Priz ısınıyorsa priz arkasında gevşek bir bağlantı, zayıf fiş teması ya da prize binen fazla yük olabilir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya gitmeyin; uzaklaşın ve 112'yi arayın. Yoksa o prizi kullanmayı bırakın; prizde ve fişte erime, kararma görünmüyorsa fişi çekin, duman ve alev yokken panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o hattın sigortasını indirin.
- Sıcaklığı anlamak için prizi elle yoklamayın, fişi oynatmayın.
- Sigorta atmıyor diye ısınan prizi kullanmaya devam etmeyin.
- Kararma, erime izi ya da koku görürseniz o prizi ustaya gösterin.
- O prizde sürekli uzatma ya da çoklu priz kullanıyorsanız bunu ustaya söyleyin.
Priz ısınıyorsa ilk ne yapılmalı?
Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya gitmeye çalışmayın; ortamdan çıkın ve 112'yi arayın. Yoksa ısınan prizi kullanmayı bırakın. Fişe dokunmak güvenliyse, yani fiş ve priz erimemiş, kararmamış ve duman yoksa, cihazın fişini çekin; panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o hattın sigortasını indirin ve ustaya haber verin. Fişte ya da prizde erime ya da kararma varsa ya da priz çevresinde sıcaklık hissediliyorsa fişe dokunmayın; panoya güvenle ulaşabiliyorsanız yalnız o hattın sigortasını indirin.
Hangi sigortanın o prizi beslediğini bilmiyorsanız sigortaları tek tek indirip kaldırarak aramayın; panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirip ustaya haber verin.
Prizde ısınma, priz ve anahtar arızaları arasında kullanımı bırakmayı gerektiren bir belirtidir. Isınma geçmiş gibi görünse de priz, fiş ve hat kontrol edilene kadar o prizi boş bırakın.
Priz neden ısınır?
Bir prizde ısınma; prizin arkasındaki bağlantıdan, fişin priz kontağına oturduğu yerden, o prizden geçen akımın fazlalığından ya da hattın gerisindeki bir ekten başlayabilir. Hangisi olduğunu dışarıdan bakarak kesinleştirmek zordur; belirtinin nerede ve hangi kullanımda görüldüğü ustaya yol gösterir.
| Belirti | Akla gelen | Usta neye bakar |
|---|---|---|
| Yalnız bir priz ılık, cihaz çalıştıkça artıyor | Gevşek uç ya da zayıf fiş teması | Prizin arkasındaki bağlantı ve kontak |
| Uzatma ya da çoklu priz takılı prizde ısınma | Prize binen toplam yük | Bağlı cihazlar ve prizin kendi sınırı |
| Aynı hattaki birkaç priz ısınıyor | Ek, kablo ya da sigortada sorun | Buat ekleri, kablo ve sigortanın kabloya uyumu |
| Fişte erime ya da kararma | İlerlemiş ısınma | Fiş, priz ve cihaz kablosu ayrı ayrı |
Gevşek bağlantı ve zayıf temas
Prizin arkasında kabloyu tutan uç gevşerse ya da fişin pimleri priz kontağını iyi kavramazsa akım küçük bir temas yüzeyinden geçer ve orası ısınır. ABD CPSC'nin kontrol listesine göre böyle bir bağlantı, ısınmadan fazla akım taşıyamaz. Bu ısınma, takılı cihaz çalıştıkça sürer; cihaz ne kadar güçlüyse temas noktası da o kadar zorlanır.
Prize binen yük
Klima, ısıtıcı ya da su ısıtıcısı gibi güçlü cihazlar ya da bir çoklu priz üzerinden birlikte çalışan birçok cihaz, duvar prizinden ve fişten geçen akımı artırır. Prizin de bir taşıma sınırı vardır; uzun süre yüksek akım taşıyan bir priz, bağlantısı sağlam olsa bile ısınabilir. Uzatma ve çoklu prizlerin sınırlarını uzatma kablosu ve çoklu priz yazısında anlattık.
Eski bağlantılar, alüminyum ekler ve uygun olmayan sigorta
Yıllar içinde gevşeyen uçlar ve sertleşen yalıtım da ısınmaya zemin hazırlar. Alüminyum ile bakır iletkenin buluştuğu eklerde bağlantı elemanının iki metale uygun olması gerekir; Klauke'nin alüminyum-bakır bağlantı açıklaması bu uyumu anlatır. Kablo kesitiyle uyumsuz aşırı akım koruması da Schneider Electric'in periyodik kontrol listesinde ayrı bir tehlike başlığıdır: kablonun taşıyabileceğinden büyük bir sigorta, priz ve kablo ısınırken devreyi kesmez.
Priz ısınırken sigorta neden atmaz?
Sigortanın görevi kabloyu aşırı akımdan ve kısa devreden korumaktır. Priz arkasındaki gevşek bir uç ısınırken devreden geçen akım değişmeyebilir; sigorta bu yüzden bir şey fark etmez ve atmaz. Kaçak akım rölesi de ısıya değil, giden ve dönen akım arasındaki farka tepki verir.
Ortaköy'de yangın çıkan bir konutta, sigorta atmasın diye hatlara kablolarından büyük sigortalar takıldığı görüldü. Kablosu yanan ama sigortası atmayan bu dairede ocak kablosu ısınıp yandığında sigorta inmedi; mutfaktaki bulaşık makinesi ile onun prizi de yandı. Pano baştan yapıldı, hatlar ayrıldı ve her hatta kablosuna uygun sigorta kondu.
Güçlü cihazlar en yakın prizden beslenirse ne olur?
Nişantaşı'ndaki bir parfümeri mağazasında elektriğin bir bölümde olup bir bölümde olmaması üzerine yapılan incelemede panonun içeriden yandığı görüldü. Bu pano yenilemesinde iki klimanın, başka yüklerin de bağlı olduğu oda prizlerinden beslendiği anlaşıldı: üç hat kaldırabileceğinden fazla akımla ısınmıştı ve hatlara uymayan sigortalar bu ısınmada inmemişti.
Pano uygun sigorta ve elemanlarla yeniden yapıldı, klimalara panodan ayrı yeni hatlar çekildi. Asıl neden de böylece giderildi: klimalar artık odadaki en yakın prizden değil, kendi hatlarından besleniyor. Güçlü bir cihaz eklerken ölçüt en yakın priz değil; kablo kesiti, aynı hattaki yükler ve sigortasıyla uygun bir hattır.
Isınan priz yalnız yenisiyle değiştirilirse yeterli olur mu?
Kapak ya da mekanizma değişimi; arkasındaki gevşek ucu, yanmış eki ya da prize binen yükü kendiliğinden düzeltmez. Şişli'de bir dairede kaçak akım rölesinin ve sigortanın atması üzerine yapılan kontrolde sorun prizin içinde çıktı. Priz bağlantıları ve eklerin onarıldığı bu işte uygunsuz bağlantılar düzeltildi ve arıza giderildi. İş bir ısınma şikâyetiyle başlamadı; ama sorunun kapakta değil prizin arkasında olabildiğini gösterir.
Ustanın işi enerjiyi kestikten sonra başlar: prizin arkası, fişin kontağı ve hattın geri kalanı ayrı ayrı ele alınır; cihazın kendi kablosu ya da fişi şüpheliyse o da değerlendirilir. Arıza tespiti ve onarım sonunda hangi bağlantının yenilendiğini, ekin değişip değişmediğini ve sigortanın kabloya uygun olup olmadığını sorun.
Isınmaya koku, kıvılcım ya da ses eşlik ediyorsa ne anlama gelir?
Isınmayla birlikte prizden yanık kokusu geliyorsa, prizde ya da anahtarda kıvılcım görüyorsanız ya da prizden cızırtı sesi duyuyorsanız bunları da ustaya söyleyin. Bunlar aynı noktadaki temas sorununun başka yüzleri olabilir ve ısınmanın ilerlediğini düşündürür.
Isınmanın ardından bazı prizler çalışmamaya başladıysa bu da önemli bir ipucudur; prizlerin çalışmaması yanmış ya da kopmuş bir ekten de kaynaklanabilir.
- Isınan priz yalnız biri mi, yoksa aynı hattaki birkaç priz mi?
- O prize hangi cihazlar takılıydı, uzatma ya da çoklu priz var mıydı?
- Fişte ya da kapakta renk değişimi, erime var mı?
- Isınma sırasında sigorta ya da kaçak akım rölesi attı mı?
Bu konudaki işlerimiz
Şişli'de kaçak akım ve sigorta atıyordu: eskiyen priz bağlantıları onarıldı
Tesisat ve bağlı olduğu priz kontrol edildi; priz içindeki uygunsuz bağlantılar ve ekler onarılarak kaçak akım ve sigorta atma sorunu çözüldü.
İşin tamamını inceleyin → — Şişli'de kaçak akım ve sigorta atıyordu: eskiyen priz bağlantıları onarıldı
Nişantaşı'nda parfümeri mağazasında içeriden yanan pano yenilendi
İşletmenin bir bölümünde elektrik yoktu. Pano içeriden yanmıştı: üç hat aşırı akım taşıyıp ısınmış, sigorta amperleri hatlara uygun olmadığı için atmamıştı. İki klima hattı odadaki prizlerden alınmıştı. Pano uygun sigorta ve elemanlarla yeniden yapıldı, klimalara panodan ayrı hatlar çekildi.
İşin tamamını inceleyin → — Nişantaşı'nda parfümeri mağazasında içeriden yanan pano yenilendi
Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Yangın ocak kablosunun ısınmasıyla başladı; atmasın diye takılmış büyük sigortalar yüzünden kablo yandı ama sigorta atmadı. Panodaki sigortalar hatlara göre büyüktü, kaçak akım rölesi ve binada topraklama yoktu. Sebep–sonuç raporu yazıldı; pano hatları ayrılarak, her hatta uygun sigortayla sıfırdan yapıldı. Kaçak akım röleleri topraklamayla birlikte eklenecek.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadıSık sorulan sorular
Isınan prizi kullanmaya devam edebilir miyim?
Hayır. Bağlantı ya da yük sorunu sürdükçe ısınma her kullanımda tekrarlar ve plastiği, yalıtımı yıpratır. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın. Bunlar yoksa ve fişte ya da prizde erime veya kararma görünmüyorsa fişi çekin; panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o hattın sigortasını indirin. Priz, fiş ve hat kontrol edilene kadar o prize başka bir cihaz da takmayın.
Kablo ısınması prizden mi başlar?
Her zaman değil. Isınma duvar içindeki bir ekte, buatta ya da hattın kendisinde de başlayabilir; o zaman aynı hattaki birkaç prizde birden belirti görülebilir. Bu gizli noktayı buattaki kablo erimesi yazısında anlattık. Duvarı ya da buat kapağını kendiniz açmayın.
Isınan prizi daha kaliteli bir prizle değiştirmek yeterli mi?
Tek başına yeterli olmayabilir. Yeni priz, arkasındaki gevşek uç ya da yanmış ek düzeltilmeden takılırsa aynı noktada ısınma sürer. Prize binen yük değişmezse sorun yeni prizde de tekrar eder. Önce nedenin bağlantıda mı yükte mi olduğu anlaşılmalı, priz ondan sonra seçilmelidir.
Yeni klima için en yakın prizi kullanabilir miyim?
Prizin yakın olması, hattın klimayı taşıyabileceğini göstermez. Klima gibi güçlü cihazlar için kablo kesiti, aynı hattaki diğer yükler ve sigorta birlikte değerlendirilir; gerekirse panodan ayrı bir hat çekilir. Hattın uygunluğunu montajdan önce ustanıza sorun.
Çoklu prize takılı cihazlar duvar prizini ısıtır mı?
Isıtabilir. Çoklu priz, birden çok cihazı aynı duvar prizine bağlar; bu cihazların toplam akımı duvar prizinden ve fişten geçer. Isıtıcı, ütü ya da su ısıtıcısı gibi güçlü cihazları aynı çoklu prizde birlikte çalıştırmayın. Çoklu priz aşırı gerilim koruyucusu da değildir; Eaton'ın çoklu priz rehberi bu iki ürünü ayırır.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında