme kazığıyla ölçüldü. İki iş farklı aşamaları gösterir: biri tamamlanmış bir bağlantıyı, diğeri kurulumdan önceki yer seçimini.
Bağcılar kazık bağlantısından ne görüyoruz?
Bağcılar'daki hastanenin topraklamasında kazık ve bakır iletken bağlantıları toprak altında termokaynak yöntemiyle yapıldı ve tamamlandı. Bu bağlantılar iş bittikten sonra toprak altında kalır ve görünmez.
Sefaköy'deki deneme kazığı neye karar verdirdi?
Sefaköy'deki 3,90 Ω kaydı, binanın arka bahçesinde deneme kazığıyla yapılan aday nokta ölçümüdür. Bu sonuçla noktaya topraklama yapılabileceği raporlandı ve bina yönetimine bilgi verildi. Bu değer yer seçimine yöneliktir; tamamlanmış ve bütün bina için teslim edilmiş bir topraklamanın sonucu değildir.
Bağlantı, korozyon ve ölçüm planı neden birlikte ele alınır?
Elektrot ne kadar uygun olursa olsun, iletkene bağlandığı nokta korozyona uğrar ya da koparsa sistem işlevini yitirebilir. nVent ERICO kılavuzu da bağlantıların yaşlanma ve korozyon nedeniyle sistemin zayıf noktası hâline gelebileceğini belirtir. Bu yüzden toprak altında kalan termokaynak bağlantısı ve benzeri yöntemler, kullanılan çubuğun türüyle birlikte planlanır.
Topraklama ölçümü ve yapımı hakkında bilgi ve teklif için topraklama ve paratoner hizmeti sayfasına bakabilirsiniz.
- Toprak altında kalacak bağlantıların hangi yöntemle yapılıp nasıl korunacağı
- Çubuğun malzeme ve kaplama bilgisini gösteren ürün belgesi
- İş bitiminde elektrot direncinin ölçülüp tarihiyle rapora yazılması
Çubuk kadar bağlantı yöntemi ve metal uyumu da önemli mi?
Termokaynak ya da mekanik bağlantı elemanı, çubuğun yüzeyine (bakır, çelik, galvaniz) uygun seçilir. Uyumsuz metallerin teması, nemli toprakta galvanik korozyona yol açarak bağlantıyı zamanla zayıflatabilir.
Teklifte metre ve adet dışında hangi kapsam netleşmelidir?
Yalnız kazık adedi ve metresi üzerinden anlaşmak işin gerçek kapsamını göstermez. Teklifte çubuğun malzeme ve kaplama bilgisini, bağlantı yöntemini ve iş bitiminde topraklama raporunda ölçülen noktaların ve sonucun yazılı olacağını sorun.
Bu konudaki işlerimiz
Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde termokaynak topraklama bağlantıları
Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin topraklama işinde kazık ve bakır iletken bağlantıları termokaynak yöntemiyle yapıldı.
İşin tamamını inceleyin → — Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde termokaynak topraklama bağlantıları
Sefaköy'de binada topraklama yoktu: yeni topraklama yeri önce deneme ölçümüyle belirlendi
Binadaki saha kontrolleri ve panodaki toprak ölçümü (34,6 Ω) etkin bir topraklama olmadığını gösterdi ve raporlandı. Arka bahçedeki aday noktada deneme kazığıyla direnç ölçüldü (3,90 Ω) ve 'bu noktaya topraklama yapılabilir' raporuyla yönetime bilgi verildi.
İşin tamamını inceleyin → — Sefaköy'de binada topraklama yoktu: yeni topraklama yeri önce deneme ölçümüyle belirlendiSık sorulan sorular
Her bina için aynı boyda topraklama kazığı yeterli mi?
Hayır, her binaya uyan sabit bir boy yoktur. Kazık uzunluğu zeminin özdirencine, mevsim koşullarına ve tesisin koruma düzeninde hedeflenen geçiş direncine göre sahada belirlenir. Ürün listesindeki boy tek başına yeterliliği göstermez; sonucu teslim ölçümü gösterir.
Bakır renkli çubuk mutlaka masif bakır mı?
Değil. Dışı bakır görünen çubukların bir kısmı çelik çekirdek üzerine bakır kaplanarak üretilir; bakır katman ile çelik çekirdek ayrı parçalardır. Ürünün asıl malzemesi rengine bakılarak değil, ürün belgesinden doğrulanır.
Kazık sayısını ikiye çıkarınca direnç her zaman yarıya düşer mi?
Her zaman düşmez. İkinci kazığın katkısı, kazıkların birbirinin etki alanına girmeyecek uzaklıkta yerleştirilmesine ve zeminin yapısına bağlıdır. Birbirine çok yakın kazıklarda etki alanları çakışır ve azalma beklenenden küçük kalır.
Topraklama kazığının fotoğrafı ölçüm sonucu yerine geçer mi?
Geçmez. Fotoğraf, sahada yapılan işin bazı aşamalarını ve malzemenin varlığını gösterebilir. Elektrot direncinin ve bağlantı sürekliliğinin ölçüm sonucu ise ancak uygun cihazla yapılan testle belgelenir; teslim raporunda bu sonuç tarihiyle yer alır.
Aday noktada düşük direnç bulunması bitmiş tesisin kabulü müdür?
Hayır. Sefaköy örneğindeki gibi aday noktada yapılan deneme ölçümü, yeni topraklamanın nereye yapılacağına karar vermek içindir. Tamamlanmış ve bütün bina için teslim edilmiş bir topraklamanın sonucu yerine geçmez; o sonucu iş bitiminde yapılan teslim ölçümü gösterir.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında