Topraklı priz, faz ve nötrün yanında cihazın metal gövdesini koruyucu iletkene (PE) bağlayan bir toprak kontağı taşıyan prizdir. Koruyucu iletken prize gerçekten bağlı ve panoya kadar sürekliyse, yalıtım bozulduğunda arıza akımına düşük dirençli bir yol açar ve çarpılma riskini azaltır. Topraksız prizde bu yol yoktur; arızada cihaz gövdesi gerilim altında kalabilir.
- Topraklı prizin yuvasında, fiş deliklerinin iki yanında metal toprak kontakları bulunur.
- Kontağın görünmesi, arkasında çalışan bir topraklama olduğunu kanıtlamaz; bunu ölçüm gösterir.
- Topraksız prize takılan akım korumalı ürünün toprak üzerinden yaptığı koruma çalışmaz.
Topraklı priz nedir ve nasıl çalışır?
Topraklı priz, faz ve nötr kontaklarının yanında bir de toprak kontağı taşır. Bu kontak koruyucu iletkene (PE) bağlanır; Schneider Electric'in konut devreleri bölümü, her prizin topraklama kontağının koruyucu iletken üzerinden ana topraklama terminaline bağlanmasını anlatır.
Cihazın iç yalıtımı bozulursa metal gövde gerilim altında kalabilir. Schneider Electric'in topraklama bağlantıları bölümüne göre koruyucu iletken bağlantısı, toprağa akan arıza akımları için düşük dirençli bir yol sağlar. Arıza akımı böylece dokunan kişi yerine koruyucu iletkenden akar; devreyi sigortanın mı yoksa kaçak akım rölesinin mi açacağı tesisatın topraklama düzenine ve panodaki korumaya bağlıdır.
Topraklı priz dışarıdan nasıl ayırt edilir?
Topraklı prizin yuvasında, fişin girdiği iki deliğin iki yanında karşılıklı duran metal toprak kontakları bulunur. Topraklı fişteki toprak şeritleri bu kontaklara oturur.
Topraksız prizde bu kontaklar yoktur; yalnız faz ve nötr delikleri bulunur. Kontakların görünmesi ise prizin arkasına gerçekten koruyucu iletken geldiğini göstermez; bunu dışarıdan anlamak mümkün değildir, ölçümle doğrulanır. Prizlerde görülen diğer sorunlar için priz ve anahtar arızalarını anlatan rehbere bakabilirsiniz.
| Özellik | Topraklı priz | Topraksız priz |
|---|---|---|
| Toprak kontağı | Yuvanın iki yanında metal kontak olarak görünür | Yoktur |
| Koruyucu iletken (PE) | Prize gelmesi gerekir; varlığı ve sürekliliği ölçümle doğrulanır | Bağlanacağı bir toprak kontağı yoktur |
| Yalıtım bozulduğunda | Koruyucu iletken sürekliyse arıza akımına düşük dirençli bir yol açılır | Cihaz gövdesi gerilim altında kalabilir |
Topraksız priz kullanmanın riskleri nelerdir?
Topraksız prizde arıza akımının gidebileceği bir koruyucu iletken yoktur. Metal gövdeli bir cihazın yalıtımı bozulursa gövde tehlikeli gerilim altında kalabilir ve dokunan kişinin üzerinden akım geçebilir. Cihaz sağlamken bu fark edilmez; risk arıza anında ortaya çıkar. Tesisat eskidikçe gevşek bağlantı ve yalıtım yaşlanması gibi sorunlar da ayrıca değerlendirilir.
Nötrü toprak ucuna bağlamak neden tehlikelidir?
Bazı eski uygulamalarda prize koruyucu iletken çekmek yerine nötr, toprak ucuna köprülenir; sahada buna kimi zaman sıfırlama da denir. Bu bağlantı tehlikelidir: nötr koparsa cihazın metal gövdesine şebeke gerilimi gelebilir. Kaçak akım rölesiyle korunan bir hatta ise akımın bir kısmı toprak yolundan döner ve kaçak akım rölesi beklenmedik biçimde atabilir. Doğrusu, prize panodan ayrı bir koruyucu iletken gelmesi ve bunun etkin bir topraklamaya bağlı olmasıdır.
Bu karışıklık bir cihaz değişiminde de ortaya çıkabilir. Şişli'nin Kurtuluş semtindeki bir dairede kaçak akım rölesi ara ara, bazen sürekli atıyordu; kombi değiştirilirken renge bakılarak nötr toprağa bağlanmıştı. Eski tesisatta iki sarı-yeşil kablo bulunuyordu. Nötr ile toprak doğru uçlara alındıktan sonra kaçak akım rölesinin atma sorunu giderildi.
Topraksız prize akım korumalı priz takılır mı?
Fiziksel olarak takılabilir; ama bu, prize topraklama kazandırmaz ve ürünün korumasını da eksik bırakır. Öncelikle her çoklu priz akım korumalı değildir: Eaton'ın çoklu priz rehberine göre temel çoklu prizler aşırı gerilime ve hat gürültüsüne karşı koruma sağlamaz.
Aşırı gerilim korumalı bir ürün topraksız prize takıldığında, ürünün toprak üzerinden yaptığı koruma çalışmaz; geriye ne kadar koruma kaldığı ürün belgesine bağlıdır. Bu ürünlerin ne işe yaradığını akım korumalı priz rehberinde bulabilirsiniz.
Eski binalarda topraksız prizler nasıl yenilenir?
Topraksız prizi topraklı yapmak yalnız kapağı değiştirmek değildir. Prize panodan koruyucu iletken gelmesi, bu iletkenin panodaki toprak barasına ulaşması ve baranın da etkin bir topraklamaya bağlı olması gerekir. Ortaköy'deki bir konutta eski pano sıfırdan yenilendi ve teslimdeki testlerin hepsi geçti; aynı işte yapılan toprak ölçümü ise binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve bu ayrıca raporlandı.
Bu iş usta tarafından yapılır; panodaki kaçak akım rölesinin varlığı ve durumu da bu sırada değerlendirilir. Schneider Electric'in kaçak akım koruması açıklaması, kaçak akım rölesinin algıladığı fark akımını artık akım olarak tanımlar. Kaçak akım rölesi ek bir korumadır; tek başına bütün riskleri ortadan kaldırmaz. Yeni hat ve priz hakkında bilgi ve teklif için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına, mevcut bir priz arızası için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
- Evdeki prizlerde metal toprak kontağı olup olmadığına dışarıdan bakın; kapağı açmayın.
- Topraklı görünen prizlerin topraklamasının ölçülüp ölçülmediğini ustanıza sorun.
- Balkon, banyo ya da mutfak gibi su sıçrayan yerlerdeki prizin uygunluğunu elektrikçiyle değerlendirin.
- Priz yenilemesinden sonra teslimde yapılan testlerin sonucunu isteyin.
Bu konudaki işlerimiz
Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmış
Kombi değişimi sırasında kombinin sigortasında nötr, toprağa bağlanmıştı. Eski tesisatta iki sarı-yeşil kablo vardı; biri 1,5 mm² toprak, diğeri 2,5 mm² ve toprak değildi. Bağlantı kablo rengine bakılarak varsayımla yapılmıştı. Hatalı bağlantı bulunup düzeltildi.
İşin tamamını inceleyin → — Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmış
Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi
Eski panoda uygunsuz sigortalar ve bağlantılar vardı; tesisatta kaçak akım sorunları yaşanıyor, pano yangın riski taşıyordu. Pano söküldü; yenisi ana hatta 300 mA, gruplarda 30 mA kaçak akım röleleriyle kuruldu, her sigorta etiketlendi. Teslimde kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testleri geçti; toprak ölçümü binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve ayrıca raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendiSık sorulan sorular
Topraksız prize buzdolabı ya da çamaşır makinesi takılır mı?
Metal gövdeli cihazlar topraklı prize takılmalıdır. Topraksız prizde yalıtım bozulursa cihaz gövdesi gerilim altında kalabilir ve dokunan kişi çarpılabilir. Cihazın bugün sorunsuz çalışması bunu değiştirmez; risk arıza anında ortaya çıkar. Bu cihazların takıldığı prizlerin topraklamasını elektrikçiye kontrol ettirin.
Topraklı priz elektrik çarpmasını tamamen engeller mi?
Hayır. Koruyucu iletken prize bağlı ve sürekliyse arıza akımına düşük dirençli bir yol açar ve riski azaltır. Devreyi hangi korumanın açacağı tesisatın topraklama düzenine bağlıdır. Kaçak akım rölesi ek koruma sağlar; hiçbir tek önlem tam koruma değildir.
Çoklu priz uzatması kullanmak topraklama sorununu çözer mi?
Hayır. Uzatma kablosu yalnız enerjiyi uzağa taşır; prize topraklama kazandırmaz. Duvardaki priz topraksızsa, uzatmanın ucundaki prizlerin topraklı görünmesi koruma sağlamaz, çünkü toprak kontakları bağlanacak bir koruyucu iletken bulamaz.
Evdeki topraksız prizleri kendim değiştirebilir miyim?
Hayır. Topraksız prizi topraklı yapmak kapağı değiştirmekle olmaz; panodan koruyucu iletken gelmesi, bunun toprak barasına ve etkin bir topraklamaya ulaşması gerekir. Priz kapağını açmak ve bağlantı yapmak elektrik çarpması riski taşır; bu iş ustaya bırakılmalı, sonuç da ölçümle doğrulanmalıdır.
Kaynaklar
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — koruma, topraklama ve eşpotansiyel bağlantı tanımları
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Residential circuits
- Eaton rehberi: Eaton: Power strip buying guide
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — artık akım korumasının algılama ilkesi
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Residential periodic control
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında