Evde elektrik var ama prizler çalışmıyor: nedenleri

Kısa cevap

Evde elektrik var ama prizler çalışmıyorsa, o hattın sigortası ya da kaçak akım rölesi atmış ya da hattaki bir ek veya nötr kopmuş olabilir. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin. Korumalar yukarıdaysa hiçbir şeyi kurcalamadan ustaya haber verin.

Aydınlatma ile prizler ayrı hatlardan beslenebildiği için ışıkların yanması prizlerin sağlam olduğunu göstermez.
Tek bir priz mi, bir odanın bütün prizleri mi çalışmıyor; bu ayrım aranacak yeri değiştirir.
Çalışmayan prizde koku, ısınma ya da kıvılcım varsa o prize hiçbir cihaz takmayın.
Priz kapağını açmak ve uçları sıkmak sizin değil, ustanın işidir.

Evde elektrik var ama prizler çalışmıyorsa sorun nerede olabilir?

Bir evde aydınlatma ve prizler tek bir hattan değil, panodan ayrılan farklı hatlardan beslenebilir. Schneider Electric'in konut devreleri açıklaması, devrelerin uygun biçimde ayrılmasının hizmet sürekliliğini desteklediğini anlatır: bir hatta sorun çıktığında diğerleri çalışmaya devam eder. Işıklar yanarken prizlerin gitmesi bu yüzden şaşırtıcı değildir; yalnız prizleri besleyen yolun bir yerinde kesinti olduğunu gösterir.

Kesintinin yeri birkaç noktadan biri olabilir: panoda atmış bir sigorta ya da kaçak akım rölesi, korumalar yukarıdayken hatta ya da bir buatta kopmuş veya gevşemiş bir ek, prizin kendi bağlantısı ya da nötrün kopması. Tek bir odadaki kesintinin her zaman o odaya ait tek bir sigortadan kaynaklandığı da söylenemez. Priz ve anahtarlarla ilgili diğer belirtileri priz ve anahtar arızaları rehberinde topluca anlatıyoruz.

Gördüğünüz	Sorun nerede olabilir	Sizin adımınız
Bir odanın ya da grubun prizleri gitmiş, panoda inik eleman var	Atmış bir sigorta ya da kaçak akım rölesi	Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız fişleri çekip bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin
Bütün korumalar yukarıda, bir grup priz çalışmıyor	Hatta ya da buatta kopmuş veya gevşemiş bir ek, kopuk nötr	Kurcalamayın; hangi prizlerin gittiğini ustaya bildirin
Yalnız tek priz çalışmıyor	Prizin kendi bağlantısı ya da prize gelen ek	O prizi kullanmayın; hasar izi yoksa sağlam bir cihazla bakabilirsiniz
Prizlerle birlikte bazı cihazlar ya da lambalar normalden farklı çalışıyor	Nötr ya da ortak bir bağlantı sorunu	Hassas cihazların fişini çekin, ustaya hemen bildirin

Panoda inik bir sigorta ya da kaçak akım rölesi var mı?

İlk bakılacak yer panodur. Prizleri besleyen hatların korumaları panonun ön yüzünde sıralanır: C16 ya da B10 gibi harf ve amper değeri yazan elemanlar otomatik sigorta, TEST düğmesi ve mA değeri bulunan eleman ise kaçak akım rölesidir (RCD). Schneider Electric'in artık akım cihazı açıklamasına göre röle, giden ve dönen akım arasındaki farkı, yani artık akımı algılar. Bir röle birden çok priz hattını birlikte kapatabildiği için röle inikse birkaç odanın prizleri aynı anda gitmiş olabilir.

Panoda inik bir eleman görürseniz, o hatta takılı cihazları prizden ayırmak yapacağınız tek denemenin sonucunu anlamlı kılar; ısınmış, rengi dönmüş ya da koku gelen bir cihazın fişine ise el sürmeyin. Pano ıslaksa, kapağı hasarlıysa ya da ıslak zemindeyseniz panoya hiç yaklaşmayın.

Isınma, koku ya da kararma izi olmayan cihazların fişlerini çekin.
Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin.
Kol yerinde kalır ve prizler gelirse, atma anında hangi cihazın çalıştığını not edin.

Bütün sigortalar yukarıdayken prizler neden çalışmaz?

Koruma elemanı açmadan da enerji yolu kesilebilir. Prizler bir buattan ya da birbirinden geçen bağlantılarla beslenebilir; bu yol üzerindeki bir ek koparsa ya da ayrılırsa, panodaki sigorta yukarıda kalsa bile ondan sonraki prizlere elektrik gitmez. Schneider Electric'in konut periyodik kontrol rehberi, yaşlanan tesisatta gevşek bağlantıları, eskimiş yalıtımı ve kırık parçaları birlikte değerlendirilecek tehlike nedenleri arasında sayar.

Gevşek bir ek kopmadan önce ısınabilir. ABD Tüketici Ürün Güvenliği Komisyonu'nun ev elektrik güvenliği listesi, gevşek bir bağlantının ısınmadan fazla akım taşıyamayacağını belirtir. Bu yüzden bir grup prizin aniden gitmesi, uzun süredir ısınan bir bağlantının sonunda ayrılmış olmasından da kaynaklanabilir; eklerin bulunduğu kutudaki riskleri buat içindeki ekler ve kablo ısınması rehberinde anlatıyoruz.

Nötr koparsa prizlere ne olur?

Prizin çalışması için faz kadar nötrün de sağlam olması gerekir. Faz gelse bile nötr kopuksa devre tamamlanmaz ve prize takılan cihaz çalışmaz. Nötr kopukluğu tek bir hatta olabileceği gibi daha geniş bir bölümü de etkileyebilir.

Schneider Electric'in aşırı gerilim tanımları, nötr iletkenin kopmasını şebeke frekanslı aşırı gerilim nedenleri arasında sayar. Her gerilim dalgalanması nötr kopması değildir; ama prizlerin gitmesiyle birlikte bazı lambalar normalden parlak ya da sönük yanıyorsa hassas cihazların fişini çekin ve durumu beklemeden ustaya bildirin.

Priz içinde nötr ile toprak kontağını birleştirmek hiçbir durumda çözüm değildir; nötr koptuğunda bu bağlantı cihaz gövdesine gerilim taşıyabilir. Toprak kontağının görevini topraklı priz rehberinde anlatıyoruz.

Tek priz mi çalışmıyor, yoksa bir grup priz mi?

Yalnız tek bir priz çalışmıyorsa sorun o prizin kendi bağlantısında ya da prize gelen ekte olabilir. Bir odanın bütün prizleri ya da aynı duvardaki birkaç priz birlikte gitmişse, aranacak yer bu prizlere giden ortak hat ve buattır.

Prizde koku, ısınma, kararma ya da kıvılcım yoksa, sorunsuz çalıştığını bildiğiniz küçük bir cihazı takıp bakabilirsiniz; hasar izi olan prize hiçbir cihaz takmayın. Cihazınız bir çoklu prize ya da uzatmaya takılıysa, sorunun çoklu prizin kendisinde ya da üzerindeki anahtarda olup olmadığını da düşünün.

Çalışmayan prizin yerine uzun süre uzatma kablosuyla idare etmek çözüm değildir. Aynı ABD kontrol listesi uzatmanın kalıcı kullanımını sorgular ve onu sabit tesisattan daha az güvenli sayar; doğru kullanımı uzatma kablosu ve çoklu priz rehberinde ayrıca anlatıyoruz.

Çalışmayan prize koku, ısı ya da ses eşlik ediyorsa

Prizin çalışmaması tek başına acil bir tehlike işareti değildir; ama yanında başka bir belirti varsa durum değişir. Kokunun ne anlattığını prizden yanık kokusu gelmesi, sıcaklığın nedenlerini prizin ısınması, ark izlerini prizin kıvılcım atması ve cızırtıyı prizden ses gelmesi rehberlerinde ayrı ayrı ele alıyoruz.

Böyle bir belirti varsa o prizi kullanmayın ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o hattın sigortasını indirin. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu fark ederseniz ortamdan uzaklaşıp 112'yi arayın.

Ustaya ne anlatmalısınız, kapağı neden açmamalısınız?

Çalışmayan bir prizin arkasındaki sorun ancak enerji kesilip prize, buata ve eklere yerinde bakıldığında görülür. İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu'nun elektrik güvenliği soruları, enerjili elektrik ekipmanında çalışmanın hiçbir zaman tamamen güvenli olmadığını vurgular. Kapağı açmak, uçları sıkmak ya da kontrol kalemiyle denemek bu yüzden size kalan iş değildir.

Gözlemleriniz ise arıza tespiti ve onarım sırasında aranacak yeri baştan daraltır. Aşağıdaki bilgileri not ederseniz ustanın ilk bakacağı nokta netleşir.

Hangi odalarda ve hangi prizlerde elektrik olmadığını, ışıkların etkilenip etkilenmediğini yazın.
Panoda inik bir eleman olup olmadığını ve yaptığınız tek denemenin sonucunu not edin.
Sorun başlamadan önce yeni bir cihaz taktırdıysanız, tadilat, boya ya da kaplama yapıldıysa bunu belirtin.
Prizde koku, ısınma, ses ya da kararma fark ettiyseniz söyleyin.
Cihazların çoklu prize ya da uzatmaya takılı olup olmadığını belirtin.

Sık sorulan sorular

Prizler çalışmıyor ama buzdolabı çalışıyor; bu nasıl olur?

Buzdolabının bağlı olduğu priz, çalışmayan prizlerden farklı bir hattan besleniyor olabilir. Mutfak prizleri ile oda prizleri panoda ayrı korumalara bağlanmış olabilir; böyle bir düzende bir hattın gitmesi diğerini etkilemez. Hangi prizlerin çalışıp hangilerinin çalışmadığını not etmeniz, kesintinin hangi hatta olduğunu gösterir.

Prizde elektrik yok ama kontrol kalemi yanıyor; bu ne demek?

Kalemin yanması prize faz geldiğini gösterebilir; prizin çalışması için ise dönüş yolu olan nötrün de sağlam olması gerekir, kalem bunu göstermez. Kontrol kalemiyle denemek prizin uçlarına yaklaşmayı gerektirir; bu denemeyi tekrarlamayın, gözleminizi ustaya iletin.

Elektrik kesintisinden sonra ışıklar geldi ama prizler gelmedi; neden?

Enerji geri geldiğinde prizleri besleyen hattın koruması atmış olabilir ya da zaten zayıflamış bir bağlantı bu sırada ayrılmış olabilir. Önce panoda inik bir eleman olup olmadığına bakın. Bütün korumalar yukarıdaysa sorun hattaki bir ekte ya da nötrde olabilir; bunu ustaya bildirin.

Çalışmayan prizi yenisiyle değiştirmek sorunu çözer mi?

Çözmeyebilir. Priz yalnız hattın son noktasıdır; kesinti prize gelen ekte, buatta ya da nötrde olabilir ve bu durumda yeni priz de çalışmaz. Prizi değiştirmek kapağı açmayı ve bağlantıya dokunmayı gerektirdiği için ustanın işidir; usta önce kesintinin nerede olduğunu bulur.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında