Kolon hattı, apartmanın girişindeki kofradan sayaç panosuna ve sayaçlardan daire panolarına enerji taşıyan besleme hattıdır. Sokaktaki şebeke bağlantısı ve dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındaki sayaç bu hattan ayrı tutulur. Eskiyen bağlantılar, yaşlanan yalıtım ya da artan yük hattı zorladığında yenileme, keşif ve projeyle birlikte planlanır.
- Kofradan sayaç panosuna giden bölüm binanın toplam yükünü, sayaçtan daireye giden bölüm tek dairenin yükünü taşır.
- Sigorta kendi değerine göre açar; kabloyu ancak bu değer o kabloya uygunsa korur.
- Panodan gelen cızırtı ya da yük altında ışıklardaki dalgalanma yerinde kontrol gerektirir.
- Yenilemede bugünkü yük kadar ileride eklenecek cihazlar da hesaba katılır.
Kolon hattı binanın neresinden geçer ve ne işe yarar?
Kolon hattı, binaya gelen enerjiyi girişteki kofradan sayaç panosuna, oradan da her dairenin kendi panosuna taşıyan besleme hattıdır. Sahada iki bölüm olarak konuşulur: kofradan sayaç panosuna uzanan ana kolon bütün binanın yükünü taşır, sayaçtan daire panosuna çıkan daire kolonu ise yalnız o dairenin yükünü taşır.
Bu hat enerjiyi odalara bölmez; bölme işi daire panosunda yapılır. Schneider Electric'in dağıtım panoları açıklaması, panonun gelen beslemeyi ayrı devrelere ayırdığını anlatır. Kolon hattı ise panoya kadar dairenin bütün yükünü tek hat hâlinde getirir; ışık, priz ve cihaz hatlarının toplamı sonunda bu kabloya biner.
Hattın güzergâhı binaya göre değişir: şaft, merdiven boşluğundaki kanal ya da duvar içindeki borular olabilir. Eski bir yapıda elektrik tesisatının yenilenme zamanı konuşulurken daire içindeki hatlarla birlikte bu bölüm de incelenir; daire içi tesisat yenilense bile panoya gelen besleme eski kalabilir.
Şebeke bağlantısı, sayaç ve kolon hattı nerede ayrılır?
Sokaktaki dağıtım şebekesinden binaya gelen bağlantı hattı kolon hattıyla karıştırılmaz. Bu bölüm kolon hattı sayılmaz; ona dokunulmaz, bir sorun görülürse dağıtım şirketine bildirilir. Binanın içindeki zincir ise kofrada başlar ve sayaç panosundan geçerek daire panolarına ulaşır.
Sayaç bu zincirin ortasında durur ama ayrı bir yeri vardır: sayaç, dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır. Kolon hattı yenilenirken sayacın sökülmesi, yerinin değişmesi ya da bağlantısına dokunulması gerekiyorsa bu adım dağıtım şirketiyle birlikte planlanır.
Kofradan sonraki hatlarda kararın ve masrafın nasıl paylaşılacağı binanın yönetim düzenine, aboneliklere ve projeye göre değişir. Ortak kullanılan bölüm ile tek daireye giden bölümün ayrı konuşulması, yönetim toplantısında hangi işin kimi ilgilendirdiğini netleştirir.
| Bölüm | Ne yapar | Değişiklikte neye bakılır |
|---|---|---|
| Şebeke bağlantısı (sokaktan kofraya) | Binayı dağıtım şebekesine bağlar | Dokunulmaz; sorun dağıtım şirketine bildirilir. |
| Ana kolon (kofradan sayaç panosuna) | Binanın toplam yükünü sayaç panosuna taşır | Yenileme bina yönetimiyle ve projeye göre planlanır. |
| Sayaç | Dairenin tüketimini ölçer | Dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır; mühre ve bağlantısına dokunulmaz. |
| Daire kolonu (sayaçtan daire panosuna) | Dairenin bütün yükünü panoya taşır | Kesit, koruma ve güzergâh dairenin bugünkü ve ileriki yüküne göre değerlendirilir. |
Eski binalarda kolon hattı neden yetersiz kalır?
Bina yapıldığında hesaplanan yük ile bugün dairelerde çalışan klima, ocak, fırın ve termosifon gibi cihazların toplamı aynı değildir. Kolon hattı bu farkı tek başına karşılar: her yeni cihaz, daire panosundan önce bu kabloya biner. Hangi kesitin ne kadar akım taşıyabildiği kablo kesiti ve taşıma kapasitesi rehberinde ayrıca ele alınıyor.
Yaşın kendisi de bir etkendir. Schneider Electric'in konut periyodik kontrol rehberi, gevşek bağlantıları, yaşlanmış yalıtımı ve kırık parçaları birlikte değerlendirir; aynı listede iletken kesitine uymayan aşırı akım korumasını da bir tehlike nedeni olarak sayar. Bina yaşı tek başına hüküm vermez; hattın gerçek durumu yerinde görülür.
Koruma tarafında temel ilke basittir: sigorta, ister otomatik sigorta ister termik-manyetik şalter (TMŞ) olsun, kendi değerine göre açar ve kabloyu ancak bu değer o kabloya uygunsa korur. Kesitine göre büyük seçilmiş bir sigorta, zorlanan kolon kablosunu fark etmeden çalışmayı sürdürebilir.
Kolon hattında alüminyum iletken varsa neye bakılır?
Bazı eski binaların besleme hatlarında alüminyum kablo bulunabilir. Alüminyum iletken tek başına kusur sayılmaz; dikkat isteyen yer, kablonun panoya, sayaç panosuna ya da bakır bir hatta bağlandığı noktalardır.
Alüminyum ile bakırın buluştuğu noktada bağlantı elemanının iki metale de uygun olması gerekir. Klauke'nin alüminyum–bakır bağlantı açıklaması, dayanıklı ve güvenli bir bağlantı için özel Al/Cu pabuç ve konnektörlerin kullanılması gerektiğini belirtir. Hangi elemanın o kesite ve ortama uygun olduğu ise ustanın yerinde vereceği bir karardır.
Yenilemede alüminyum hattın tamamen bakırla değiştirilmesi mi, yalnız bağlantı noktalarının elden geçirilmesi mi gerektiği hattın durumuna, yüke ve projeye göre belirlenir. Bu karar eski bağlantılar yerinde görüldükten sonra verilir.
Kolon hattında ısınma ve gevşeme nasıl fark edilir?
Kolon hattındaki sorunların bir kısmı bağlantı noktalarında başlar: kofra uçları, sayaç panosundaki bağlantılar ve daire panosunun girişi. CPSC'nin ev elektrik güvenliği listesi, gevşek bir bağlantının akım taşırken ısınabileceğini anlatır. Bu ısınma sürerse çevresindeki yalıtım zarar görebilir; dışarıdan ne zaman fark edileceği bağlantının yerine ve yüke bağlıdır.
Bazı işaretleri siz de fark edebilirsiniz: pano çevresinde yanık plastik kokusu, panodan gelen cızırtı ya da yüksek güçlü bir cihaz çalışınca ışıklarda belirgin dalgalanma. Bu işaretler beslemede bir sorunu gösterebilir; nedeni ancak yerinde kontrolle anlaşılır. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın.
Aynı belirti merdiven ışıklarında ya da asansör gibi ortak kullanımlarda da görülüyorsa konu apartman ortak alan elektriği ile birlikte yönetimin gündemine girer.
- Pano çevresinde yanık plastik kokusu alırsanız panoya yaklaşmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın, yoksa durumu bina yönetimine ve ustaya bildirin.
- Pano kapağını açmadan, yanından geçerken cızırtı ya da çıtırtı duyarsanız bunu ustaya bildirin.
- Yüksek güçlü bir cihaz çalıştığında ışıklarda dalgalanma oluyorsa hangi cihazla ve hangi saatlerde olduğunu not edin.
- Belirtinin yalnız sizin dairenizde mi, komşularda ya da ortak alanlarda da mı görüldüğünü yönetimle paylaşın.
Kolon hattının koruması nasıl düzenlenir?
Kolon hattını aşırı akıma ve kısa devreye karşı sigorta ya da şalter korur. Schneider Electric'in devre kesici seçimi açıklaması, koruma cihazı seçilirken korunan kablonun ve uygulamanın özelliklerinin hesaba katıldığını belirtir. Kolon kablosu değişirse onu koruyan elemanın değeri de bu yüzden yeniden ele alınır.
Kaçak akım rölesi başka bir iş görür: Schneider Electric'in kaçak akım cihazı açıklamasına göre giden ve dönen akım arasındaki farkı, yani artık akımı izler. Bu yüzden kaçak akım rölesi aşırı akımda ve faz–nötr kısa devresinde açmaz. Faz ile toprak arasında bir arıza olduğunda hangi korumanın açacağı tesisatın topraklama düzenine bağlıdır; rölenin mA hassasiyeti de kablonun taşıma sınırına göre değil, koruma amacına ve projeye göre seçilir.
Kolon hattı boyunca koruma düzeninin karışabileceğini Üsküdar'daki bir apartman gösteriyor. Orada sayaç panolarındaki kaçak akım rölesi seçimi daireden daireye değişiyordu: iki dairenin çıkışında 40 A / 300 mA, üç dairenin çıkışında 25 A / 30 mA değerli röle vardı. Binanın ilk ana girişindeki yangın koruması ile onun ardından gelen hayat koruması bu işte iki ayrı konu olarak değerlendirildi.
Kolon hattı değişimi nasıl planlanır?
Değişim bir keşifle başlar: hattın güzergâhı, bağlantı noktalarının durumu, dairelerin bugünkü yükü ve ileride eklenmesi düşünülen cihazlar birlikte ele alınır. Schneider Electric'in tasarım yöntemi rehberi, tesisatın ömrü boyunca olası genişleme ve değişikliklerin hesaba katılmasını ister. Yeni kesit bu hesapla yeniden belirlenir.
Yük artışı dağıtım şirketi sürecini de işin içine sokabilir. Halkalı'da bir sitenin otoparkına kurulacak elektrikli araç şarj istasyonu güç artırımı gerektiriyordu. Bunun için BEDAŞ'a proje çizilip başvuru yapıldı ve süreç takip edildi; ana panodan otoparka giden yeni hat projedeki kesitle yeraltından döşendi, sayaç panosundaki sigorta ve kaçak akım grupları da projeye göre yenilendi.
Kolonun ulaştığı son nokta olan daire panosu da yenilemeye girebilir. Ortaköy'deki bir konutta eski pano sökülüp yerine sıfırdan yeni bir pano kuruldu: ana hatta yangına karşı 300 mA, gruplarda hayat koruması için 30 mA kaçak akım rölesi kullanıldı. Teslimdeki kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testleri geçti; binada etkin topraklama olmadığını gösteren toprak ölçümü ise ayrı bir raporla bildirildi.
Daire içindeki hatların aynı anda yenilenip yenilenmeyeceği ayrı bir karardır; adımları daire tesisatı yenileme süreci rehberinde bulabilirsiniz.
Kolon hattı ve tesisat yenileme hakkında bilgi ve teklif için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Üsküdar'da bina ana girişindeki koruma: 300 mA yangın, 30 mA hayat koruması ayrımı
Aynı binanın sayaç panolarında iki farklı uygulama vardı: Daire 1 ve 3'te 300 mA, Daire 2, 4 ve 7'de 30 mA kaçak akım rölesi. Bu vakada binanın ilk ana girişindeki yangın koruması ile sonrasındaki hayat koruması ayrı değerlendirildi: 300 mA ana girişteki yangın koruması, 30 mA ise sonraki hayat koruması için ele alındı.
İşin tamamını inceleyin → — Üsküdar'da bina ana girişindeki koruma: 300 mA yangın, 30 mA hayat koruması ayrımı
Halkalı sitede şarj istasyonu: güç artırımı ve yeraltı hattı
Halkalı'da sitede elektrikli araç şarj istasyonu: güç artırımı, BEDAŞ süreci ve yeraltı hattı
Site otoparkına elektrikli araç şarj istasyonu kuruldu. Güç artırımı için BEDAŞ'a proje çizilip başvuru yapıldı; bina ana panosundan otoparka projeye uygun kesitte kablo yeraltından çekildi, sayaç panosundaki sigorta ve kaçak akım grupları yenilendi. Projeden kuruluma tüm süreç tek elden yürütüldü.
İşin tamamını inceleyin → — Halkalı sitede şarj istasyonu: güç artırımı ve yeraltı hattı
Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi
Eski panoda uygunsuz sigortalar ve bağlantılar vardı; tesisatta kaçak akım sorunları yaşanıyor, pano yangın riski taşıyordu. Pano söküldü; yenisi ana hatta 300 mA, gruplarda 30 mA kaçak akım röleleriyle kuruldu, her sigorta etiketlendi. Teslimde kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testleri geçti; toprak ölçümü binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve ayrıca raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendiSık sorulan sorular
Apartmanda kolon hattı yenilemesine kim karar verir?
Sayaç, dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır; ona dokunmayı gerektiren adımlar dağıtım şirketiyle planlanır. Kofradan sonraki ortak hatlarla daireye giden hatlar arasında kararın ve masrafın nasıl paylaşılacağı binanın yönetim düzenine, aboneliklere ve projeye göre netleşir. Belirsizlik varsa yönetim ve dağıtım şirketiyle işe başlamadan konuşulur.
Kolon kablosu yanarsa ne olur?
Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın. Yalıtımı eriyen bir hatta fazlar birbirine değerse kısa devre, metal bir yüzeye değerse faz–toprak arızası oluşabilir. Kısa devrede hattı koruyan sigorta kendi değerine göre açar; kaçak akım rölesi bu arızada açmaz. Faz–toprak arızasında hangi korumanın açacağı topraklama düzenine bağlıdır.
Kolon hattı değişimi ne kadar sürer?
Süre şaftın ya da kanalın durumuna, daire sayısına, güzergâhın zorluğuna ve dağıtım şirketi adımı gerekip gerekmediğine göre değişir. Keşif yapılmadan verilen bir süre tahminden öteye geçmez; proje, malzeme tedariki ve pano işleri birlikte planlandıktan sonra netleşir.
Kolon hattı yenilenirken elektrik kesilir mi?
Kablo ve bağlantı işleri enerji kesilerek yapılır. Kesintinin hangi daireleri, ortak alanları ve ne kadar süre etkileyeceği iş planında önceden belirlenir ve yönetime bildirilir. Asansör, hidrofor ya da merdiven aydınlatması gibi ortak kullanımlar için kesinti sırası ayrıca konuşulur.
Kaynaklar
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Ana, alt ve son dağıtım panoları
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Residential periodic control
- klauke.com: Klauke — Alüminyum–bakır arayüzü
- ABD CPSC güvenlik listesi: US CPSC — Home Electrical Safety Checklist
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Selection of a circuit breaker
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — artık akım korumasının algılama ilkesi
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Design methodology
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında