Buat erimesi, duvardaki ek kutusunda gevşek bir bağlantının ya da kablonun taşıyabileceğinden fazla akımın yarattığı ısınmanın sonucudur ve sigorta atmadan ilerleyebilir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşıp 112'yi arayın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o bölümün sigortasını indirin, buata dokunmadan ustaya kontrol ettirin.
- Gevşek ya da oksitlenmiş bir ek, hattın normal akımında bile ısınabilir.
- Değeri kabloya uygun olmayan sigorta kabloyu korumaz.
- Kapağı değiştirmek içerideki ısınmayı gidermez.
Buat erimesi neden olur?
Buat, duvardaki kablo eklerinin bulunduğu kutudur. Erime, bu eklerden birinin ya da buattan geçen hattın aşırı ısınmasıyla başlar. ABD tüketici güvenliği kurumu CPSC'nin ev elektrik güvenliği kontrol listesine göre gevşek bir bağlantı, akım taşırken ısınır.
Isınmanın diğer kaynakları, hattın taşıyabileceğinden fazla akım çekilmesi ve eskiyen malzemelerdir. Duvarın içinde, gözden uzakta ilerleyebildiği için bu sorun priz ve anahtar arızaları arasında ayrıca ele alınır.
Gevşek bir ek neden ısınır?
Bir ekte iletkenler birbirine tam oturmadığında akım dar bir temas alanından geçer ve ısı o noktada birikir. Isınan ek, çevresindeki kablo yalıtımını ve buat kapağını zamanla yumuşatıp eritebilir. Eriyen yalıtım ve plastik, duvardan gelen yanık kokusunun kaynağı olabilir.
Aynı ısınma prizin arkasındaki bağlantıda olursa priz ısınması ve fiş erimesi görülür; kokunun bir prizden geldiği durumlar prizden yanık kokusu gelmesi rehberinde anlatılır.
Eskiyen yalıtım ve ekler
Uzun yıllar çalışan bir tesisatta ısınıp soğuma döngüleri yalıtkanı sertleştirip kırılgan hâle getirebilir. Eklerdeki malzeme de zamanla yorulup gevşeyebilir. Ev tesisatlarının periyodik kontrolünde gevşemiş bağlantılara, eskimiş yalıtıma ve kırık parçalara birlikte bakılır; eski bir binada buat kapağında sararma görüyorsanız hattı kontrol ettirin.
Buatta ısınmayı hangi belirtiler gösterir?
Buat kapağında sararma, kararma ya da şekil bozukluğu, kaynağı bulunamayan bir yanık kokusu ve kapak çevresindeki priz ya da anahtarlarda renk değişimi, duvarın içinde bir ekin ısındığını düşündürür. Bu belirtiler arızanın yerini kesin göstermez; kesin yeri ustanın enerjiyi keserek yaptığı kontrol bulur.
Buattan cızırtı geliyorsa olası nedenler prizden ve buattan gelen cızırtı sesi rehberinde anlatılır. Kıvılcım bir prizde görülüyorsa prizin kıvılcım atması ayrıca değerlendirilir.
- Buat kapağında sararma, kararma ya da şekil bozukluğu olup olmadığına uzaktan bakın.
- Yanık kokusunun hangi odada ve ne zaman duyulduğunu not edin.
- Kapak çevresindeki prizlerde ve anahtarlarda renk değişimi olup olmadığına dokunmadan bakın.
- Bu belirtilerden biri varsa buata dokunmayın ve hattı kontrol ettirin.
Kablo ısınırken sigorta neden atmayabilir?
Sigorta, kabloyu aşırı akıma karşı korumak için seçilir ve kendi değerine göre açar. Değeri kablonun taşıyabileceği akımdan büyükse kablo aşırı akımla ısınırken sigorta atmayabilir. Schneider Electric'in konut periyodik kontrol belgesinde iletken kesitine uygun olmayan aşırı akım koruması, tehlike değerlendirmesinde bakılan maddeler arasında sayılır.
Gevşek bir ekteki ısınma ise hattın normal akımında da oluşabilir. Bu durumda doğru seçilmiş bir sigorta da atmayabilir; çünkü sigorta hattan geçen akıma tepki verir, ekteki yerel ısınmayı algılamaz.
Fatih'teki bir dairede aşırı ısınmayla yanan kablo incelendiğinde mevcut sigortanın amper değerinin hatta uygun olmadığı görüldü; gerekli testlerden sonra yanan kablo parçası uygun kesitte kabloyla, sigorta da uygun değerdekiyle değiştirildi. Beşiktaş ilçesi Ortaköy'deki bir dairede ise ocak kablosunun ısınmasıyla yangın çıkmıştı; hatlara büyük sigortalar takıldığı için kablo yandı, sigorta atmadı.
Alüminyum ve bakır kabloların birleştiği ekler neden risklidir?
Eski tesisatlarda ya da sonradan yapılan eklerde alüminyum ve bakır iletkenler doğrudan birbirine bağlanmış olabilir. İki metalin genleşme ve korozyon davranışı farklı olduğundan böyle bir ek zamanla gevşeyip ısınabilir. Klauke'nin alüminyum-bakır bağlantı rehberinde dayanıklı ve güvenli bir bağlantı için özel Al/Cu pabuç ve konnektörler önerilir; hangi elemanın uygun olduğu iletkene ve ortama göre ustanın değerlendirmesidir.
ABD'de küçük kesitli eski konut alüminyum tesisatı için hazırlanan CPSC'nin alüminyum tesisat onarım yayınına göre bu tesisattaki bağlantı ve eklerin önceden hiçbir belirti vermeden arızalanıp ısındığı bildirilmiştir. Bu, bütün alüminyum kabloların aynı durumda olduğu anlamına gelmez; ama farklı iletkenlerin birleştiği ekler kontrolde ayrıca bakılması gereken yerlerdir.
Eriyen buatta ne yapmalısınız?
Önce durumun ağırlığına bakın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa buata ve panoya yaklaşmadan ortamdan uzaklaşın ve 112'yi arayın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o bölümün sigortasını, hangisi olduğunu bilmiyorsanız ana şalteri indirin. Eriyen plastik zararlı duman çıkarabilir; buata ve çevresine dokunmayın.
Buatı açmak, ekleri sıkmak ya da ölçüm yapmak okurun işi değildir. İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu HSE'nin elektrik güvenliği sayfasında belirtildiği gibi, enerji altındaki ekipmanda çalışmak hiçbir zaman tam güvenli değildir.
Kapağı değiştirmek sorunu çözmez, çünkü kapak içerideki ısınmanın sonucudur. Usta enerjiyi keserek buatı inceler, eriyen ekleri ve kablo uçlarını değerlendirir, gerekirse hattı yeniler ve sigortanın kabloya uygunluğuna bakar. Buattaki ısınmanın yerinde incelenmesi ve onarımı hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Fatih'te aşırı ısınmayla yanan kablo: uygun kesit ve sigortayla yenilendi
Dairedeki aşırı ısınmaya bağlı kablo yanması giderildi: yanan kablo parçası uygun kesitteki kabloyla değiştirildi, hatta uygun olmayan sigorta doğru amper değeriyle yenilendi.
İşin tamamını inceleyin → — Fatih'te aşırı ısınmayla yanan kablo: uygun kesit ve sigortayla yenilendi
Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Yangın ocak kablosunun ısınmasıyla başladı; atmasın diye takılmış büyük sigortalar yüzünden kablo yandı ama sigorta atmadı. Panodaki sigortalar hatlara göre büyüktü, kaçak akım rölesi ve binada topraklama yoktu. Sebep–sonuç raporu yazıldı; pano hatları ayrılarak, her hatta uygun sigortayla sıfırdan yapıldı. Kaçak akım röleleri topraklamayla birlikte eklenecek.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadıSık sorulan sorular
Duvardan yanık kokusu gelmesi neyin belirtisi olabilir?
Duvarın içindeki bir ekte ya da kabloda ısınma olabileceğini düşündürür; eriyen yalıtım ve plastik bu kokuya yol açabilir. Duman, alev ya da yoğun koku varsa uzaklaşıp 112'yi arayın. Yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o bölümün sigortasını indirip hattı kontrol ettirin.
Buat içinde kablo yanarken sigorta neden atmaz?
Sigorta hattan geçen akıma tepki verir. Gevşek bir ekteki ısınma hattın normal akımında da oluşabileceği için doğru seçilmiş bir sigorta bile atmayabilir. Değeri kablonun taşıyabileceğinden büyük bir sigorta ise kablo aşırı akımla ısınırken de enerjiyi kesmeyebilir.
Buat kapağı eridiyse yalnız kapağı değiştirmek yeter mi?
Yetmez. Eriyen kapak, içerideki eklerin ve kabloların ısındığını düşündürür. Yalnız kapağı değiştirmek nedeni gidermez ve ısınma duvarın içinde sürer; usta enerjiyi kesip buatın içini ve hattı kontrol etmeli, hasarlı ekleri ve gerekiyorsa kabloyu yenilemelidir.
Eski tesisatta buatlardaki ısınma önlenebilir mi?
Risk azaltılabilir. Tesisatın arıza beklenmeden kontrol ettirilmesi, kabloya uygun olmayan sigortaların düzeltilmesi ve yıpranmış eklerin uygun bağlantı elemanlarıyla yenilenmesi ısınma olasılığını düşürür. Alüminyum ve bakırın birleştiği eklere kontrolde ayrıca bakılmasını isteyin.
Kaynaklar
- ABD CPSC güvenlik listesi: US CPSC — Home Electrical Safety Checklist
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Residential periodic control
- ABD CPSC güvenlik listesi: US CPSC Publication 516 — Repairing Aluminum Wiring
- klauke.com: Klauke — Alüminyum–bakır arayüzü
- İngiltere HSE açıklaması: UK HSE — Electrical safety FAQ
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında