Eşpotansiyel bağlantı, bir mekânda aynı anda dokunulabilecek metal bölümleri birbirine ve koruma sistemine bağlayarak aralarındaki gerilim farkını sınırlayan bağlantıdır. Bu iletkenlerin toplandığı bakır ya da metal parçaya eşpotansiyel bara denir. Bara topraklama elektrodunun yerini tutmaz; elektroda giden iletkenin ve koruma bağlantılarının binadaki ortak buluşma noktasıdır.
- Sahada "şönt" diye anılan parça eşpotansiyel baradır, ayrı bir topraklama türü değildir.
- Ana bağlantı binanın genelini, tamamlayıcı bağlantı belirli bir mahalli kapsar.
- Ameliyathane gibi tıbbi mahallerde hasta çevresi ayrıca ele alınır.
- Bağlantının sağlamlığı süreklilik ölçümüyle, elektrodun durumu topraklama ölçümüyle anlaşılır.
Eşpotansiyel bağlantı ne işe yarar?
Bir mekânda elinizin aynı anda değebileceği iki metal parça düşünün: bir cihazın kasası ve yanındaki su borusu. Bir arızada bunlardan biri gerilim altında kalırsa iki parça arasında bir gerilim farkı oluşur ve ikisine birden dokunan kişinin üzerinden akım geçebilir. Eşpotansiyel bağlantı bu parçaları iletkenlerle birbirine bağlayarak aralarındaki farkı sınırlamayı amaçlar.
Bu iletkenlerin toplandığı parçaya eşpotansiyel bara, potansiyel dengeleme barası ya da eşpotansiyel topraklama barası denir. Sahada bu bara bazen "şönt" diye anılır; ancak şönt ayrı bir topraklama türü değil, aynı eşpotansiyel baranın gündelik adıdır.
Eşpotansiyel bağlantı topraklamanın bir parçası olarak çalışır, ama görevi farklıdır. Topraklama arıza akımına toprağa giden yolu açar; eşpotansiyel bağlantı ise insanın aynı anda değebileceği yüzeyleri birbirine yakın gerilimde tutar.
Eşpotansiyel bara topraklama elektrodunun yerini tutar mı?
Tutmaz. Elektrot toprakla temas eden parçadır: bir kazık, halka ya da temel içindeki iletken ağ. Bara ise binanın içinde, koruma iletkenlerinin ve eşpotansiyel bağlantıların buluştuğu noktadır. DEHN'in temel elektrotlarına ilişkin teknik belgesindeki örnekte de temel elektrodundan ana topraklama barasına ayrı bir bağlantı parçası çıkar.
Elektrodun türleri temel topraklaması ve topraklama çubuğu yazılarında anlatılıyor. Baraya gelen iletkenlerin hangi görevi gördüğü ise işletme ve koruma topraklamasının farkıyla ilgilidir.
Panodaki toprak barası da bu zincirin bir halkasıdır. Panoda nötr ve koruma iletkenlerinin nasıl ayrıldığını pano nötr barası ile toprak barası ayrımı yazısında bulabilirsiniz. Projeye göre ana topraklama barası ile eşpotansiyel bara aynı parça olabilir ya da ayrı yerlerde durabilir.
Ana ve tamamlayıcı eşpotansiyel bağlantı neyi kapsar?
Ana eşpotansiyel bağlantı binanın geneliyle ilgilidir: binaya giren metal tesisat ile yapının metal bölümleri ana topraklama barasında koruma sistemine bağlanır. Hangi boruların ve yapı parçalarının bağlanacağı, nereden bağlanacağı tesisat projesinde belirlenir. Gaz borusu gibi tesisatlara bu işin bir parçası olarak bile kullanıcının dokunmaması gerekir.
Tamamlayıcı (ilave) eşpotansiyel bağlantı ise belirli bir mahalde, o mahalde aynı anda dokunulabilecek bölümleri yerel olarak birbirine bağlar. Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'nin 8. maddesi, alçak gerilim tesislerinde dolaylı temasa karşı koruma yöntemleri arasında topraklamasız tamamlayıcı yerel eşpotansiyel kuşaklamayı ayrı bir yöntem olarak sayar; bu, binadaki genel tamamlayıcı bağlantıdan farklı, özel bir uygulamadır. Bir mahalde hangi yöntemin kullanılacağına proje karar verir.
Her metal eşya bağlantı kapsamına girmez. Bir su borusu eşpotansiyel bağlantıyla koruma sistemine katılabilir, ama topraklama elektrodunun yerine geçmez. Hangi parçanın bağlanacağı, dışarıdan gerilim taşıyıp taşıyamayacağına ve dokunulabilir olup olmadığına göre değerlendirilir.
| Özellik | Ana eşpotansiyel bağlantı | Tamamlayıcı eşpotansiyel bağlantı |
|---|---|---|
| Kapsadığı yer | Binanın geneli | Belirli bir mahal |
| Neyi bağlar? | Binaya giren metal tesisatı ve yapının metal bölümlerini | O mahalde aynı anda dokunulabilecek bölümleri |
| Buluşma noktası | Ana topraklama barası | Mahalle ait yerel eşpotansiyel bara |
| Kim belirler? | Tesisat projesi | Mahallin kullanımına göre proje |
Sahada eşpotansiyel bara nerede karşınıza çıkar?
Projelerimiz arasındaki Haydarpaşa işinde eşpotansiyel bara, metal bir kablo tavasının üzerine yerleştirildi.
Bundan ayrı bir projede, Bağcılar'daki bir sağlık tesisinin ameliyathanesinde zemine ince bakır şeritler döşendi. Şeritler eşpotansiyel baraya, baranın bağlantı kablosu da dışarıdaki özel bir topraklamaya bağlandı.
İki uygulama farklı binalardan ve farklı amaçlardandır; biri tava üzerindeki bağlantıları, diğeri ameliyathane zeminini ilgilendirir. Bu işlere ait fotoğraflar baranın ve şeritlerin nerede durduğunu gösterir; bağlantının sürekliliği, ölçüm sonucu ya da mahallin tıbbi uygunluğu ise fotoğraftan anlaşılmaz.
Ameliyathanede eşpotansiyel bağlantı neden ayrıca ele alınır?
Ameliyathanede hasta, cihazlar ve metal yüzeyler birbirine çok yakındır; hasta bu cihazlara bağlı da olabilir. Bu yüzden hastanın çevresindeki bölümler arasındaki gerilim farkı ayrıca düşünülür. Bender'in tamamlayıcı eşpotansiyel bağlantı ürün notu, tamamlayıcı koruma bağlantı iletkenlerinin "hasta çevresinde" bulunan ya da oraya getirilebilecek bölümler arasındaki farkları eşitlemek için eşpotansiyel baraya bağlanmasını anlatır.
Bu açıklama üreticinin kendi ürün notunda, grup 1 ve grup 2 tıbbi mahaller için ve uluslararası standartlara göre yapılmıştır. Bir odanın hangi grupta sayılacağı, ulusal koşullar ve hangi bölümlerin bağlanacağı o binanın projesinde belirlenir. Zemindeki şeritlerin varlığı da zeminin elektriksel davranışı hakkında tek başına bir sonuç vermez; bunlar ayrı incelemelerin konusudur.
Eşpotansiyel bağlantının sağlam olduğu nasıl anlaşılır?
Bağlantının ilk şartı izlenebilir olmasıdır. Bender'in aynı ürün notu, bağlantıların erişilebilir, etiketli, açıkça görünür ve tek tek ayrılabilir biçimde düzenlenmesini ister. Bu, bakım sırasında hangi iletkenin nereden geldiğini bilmeyi sağlar.
Bağlantılar zamanla zayıflayabilir. nVent ERICO'nun topraklama sistemleri broşürü, bağlantıların yaşlanma ve korozyon nedeniyle sistemin zayıf noktası hâline gelebileceğini belirtir. İletkenin sarı-yeşil kılıfla görünmesi, öbür ucunun yerinde ve sıkı olduğunu göstermez.
Baradan bir metal bölüme kadar yolun kesintisiz olup olmadığı süreklilik ölçümüyle sınanır. Bu ölçüm, elektrodun toprağa geçiş direncini gösteren topraklama ölçümünden farklıdır; iki sonuç ayrı ayrı yazılır. Ölçümlerin nasıl kayda geçtiğini topraklama raporu rehberinde okuyabilirsiniz.
- Tesisat projesinde ana topraklama barasının yerinin gösterilip gösterilmediğine bakın.
- Bakım raporunda eşpotansiyel bağlantıların kontrol edilip edilmediğini ve süreklilik sonuçlarını görün.
- Bir cihaz kasasında ya da muslukta karıncalanma hissederseniz o yeri kullanmayı bırakın ve ustaya bildirin.
- Bara ya da bağlantı bir kapak arkasındaysa kapağı açmayın; kontrolü ustaya bırakın.
Tadilatta ya da yeni cihaz eklenince ne değişir?
Metal boru tesisatının yenilenmesi, yeni bir metal bölme ya da yeni bir cihaz, eşpotansiyel bağlantının kapsamını değiştirebilir. Yeni parçaların dokunulabilir olup olmadığı ve baraya nasıl bağlanacağı tadilatla birlikte değerlendirilir. Muslukta ya da cihazda elektrik çarpması hissediliyorsa nedenlerden biri bu bağlantıların kopmuş olması olabilir.
Değerlendirmeyi hızlandırmak için elinizdeki tesisat projesini, eski ölçüm raporlarını ve değişen bölümlerin listesini hazırlayabilirsiniz. Baraya ya da iletkenlere kendiniz bağlantı yapmayın; bu iş yetkin elektrikçinindir.
Eşpotansiyel bağlantının kontrolü ve yenilenmesi hakkında bilgi ve teklif için topraklama ve paratoner sayfasına bakabilirsiniz. Tıbbi mahal gibi özel alanların elektrik projesi hakkında bilgi ve teklif için proje ve danışmanlık sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Şönt topraklama diye ayrı bir topraklama türü var mı?
Hayır. Sahada "şönt" denen parça eşpotansiyel baradır; koruma iletkenlerinin ve eşpotansiyel bağlantıların toplandığı noktadır. Ayrı bir topraklama türü ya da elektrot değildir. Baranın bağlı olduğu topraklama ise ayrıca kurulur ve ölçülür.
Panodaki toprak barası ile ana eşpotansiyel bara aynı şey mi?
Aynı olmak zorunda değildir. Panodaki toprak barası o panodan çıkan hatların koruma iletkenlerini toplar. Ana topraklama barası ise binanın koruma iletkenlerini, eşpotansiyel bağlantılarını ve elektroda giden iletkeni buluşturur. Projeye göre bu görevler aynı barada birleşebilir ya da ayrı yerlerde durabilir.
Su borusu topraklama yerine kullanılabilir mi?
Hayır. Metal su borusu eşpotansiyel bağlantıyla koruma sistemine katılabilir, ama topraklama elektrodunun yerini tutmaz. Borunun bir bölümü plastikle değiştirilmişse bağlantı da kesilmiş olabilir. Hangi boruların bağlanacağını ve topraklamanın nasıl kurulacağını tesisat projesi belirler.
Sarı-yeşil kablonun görünmesi bağlantının sağlam olduğunu gösterir mi?
Göstermez. Renk yalnız iletkenin koruma iletkeni olarak kullanıldığını anlatır. İletkenin öbür ucunun yerinde ve sıkı olup olmadığı, yolun kesintisiz olup olmadığı süreklilik ölçümüyle anlaşılır. Bu ölçümü yetkin bir elektrikçi yapar.
Süreklilik ölçümü ile topraklama direnci aynı sonucu mu verir?
Hayır. Süreklilik ölçümü baradan bir metal bölüme kadar iletken yolun kesintisiz olup olmadığını sınar. Topraklama direnci ölçümü ise elektrodun toprakla temasını değerlendirir. Biri iyi çıkarken öbürü kötü çıkabilir; bu yüzden raporda ikisi ayrı yazılır.
Kaynaklar
- DEHN teknik belgesi: DEHN Foundation Earth Electrodes DS251
- Bender teknik belgesi: Bender — Supplementary Equipotential Bonding SEB30 / SEB60
- nvent.com: nVent ERICO — Maximizing Your Grounding System
- mevzuat.gov.tr: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, mevzuat.gov.tr güncel metin (Mevzuat No 10392)
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında