Priz kıvılcım atıyorsa önce ne zaman ve nerede olduğuna bakın: fiş takılırken uçların arasında görülen tek ve küçük bir kıvılcım bazı cihazlarda olabilir. Kıvılcım fiş kanadının dışından çıkıyor, tekrarlıyor ya da cızırtı, kararma veya erime kokusuyla geliyorsa gevşek bağlantı gibi bir arızaya işaret edebilir. Bu durumda prizi kullanmayı bırakıp kontrol ettirin.
- Fiş kanadının dışından çıkan kıvılcım normal sayılmaz.
- Anahtar kapağının dışında görülen kıvılcım ya da cızırtı arıza belirtisidir.
- Prizin ısındığını anlamak için dokunmayın; renk değişimine ve kokuya bakın.
- Alev, duman ya da yoğun yanık kokusunda prize dokunmadan uzaklaşıp 112'yi arayın.
Fiş takarken prizden neden kıvılcım çıkabilir?
Fişin uçları priz kontaklarına tam oturmadan hemen önce akım aradaki çok küçük boşluktan atlayabilir. Cihazın düğmesi açıksa ya da bir adaptör ilk akımını çekiyorsa bu atlama küçük, mavimsi bir kıvılcım olarak görülebilir. Uçlar yerine oturunca boşluk kapanır ve kıvılcım kendiliğinden biter.
Apple'ın USB-C adaptör destek sayfası, kendi adaptörü için fişi prize takarken kıvılcım görülebileceğini belirtir. Aynı açıklama, kıvılcımın fiş kanadının dışından çıkması ya da adaptörde hasar veya renk değişimi görülmesi hâlinde servise başvurulmasını önerir. Bu bilgi yalnız o ürün içindir; başka cihazlar ve prizler için genel bir onay değildir.
Fiş takılırken uçların arasında görülen tek, küçük ve iz bırakmayan bir kıvılcım tek başına arızayı göstermez. Ama prizin ve fişin sağlam olduğunu da kanıtlamaz; tekrarlayan ya da yeri değişen kıvılcım ayrı değerlendirilir.
Tehlikeli ark, takma anındaki kıvılcımdan nasıl ayrılır?
Takma anındaki kıvılcım fiş yerine oturunca biter; tehlikeli ark ise akım aktıkça sürer. Prizin içindeki bağlantılar ya da fişi kavrayan yaylı kontaklar gevşediğinde akım küçük boşluklardan sürekli atlamak zorunda kalabilir. Bu sürekli atlama cızırtıya, ısınmaya ve zamanla plastikte kararmaya yol açabilir.
Fişi tam kavramayan bir yuva da bu yüzden ısınabilir: ABD'nin tüketici güvenliği kurumu CPSC'nin kontrol listesine göre gevşek bir bağlantıdan fazla akım geçince ısı oluşur. Ancak priz her ısındığında neden gevşeklik olmayabilir; prize bağlanan yük de prizi zorlayabilir. Bu iki nedeni ayıran priz ısınması ve fiş erimesi ayrı bir rehberde anlatılır.
| Belirti | Takma anındaki kıvılcım | Tehlikeli ark |
|---|---|---|
| Ne zaman görülür? | Yalnız fiş takılırken ya da çekilirken, bir an | Fiş takılıyken ya da cihaz çalışırken, tekrar tekrar |
| Nerede görülür? | Fiş uçlarının girdiği deliklerin içinde | Fiş kanadının dışında, kapakta ya da çevresinde |
| Ses | Duyulmaz ya da tek, hafif bir çıt | Sürekli cızırtı ya da patırtı |
| İz ve koku | Kararma, erime ya da koku bırakmaz | Kapakta ya da fişte kararma, erime, plastik yanık kokusu |
Işık anahtarından kıvılcım çıkması arıza mıdır?
Işık anahtarı da kontaklarını birleştirip ayırarak devreyi açar ve kapatır. Kapağın ardında çok kısa bir ışık görülmesi tek başına hüküm vermez; şüpheniz varsa anahtarı kontrol ettirin. Kapağın dışından görülen kıvılcım, cızırtı, kapakta kararma ya da erime kokusu ise arıza belirtisidir.
Schneider Electric'in anahtarlama cihazları kılavuzunda açıklandığı gibi, yük anahtarı devreyi açıp kapatır ama kontrol ettiği devre için koruma görevi görmez. Bu yüzden ısınan ya da ark yapan bir anahtar kendi kendini devreden çıkarmaz.
Takılma hissi veren, ışığı titreten ya da kapağında renk değişimi olan anahtarlar için diğer belirtiler priz ve anahtar arızaları rehberinde bir arada anlatılır. Böyle bir anahtarı kullanmayı bırakıp kontrol ettirin.
Eski prizlerde kıvılcım riski neden artar?
Yıllarca fiş takılıp çıkarılan bir prizin yaylı kontakları esnekliğini kaybedebilir; fiş yuvada oynar ve her takışta kıvılcım için yeni bir boşluk oluşur. Ev tesisatının kontrolünü anlatan Schneider Electric belgesine göre eskiyen bir tesisata bakılırken gevşemiş ekler, eskimiş yalıtım ve kırılmış parçalar birlikte ele alınır. Çatlak bir priz kapağı da fişin yerine tam oturmasına engel olabilir.
Isınma her zaman prizde kalmaz; duvardaki eklerde de buat içinde kablo erimesine yol açabilir. Dış mekândaki bir prizde ise nem de işin içine girer. Küçükçekmece ilçesi Halkalı'daki bir evde kaçak akım rölesiyle birlikte sigorta da açıyordu. Panodaki gruplar teker teker incelenip ölçülünce sorunun balkondaki prize su ve nem girmesinden doğduğu görüldü. Oraya nemli ortama uygun bir priz yapıldı, kablolar da su almayacak şekilde yeniden uygulandı ve balkon prizindeki nem arızası çözüldü.
Priz kıvılcım atıyorsa ne zaman kullanmayı bırakmalısınız?
Kıvılcım fiş takma anının dışında da görülüyorsa, fiş kanadının dışından çıkıyorsa ya da cızırtı, kararma veya plastik kokusu eşlik ediyorsa prizi kullanmayın. Prizden yanık kokusu gelmesi yalıtımın ısındığını gösterebilir ve ayrı bir rehberde anlatılır.
Prizin içi ve bağlantıları yalnız enerji kesilerek usta tarafından açılır. Gevşek kontak ya da bozulmuş bağlantı bulunup onarılmadan priz yeniden kullanılmamalıdır. Kıvılcım atan prizin incelenmesi ve onarımı hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Halkalı'da hem kaçak akım hem sigorta atıyordu: kaynak nem alan balkon prizi
Pano ve tesisat grupları tek tek incelendi, ölçümler yapıldı; sorunun balkondaki prizin su ve nem almasından kaynaklandığı anlaşıldı. Balkona nemli yere uygun priz takıldı, kablolar su almayacak şekilde yeniden yapıldı.
İşin tamamını inceleyin → — Halkalı'da hem kaçak akım hem sigorta atıyordu: kaynak nem alan balkon priziSık sorulan sorular
Adaptör prize takılırken neden mavi kıvılcım çıkar?
Fiş yerine oturmadan hemen önce akım uçlarla kontaklar arasındaki küçük boşluktan atlayabilir; adaptör ilk akımını çekerken bu kısa bir kıvılcım olarak görülür. Kıvılcım fiş kanadının dışından çıkıyorsa, adaptörde ya da prizde kararma ve renk değişimi varsa ya da her takışta tekrarlıyorsa normal saymayın ve kontrol ettirin.
Işığı açarken anahtardan kıvılcım çıkması arıza mıdır?
Kapağın ardında görülen çok kısa bir ışık tek başına hüküm vermez. Kapağın dışından kıvılcım görülüyorsa, cızırtı duyuluyorsa ya da kapakta kararma ve erime kokusu varsa bu bir arıza belirtisidir. Böyle bir anahtarı kullanmayı bırakın; emin olamadığınızda da kontrol ettirmeniz daha güvenlidir.
Kıvılcımla birlikte cızırtı da varsa ne değişir?
Cızırtı, akımın gevşek bir temas noktasında sürekli atladığını düşündürür; kıvılcım artık takma anıyla sınırlı değildir. Bu durumda prizi kullanmayın ve kontrol ettirin. Sesin olası nedenleri ve ayırt edilmesi prizden ses gelmesi rehberinde ayrıca anlatılır.
Kıvılcım atan prizi kullanmaya devam edebilir miyim?
Takma anı dışında kıvılcım atan, cızırtı yapan ya da kapağında kararma görülen prizi kullanmayın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa prize dokunmadan uzaklaşın ve 112'yi arayın. Bunlar yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o hattın sigortasını indirin.
Fişi çekerken prizden kıvılcım çıkması normal mi?
Çalışan bir cihazın fişini çekmek akımı kontakların ayrıldığı noktada keser; bu anda küçük bir kıvılcım görülebilir. Fişi çekmeden önce cihazı kendi düğmesinden kapatmak bunu azaltır. Prizde ya da fişte erime, kararma veya duman varsa fişe hiç dokunmayın; kıvılcım fiş kanadının dışından çıkıyorsa prizi kontrol ettirin.
Kaynaklar
- Apple destek belgesi: Apple — USB-C adapter charging, warmth and sparking
- ABD CPSC güvenlik listesi: US CPSC — Home Electrical Safety Checklist
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide: elementary switching devices
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Residential periodic control
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında