Topraklama olmayan eve topraklama, prizde bir bağlantıyı değiştirerek değil, binaya toprakla bağlantılı yeni bir koruma yolu kurularak yapılır. Bu iş ölçümle yer seçimini, toprağa elektrot yapılmasını, iletkenin ana topraklama barasına ve oradan daire panosuyla priz hatlarına ulaştırılmasını kapsar. Apartmanda iş ortak alanda yapıldığı için yönetim kararıyla başlar; her durumda teslim ölçümüyle biter.
- Toprak kontaklı priz, arkasında topraklamaya bağlı bir koruma iletkeni yoksa koruma sağlamaz.
- Elektrodun yeri tahminle değil, aday noktadaki deneme ölçümüyle belirlenir.
- Prizde nötrü toprak kontağına bağlamak topraklama değildir.
- İşin tamamlandığını teslim ölçümünün yer aldığı rapor gösterir.
Topraklama olmayan eve topraklama nasıl yapılır, iş hangi parçalardan oluşur?
Sonradan topraklama, mevcut bir binaya toprakla bağlantılı yeni bir koruma yolu kazandırmaktır. Topraklamanın ne işe yaradığını bir cümleyle hatırlatmak gerekirse koruma topraklaması, ETKB'nin bakım usul ve esaslarındaki tanıma göre insanları tehlikeli dokunma gerilimine karşı korumak için akım devresine dahil olmayan iletken bir bölümün topraklanmasıdır.
Bu koruma yolu birbirine bağlı parçalardan oluşur: toprağa yapılan elektrot, elektrottan binaya gelen topraklama iletkeni, bu iletkenin bağlandığı ana topraklama barası ve oradan panolara, prizlere ve cihaz gövdelerine giden koruma iletkeni (PE). Parçalardan biri eksikse prizdeki toprak kontağı tek başına bir şey ifade etmez.
Tablodaki akış bir örnektir. Hangi parçanın nerede ve nasıl yapılacağı binanın yapısına, mevcut tesisata ve projeye göre değişir; her binada aynı sıra ya da aynı malzeme geçerli değildir.
| Parça | Ne işe yarar | Teslimde ne sorulur |
|---|---|---|
| Yer seçimi ve deneme ölçümü | Elektrodun yapılacağı noktanın uygun olup olmadığını gösterir | Hangi noktalarda ölçüm yapıldığı ve sonucu |
| Topraklama elektrodu | Koruma yolunu toprağa bağlar | Elektrodun yeri, türü ve sayısı |
| Topraklama iletkeni ve ana topraklama barası | Elektrodu binanın içindeki koruma düzenine bağlar | Baranın yeri ve iletkenin güzergâhı |
| Panolara ve priz hatlarına koruma iletkeni | Korumayı daireye, prize ve cihaz gövdesine ulaştırır | Hangi panolara ve hatlara ulaştırıldığı |
| Teslim ölçümü ve rapor | Kurulan sistemin durumunu belgeler | Ölçümün değeri, tarihi, yöntemi ve noktası |
Yeni topraklamanın yeri nasıl seçilir?
Elektrot, bahçenin boş kalan bir köşesine göre değil, aday noktalarda yapılan ölçüme göre yerleştirilir. Fluke'un topraklama direnci kılavuzu, toprağın bileşiminin, nemin ve sıcaklığın özdirenci etkilediğini ve toprağın yer yer farklı davrandığını belirtir. Bu yüzden usta, kalıcı elektrodu yapmadan önce aday noktada bir deneme ölçümü yapar.
Sefaköy'de topraklaması olmayan bir apartmanda yeni topraklama için bina dışında uygun nokta aradık; arka bahçedeki aday noktada deneme kazığıyla ölçüm yaptık ve bu noktaya topraklama yapılabileceğini bina yönetimine raporladık. Maltepe'de ise bir binanın paratoner topraklamasında bahçede uygun yer olmadığından farklı alanlarda toprak ölçümleri yaptık ve yeni topraklamanın alınabileceği yeri ölçümle belirledik.
Elektrodun malzemesi de zemine göre seçilir. nVent ERICO'nun topraklama kılavuzu, bazı zemin ve dolgu alanlarının bakırla uyumlu olmayabileceğini belirtir; kazık türleri ve seçimi topraklama çubuğu rehberinde ele alınır. Yeni yapılarda topraklama temel betonunun içinde kurulabilir; bu temel topraklaması konusudur. Mevcut binada temel çoktan döküldüğünden yeni elektrot için bina dışındaki alanlar değerlendirilir.
Topraklama binaya ve daireye nasıl ulaştırılır?
Elektrottan gelen topraklama iletkeni binada bir ana topraklama barasına bağlanır. Koruma iletkeni bu baradan kat ve daire panolarına, oradan da priz ve cihaz hatlarına ulaşır. Eski binalarda priz hatlarında koruma iletkeni hiç çekilmemiş olabilir; bu durumda iş, hatlara yeni iletken çekilmesini ya da hatların yenilenmesini de kapsar.
Toprak altındaki bağlantılar da sistemin parçasıdır; yaşlanma ve korozyon onları zamanla zayıf noktaya çevirebilir. Bu bağlantılarda kullanılan yöntemlerden biri termokaynaktır. Banyo gibi alanlarda metal borular ve gövdeler ayrıca eşpotansiyel bağlantıyla dengelenebilir; ihtiyacı proje belirler.
Kaçak akım rölesi (RCD) faz ile nötr arasındaki akım farkını izler ve kaçakta açar; topraklamanın yerine geçmez. İş sırasında daire panosundaki kaçak akım korumasının durumu da gözden geçirilir. Prizde nötr ile toprak arasında görülen değerin ne anlattığı nötr ile toprak arası voltaj rehberinde anlatılır.
Apartmanda sonradan topraklama için kimin kararı gerekir?
Elektrot, topraklama iletkeni ve ana bara binanın ortak alanında durur. Bu yüzden iş tek bir dairenin isteğiyle değil, bina yönetimiyle birlikte planlanır. Yönetime giderken elinizde mevcut durumu gösteren tarihli bir ölçüm raporu olması kararı kolaylaştırır.
Ortaköy'de yeni panonun teslim testlerinde yaptığımız topraklama ölçümünde binada etkin topraklama olmadığını tespit ettik; ölçüm değeriyle rapor yazıp topraklama yapılması gerektiğini bildirdik. Dairenizde topraklama olup olmadığından emin değilseniz önce evde topraklamanın nasıl anlaşıldığına bakabilirsiniz.
Bu arada cihaz gövdesinde karıncalanma ya da çarpma hissi varsa beklemeyin; neler yapılacağı cihazın elektrik çarpması rehberinde anlatılır.
İş bitince teslimde neye bakılır?
Sonradan topraklamanın sonucu teslim ölçümüyle görülür. Usta yeni sistemin ölçümünü yapar ve raporlar; ölçümü okur yapmaz, raporu okur. Fluke'un topraklama direnci kılavuzu, konut gibi toprağa tek dönüş yolu olan yerlerde kazıksız ölçüm yönteminin kabul edilebilir bir değer vermeyeceğini belirtir; bu yüzden ölçüm yönteminin raporda yazması önemlidir.
Hangi değerin yeterli sayılacağı tesisin türüne ve koruma düzenine bağlıdır; bu konu topraklamanın kaç ohm olması gerektiğini anlatan rehberde ele alınır. Ölçümün nasıl yapıldığı topraklama ölçümü, raporun nasıl okunduğu ise topraklama raporu rehberinin konusudur.
Topraklama ölçümü ve yapımı hakkında bilgi ve teklif için topraklama ve paratoner hizmeti sayfasına bakabilirsiniz.
- Teslim ölçümünün değerini, tarihini, yöntemini ve ölçüldüğü noktayı raporda isteyin.
- Elektrodun yerini ve topraklama iletkeninin güzergâhını gösteren bir çizim isteyin.
- Koruma iletkeninin hangi panolara ve priz hatlarına ulaştırıldığını yazılı olarak öğrenin.
- Kaçak akım korumasının gözden geçirildiğini ve sonucunu teslim notunda görün.
Bu konudaki işlerimiz
Ortaköy'de topraklama ölçümü 153,6 Ω çıktı: binada etkin topraklama yok
Pano yenileme sonrası yapılan saha kontrolleri ve toprak ölçümü (153,6 Ω) binada etkin bir topraklama olmadığını gösterdi. Ölçüm değeriyle rapor yazıldı; topraklama yapılması gerektiği müşteriye bildirildi.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de topraklama ölçümü 153,6 Ω çıktı: binada etkin topraklama yok
Sefaköy'de binada topraklama yoktu: yeni topraklama yeri önce deneme ölçümüyle belirlendi
Binadaki saha kontrolleri ve panodaki toprak ölçümü (34,6 Ω) etkin bir topraklama olmadığını gösterdi ve raporlandı. Arka bahçedeki aday noktada deneme kazığıyla direnç ölçüldü (3,90 Ω) ve 'bu noktaya topraklama yapılabilir' raporuyla yönetime bilgi verildi.
İşin tamamını inceleyin → — Sefaköy'de binada topraklama yoktu: yeni topraklama yeri önce deneme ölçümüyle belirlendi
Maltepe'de paratoner topraklaması 836 Ω çıktı: yeni topraklama yeri ölçümle belirlendi
Paratoner sisteminin topraklama ölçümü 836 Ω çıktı; değer uygun değildi ve sistem denetimden geçemiyordu. Bahçede uygun yer olmadığından farklı alanlarda toprak ölçüldü; uygun toprak bulunarak raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Maltepe'de paratoner topraklaması 836 Ω çıktı: yeni topraklama yeri ölçümle belirlendiSık sorulan sorular
Priz değiştirmek topraklama sağlar mı?
Hayır. Toprak kontaklı priz, arkasındaki hatta koruma iletkeni yoksa ve bu iletken binanın topraklamasına bağlı değilse koruma sağlamaz. Prizin görünüşü yalnız fişin toprak ucunu karşılar; korumayı arkadaki iletken ve topraklama sistemi sağlar. Eksik olan parça ölçümle belirlenir.
Basit bir kestirme topraklama yöntemi var mı?
Yok. Bahçeye bir kazık çakıp prize kablo bağlamak, su borusunu kullanmak ya da prizde nötrü toprak kontağına bağlamak topraklama yerine geçmez. Elektrodun yeri ölçümle seçilir, iletken ana baraya ve oradan hatlara ulaşır, sonuç teslim ölçümüyle belgelenir. Bu işler elektrikçiye bırakılır.
Kaçak akım rölesi varken topraklama gerekir mi?
Gerekir. Kaçak akım rölesi fark akımını izler ve kaçakta açar; topraklamanın yerine geçmez. Topraklama yoksa kaçak akım ancak başka bir yoldan, örneğin gövdeye dokunan kişi üzerinden toprağa geçtiğinde kaçak akım rölesi açar. TEST düğmesi de kaçak akım rölesinin açabildiğini sınar, topraklamayı ölçmez.
Topraklama raporu varsa iş bitmiş sayılır mı?
Sayılmaz. Rapor mevcut durumu ya da yeni elektrot için denenen bir noktayı gösterebilir. Önce sayının neye ait olduğuna bakın: mevcut sisteme mi, deneme kazığına mı, tamamlanmış yeni sisteme mi? İşin bittiğini, yapılan işi ve teslim ölçümünü birlikte gösteren rapor kanıtlar.
Eski binaya sonradan topraklama yapılabilir mi?
Yapılabilir; ancak her binada aynı yol izlenmez. Elektrodun yeri, iletkenin binaya hangi güzergâhtan gireceği ve dairelere nasıl dağıtılacağı binanın yapısına, ortak alanlara ve mevcut tesisata göre belirlenir. Eski proje ya da ölçüm raporu varsa ön incelemede ustaya verin.
Kaynaklar
- Enerji Bakanlığı belgesi: ETKB — Elektrik Kuvvetli Akım Tesislerinde Uygulanacak Bakım Usul ve Esasları
- Fluke teknik açıklaması: Fluke — Earth Ground Resistance: principles, testing methods and applications
- nvent.com: nVent ERICO — Maximizing Your Grounding System
- Schneider Electric ürün belgesi: Schneider CA9UG000E: Routine operating checks of residual current devices
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında