Uzatma kablosu tehlikeleri, taşınabilir bir ürünün sabit tesisatın yerine kalıcı olarak kullanılmasıyla büyür. Uzatmayı uzatmaya takmak ve ısıtıcı gibi güçlü cihazları çoklu prizden çalıştırmak, uzatmanın kablosunu ve kontaklarını sigorta atmadan ısıtabilir. Isınan kablo ya da gevşek temas yangın riski taşır; kalıcı ihtiyaçta çözüm, gereken yere yeni priz eklenmesidir.
- Uzatma kablosu geçici kullanım içindir, sabit tesisatın yerini tutmaz.
- Sigorta değeri duvardaki kabloya uygunsa duvar hattını korur; ondan ince bir uzatmayı aşırı yüke karşı korumaz.
- Temel çoklu priz aşırı gerilime karşı koruma sağlamaz; bu ayrı bir ürün özelliğidir.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın; uzatmada erime ya da kararma görürseniz fişe dokunmayın, kullanmayı bırakıp ustaya bildirin.
Uzatma kablosunun tehlikesi kalıcı kullanımda neden büyür?
Priz sayısı yetmediğinde uzatma kablosu pratik bir çözüm gibi görünür. Ancak uzatma, ihtiyaç olan yerde priz bulunana kadar kullanılan geçici bir araçtır. Aylarca aynı yerde kalması, üzerine basılması ya da kapı ve mobilya altında ezilmesi kabloyu yıpratır.
ABD Tüketici Ürünleri Güvenliği Komisyonu'nun (CPSC) ev elektrik güvenliği kontrol listesi uzatma kablolarını kalıcı ev tesisatı kadar güvenli saymaz; kalıcı kullanım yerine ihtiyaç olan yere yeni priz eklenmesini ya da cihazın prize yaklaştırılmasını önerir. Listeye göre sabit tesisat daha fazla akım taşıyabilir ve kazara oluşabilecek hasara karşı korunur.
Uzatmayı uzatmaya takmak neden aşırı yük yaratır?
Bir çoklu prize başka bir çoklu prizi ya da uzatmayı takmaya papatya dizilimi denir. Bu dizilimde bütün cihazların çektiği akım, en baştaki uzatmanın kablosundan ve duvardaki tek prizden geçer; her yeni halka da ek bir temas noktası ekler.
Panodaki sigorta duvardaki kabloya göre seçilir ve değeri o kabloya uygunsa duvar hattını korur. Uzatmanın kablosu duvardakinden inceyse ya da çoklu prizin kontakları yorulmuşsa, akım sigortanın açma değerine ulaşmadan bu noktalar ısınabilir. Yani sigortanın atmaması uzatmanın güvenli çalıştığını göstermez.
Sigorta ile kablo uyumsuz olduğunda neler olabileceğini iki yangın işi gösteriyor; ikisi de sabit hatlarla ilgili, ders ise uzatma için de geçerli. Esenyurt'ta AVM önündeki bir mobil satış ofisinde yangın çıkmıştı. Mobil satış ofisindeki yangın sonrası incelemede yangının mutfak hattından çıktığı, hattın birden fazla yere uğradığı, mutfak aletlerinin aynı hatta bağlı olduğu ve kablonun taşıyamayacağı yükün bindiği görüldü; sigortalar hatta göre çok yüksek seçildiği için atmadı, kablo yandı. Pano ve tesisat yeniden yapıldı, mutfak hattı ayrıldı ve sigortalar kabloların taşıyabileceği akıma göre seçildi.
Ortaköy'de yangın çıkan bir dairede de hatlara atmasın diye büyük sigortalar takılmıştı; ocak kablosu ısınıp yandı, sigorta atmadı. Panoda ayrıca 32 A'lik bir sigortaya üç linye bağlanmıştı. Pano sıfırdan yapıldı, hatlar ayrıldı ve her hatta uygun sigorta konuldu.
Gevşek temas neden ısınmaya yol açar?
Fiş prize tam oturmadığında ya da çoklu prizin kontakları zamanla esnediğinde akım dar bir temas yüzeyinden geçer. CPSC'nin aynı kontrol listesi de gevşek bir bağlantının akım taşırken ısınacağını belirtir. Ezilen, bükülen ya da üzerine basılan bir uzatma kablosunun yalıtımı da zarar görebilir.
Gevşek bağlantı yalnız uzatmada görülmez. Schneider Electric'in konut periyodik kontrol bölümü gevşek bağlantıları, yaşlanmış yalıtımı ve kırık parçaları kontrolde aranan tehlikeler arasında sayar. Isınma prizin kendisindeyse priz ısınması ve fiş erimesi rehberine bakabilirsiniz.
- Uzatmanın fişinde, prizlerinde ya da kablosunda renk değişimi, kararma veya erime izi olup olmadığına dokunmadan bakın.
- Kabloda ezilme, kırılma ya da yalıtımda çatlak olup olmadığını gözle kontrol edin; kablo halı, kapı ya da mobilya altından geçmesin.
- Fiş prize gevşek oturuyor ya da kendi ağırlığıyla sarkıyorsa o prizi kullanmayın.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın; hafif koku, cızırtı ya da kıvılcım fark ederseniz o uzatmayı kullanmayı bırakın ve ustaya bildirin.
Uzatma kablosu ısınıyorsa ne yapmalı?
Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın. Duman yoksa ve fişte ya da prizde erime, kararma görünmüyorsa cihazları kapatıp uzatmanın fişini duvar prizinden çekin.
Erime ya da kararma görünüyorsa fişe dokunmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o hattın sigortasını indirin ve ustaya bildirin. Koku uzatmadan değil duvar prizinden geliyorsa prizden yanık kokusu geldiğinde yapılacaklar ayrı bir rehberde anlatılır.
Çoklu priz aşırı gerilime karşı korur mu?
Birden fazla fiş takılabilen her ürün aşırı gerilim koruması taşımaz. Temel çoklu priz yalnız çıkış sayısını artırır; gerilim darbelerini sınırlamaz.
Eaton'ın çoklu priz satın alma rehberine göre çoklu priz de aşırı gerilim koruyucu da birden fazla çıkış sunar, ancak aşırı gerilim koruyucu ayrıca gerilim darbelerine karşı koruma sağlar. Bir ürünün bu özelliği taşıyıp taşımadığı etiketinden ve ürün belgesinden anlaşılır; ayrıntı için akım korumalı prizin ne işe yaradığını anlatan rehbere bakabilirsiniz. Bu koruma da aşırı yükü ya da gevşek teması ortadan kaldırmaz.
Hangi cihazlar uzatmaya ya da çoklu prize takılmamalı?
Isıtıcılar ve mutfak cihazları gibi yüksek güç çeken cihazlar, uzatma ya da çoklu priz yerine doğrudan duvar prizine takılmalıdır. Etiketinde 2000 W yazan bir ısıtıcı 230 V'ta yaklaşık 8,7 A çeker (I = P / U); iki tanesi aynı uzatmada yaklaşık 17 A eder.
Bu yük, uzatmanın etiketindeki değeri ve kontaklarının taşıyabileceğini aşabilir. Hangi cihazın ayrı bir hattan beslenmesi gerektiğini ise elektrikçi, cihazın gücüne ve tesisatın durumuna bakarak değerlendirir.
Isıtıcı ve motorlu cihazlar neden duvar prizine takılmalı?
Isıtıcılar çalıştıkları sürece yüksek akım çeker; motorlu cihazlar ise kalkış anında kısa süreli yüksek akım çekebilir. Uzatmanın kablosu ve çoklu prizin kontakları bu yükü uzun süre taşırken ısınabilir.
Bir cihaz uzatma olmadan çalıştırılamıyorsa bu, o noktada priz ya da hat eksik olduğunu gösterir. Yükü sürekli uzatmayla taşımak yerine kalıcı bir hat planlamak, yük binen hatlarda görülebilen buat erimesi ve kablo ısınması gibi hasarların önüne geçmeye de yardım eder.
Uzatma yerine kalıcı çözüm nedir?
Uzatmaya sürekli ihtiyaç duyulan yerde kalıcı çözüm, oraya yeni bir priz eklenmesidir. Schneider Electric'in konut devreleri bölümüne göre devrelerin uygun ayrılması hizmet sürekliliğini destekler. Yeni priz eklenirken topraklı prizin toprak bağlantısının panoya kadar gerçekten ulaşıp ulaşmadığını da ustanıza sorun.
Bu iş eski kabloyu kesip bantlamak ya da prizin arkasından ek almak değildir; hattın kesiti, sigortası ve bağlantısı birlikte değerlendirilir ve iş usta tarafından yapılır. Yeni priz ve hat hakkında bilgi ve teklif için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına, mevcut bir priz ya da hattaki arıza için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz. Prizlerle ilgili diğer sorunlar priz ve anahtar arızaları rehberinde toplanır.
Bu konudaki işlerimiz
Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Yangın ocak kablosunun ısınmasıyla başladı; atmasın diye takılmış büyük sigortalar yüzünden kablo yandı ama sigorta atmadı. Panodaki sigortalar hatlara göre büyüktü, kaçak akım rölesi ve binada topraklama yoktu. Sebep–sonuç raporu yazıldı; pano hatları ayrılarak, her hatta uygun sigortayla sıfırdan yapıldı. Kaçak akım röleleri topraklamayla birlikte eklenecek.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Akbatı AVM önündeki mobil ofiste yangın sonrası pano ve tesisat yenilemesi
Yangın mutfak bölümünün hattından çıktı: hat panodan bağımsız çekilmemiş, mutfak aletleri de aynı hatta bağlanmıştı. Sigortalar hatta göre çok yüksek seçildiği için atmadan kablo yandı. Önce geçici panoyla enerji sağlandı; ardından pano ve tesisat kalıcı olarak yeniden yapıldı.
İşin tamamını inceleyin → — Akbatı AVM önündeki mobil ofiste yangın sonrası pano ve tesisat yenilemesiSık sorulan sorular
Çoklu prize çoklu priz takmak neden tehlikelidir?
Bütün cihazların akımı en baştaki uzatmadan ve duvardaki tek prizden geçer; her yeni halka da ek bir temas noktası ekler. Panodaki sigorta duvardaki kabloya göre seçildiği için daha ince bir uzatma ya da yorgun kontaklar sigorta atmadan ısınabilir. Bu yüzden bir uzatmayı başka bir uzatmaya takmayın.
Isınıp eriyen uzatma kablosu yeniden kullanılır mı?
Hayır. Erime, kararma ya da yalıtımda şekil bozukluğu görülen bir uzatmanın kontakları ve kablosu zarar görmüştür; tamir etmeye ya da bantlamaya çalışmayın, kullanmayı bırakın. Isınmanın nedeni uzatmada değil duvar prizinde ya da hattaysa, aynı prize takılan yeni bir uzatma da ısınabilir; bu yüzden prizi ustaya kontrol ettirin.
Çoklu priz yıldırıma ve dalgalanmaya karşı korur mu?
Temel çoklu priz korumaz; yalnız çıkış sayısını artırır. Ürün belgesinde aşırı gerilim koruması yazan modeller gerilim darbelerini sınırlamaya yardım eder, ama bu koruma da aşırı yükü, gevşek teması ya da tesisattaki bir arızayı gidermez. Yıldırıma karşı koruma ise tesisat düzeyinde ayrıca değerlendirilir.
Gevşek priz cihaza zarar verir mi?
Fiş ile priz arasındaki temas zayıfsa akım dar bir yüzeyden geçer ve bağlantı noktası ısınabilir. Isı zamanla fişin ve prizin plastik kısmını eritebilir, kontakları karartabilir. Fiş prize gevşek oturuyorsa o prizi kullanmayı bırakın; priz kıvılcım atıyorsa ya da ısınıyorsa ustaya bildirin.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında