Bina ortak alan elektriği: kapsam, bakım ve sorumluluk

Kısa cevap

Bina ortak alan elektriği; merdiven ve çevre aydınlatması, asansör, hidrofor, kapalı otopark ve sığınak gibi bütün sakinlerin paylaştığı bölümleri besleyen tesisattır. Hangi yükün hangi hattan beslendiği binanın projesine göre değişir; sayaç bölümü dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır. Sayaç sonrasındaki ortak tesisatın bakımı için elektrikçiyi bina yönetimi çağırır.

Asansörün kumanda panosu ve iç düzeni asansör firmasının servis alanıdır.
Yönetici bakımda kapak açmadan dışarıdan bakar, gördüğünü elektrikçiye yazılı iletir.
Şarj ünitesi gibi yeni bir yük eklenmeden önce binanın mevcut gücü değerlendirilir.
Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın.

Bina ortak alan elektriği hangi bölümleri besler?

Ortak alan tesisatı, tek bir daireye ait olmayan ve bütün sakinlerin kullandığı yerlerdeki aydınlatma, priz ve cihaz hatlarından oluşur. Merdiven ve giriş aydınlatması, asansör, su basıncını sağlayan hidrofor, kapalı otopark, sığınak ve depo bu grubun tipik parçalarıdır. Bir binada bunlar tek bir ortak alan panosundan beslenirken başka bir binada asansör ya da hidrofor kendi panosundan beslenebilir; düzeni binanın elektrik projesi gösterir.

Hatların ayrı tutulması kesintinin yayılmasını sınırlar. Schneider Electric'in konut devreleri sayfası devrelerin uygun ayrılmasının hizmet sürekliliğini desteklediğini anlatır. Ortak alanda bunun anlamı şudur: merdiven lambalarındaki bir arıza, ayrı bir hattan beslenen hidroforu durdurmayabilir.

Merdiven lambalarını süreli yakan merdiven otomatiği de bu tesisatın parçasıdır. Lambalar sürekli yanık kalıyorsa ya da hiç yanmıyorsa sorun otomatiğin ayarında, kendisinde ya da hatta olabilir; belirtiden kesin neden çıkmaz.

Ortak alan bölümü	Beslenen yüklere örnek	Neye göre değişir
Merdiven ve giriş	Aydınlatma, merdiven otomatiği ya da hareket sensörü	Lambaların hangi katlarda gruplandığı projeye bağlıdır
Asansör	Asansörün besleme hattı ve kumanda panosu	Besleme düzeni asansör projesine bağlıdır
Hidrofor ve pompalar	Su basıncını sağlayan pompa motorları	Ayrı bir panodan ya da ortak alan panosundaki bir çıkıştan beslenebilir
Kapalı otopark	Aydınlatma, priz, varsa havalandırma fanları	Sonradan eklenen fan ya da şarj ünitesi yükü artırır
Sığınak ve depo	Aydınlatma ve priz	Az kullanıldığı için sorunlar geç fark edilebilir

Ortak alanda çıkan sorun kimin işidir?

Binaya gelen hat, sayaçlar ve sayaç bölümü dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır. Bu bölümde bir sorun görülürse ilgili dağıtım şirketine bildirilir; yönetici, görevli ya da sakinler mühürlü bölüme dokunmaz. Sayaçlardan dairelere giden hatlar kolon hattı konusudur ve ortak alan bakımından ayrı ele alınır.

Sayaç sonrasında ortak alanları besleyen pano ve hatlar binanın ortak tesisatıdır. Bakım ya da onarım gerektiğinde elektrikçiyi bina yönetimi çağırır; kararların nasıl alınacağı ve masrafın nasıl paylaşılacağı binanın kendi yönetim düzenine göre belirlenir. Bir dairenin kendi sayacından sonraki tesisatı ise o dairenin konusudur; daire elektrik tesisatı yenileme ayrı bir süreçtir.

Elektrik bütün sokakta kesildiyse sorun bina içinde olmayabilir. BEDAŞ bölgesinde BEDAŞ'ın resmî sitesi planlı ve plansız kesintileri gösteren haritaya yönlendirir. AYEDAŞ bölgesi için Enerjisa'nın kesinti ve arıza kanalları planlı kesinti ile anlık arıza sorgulamasını ayrı sunar.

Bölüm	Kimin alanı	Sorun görülünce
Bina girişindeki hat ve sayaçlar	Dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır	İlgili dağıtım şirketine bildirilir; mühürlü bölüme dokunulmaz
Sayaç sonrası ortak alan panosu ve hatları	Binanın ortak tesisatı	Yönetim elektrikçiye inceletir
Asansörün kumanda panosu ve iç düzeni	Asansör firmasının servis alanı	Asansör firmasına bildirilir; bina tarafındaki besleme hattına elektrikçi bakar
Daire sayacından sonraki tesisat	O dairenin konusu	Daire sahibi kendi elektrikçisini çağırır

Asansör elektrik panosu nedir, neden ayrı düşünülür?

Asansör elektrik panosu denince iki ayrı şey kastedilebilir: bina panosunda asansörü besleyen çıkış ve asansörün kendi kumanda panosu. Schneider Electric'in dağıtım panoları sayfası panoyu, gelen beslemeyi ayrı devrelere dağıtan işlevsel yapı olarak tanımlar; bina tarafındaki çıkış bu anlamda ortak alan dağıtımının bir parçasıdır.

Kumanda panosu ise motoru, kapıyı ve kabin işlevlerini yönetir. Yeri ve düzeni asansör projesine göre değişir; her binada ayrı bir makine dairesi bulunmayabilir. Bu panonun içi asansör firmasının işidir. Asansör durduğunda önce asansör firmasına bildirilir; firma sorunun bina tarafındaki beslemede olduğunu söylerse çıkışa ve hatta elektrikçi bakar.

Asansör yenilenirken ya da binaya yeni bir asansör eklenirken besleme hattının yeni yükü taşıyıp taşımayacağı ayrıca değerlendirilir. Bu, asansör elektrik projesinin bina projesiyle birlikte ele alınması anlamına gelir; iki taraftan biri tek başına karar vermez.

Apartman elektrik projesinde ortak alan için neler planlanır?

Apartman elektrik tesisatı projesi hatların kesitini, koruma elemanlarını, panoların yerini ve hangi yükün hangi hattan beslendiğini gösterir. Schneider Electric'in tasarım metodolojisi tesisatın ömrü boyunca olası genişleme ve değişikliklerin hesaba katılmasını ister. Eski projeler bugünkü yükleri öngörmemiş olabilir; bu yüzden ortak alana yeni bir yük eklenmeden önce mevcut hattın ve panonun durumu değerlendirilir.

Panonun durduğu yer de seçimi etkiler. Otoparkta ya da hidrofor odasında nem, toz ve darbe öne çıkabilir. Schneider Electric'in pano ortam koşulları sayfası bu tür çevre etkilerini seçim girdisi olarak sayar; bakım ve ileride değişiklik yapma ihtiyacını da tasarımın ayrı bir girdisi olarak görür. Kapalı otoparkta kabloların taşındığı yol ise kablo tavası ve güzergâh planı ile belirlenir.

Otoparka elektrikli araç şarj ünitesi eklemek binaya sürekli çalışan yeni bir yük getirir. Ünite seçilmeden önce binanın mevcut gücü ve ortak alan panosunun durumu değerlendirilir; gerekirse güç artırımı için ilgili dağıtım şirketine başvurulur. Sitede kurulumun ayrıntıları apartman otoparkına şarj istasyonu rehberinde ele alınır.

Ortak alan panosunun yenilenmesi hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.

Yönetici ortak alan bakımında neleri kontrol ettirmeli?

Schneider Electric'in konut periyodik kontrol sayfası yaşlanan tesisatta gevşek bağlantıları, yaşlanmış yalıtımı ve kırık parçaları örnek tehlike nedenleri arasında sayar. Aynı sayfa, iletken kesitine uymayan aşırı akım korumasını da tehlike değerlendirmesinin parçası olarak verir. Sigortanın değeri kablonun taşıyabileceği akıma uygun değilse sigorta o kabloyu korumayabilir; bu yüzden sık atan bir ortak alan sigortasının değerini büyütmek çözüm değildir.

Gevşek bir bağlantı akım taşırken ısınabilir; ABD Tüketici Ürün Güvenliği Komisyonu'nun ev elektrik güvenliği listesi bu ilişkiyi örnek risk olarak anlatır. Ortak alan hatlarında eski alüminyum kablo bulunuyorsa alüminyum kablonun riskleri de değerlendirmeye girer. Belirtiler çoğalıyorsa tesisatın ne zaman yenilenmesi gerektiği ayrıca ele alınır.

Yöneticinin payı dışarıdan gözlem ve kayıttır. Panonun içine bakmak, bağlantıları elden geçirmek ve ölçüm yapmak elektrikçinin işidir; UK HSE'nin elektrik güvenliği SSS sayfası enerjili ekipmanda çalışmanın hiçbir zaman tam güvenli olmadığını vurgular. Gördüğünüz belirtiyi yeri ve tarihiyle not edip elektrikçiye iletin; belirti tek başına arızanın yerini göstermez.

Ortak alan tesisatının yenilenmesi hakkında bilgi ve teklif için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına bakabilirsiniz.

Otopark, sığınak ya da merdivende açıkta kalan kablolarda ezilme, sarkma ya da soyulma görülüyor mu?
Ortak alan panosunun kapağı kapalı ve kilitli duruyor mu; kapağın dışında is izi ya da renk değişimi var mı?
Merdiven ya da otopark lambalarında yanıp sönme, hiç yanmama ya da geç yanma var mı?
Sığınak ya da otoparktaki bir priz ya da priz kapağı duvardan oynuyor görünüyorsa o prizi kullanmayı bırakın; kendiniz sıkıştırmaya çalışmayın.
Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın.

Sık sorulan sorular

Ortak alan elektriği kesilince ne yapılır?

Önce kesintinin yalnız ortak alanda mı, yoksa bütün binada ve sokakta mı olduğuna bakılır. Bütün bölge karanlıksa kesinti dağıtım şirketinin resmî kanalından sorgulanır. Yalnız ortak alan etkileniyorsa yönetim elektrikçiyi çağırır. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın.

Asansör durduğunda elektrikçi mi, asansör firması mı çağrılır?

Asansörün kumanda panosu ve iç düzeni asansör firmasının servis alanı olduğu için önce ona bildirilir. Firma sorunun bina tarafındaki beslemede olduğunu söylerse bina panosundaki çıkışa ve hatta elektrikçi bakar. Kumanda panosunu yönetici ya da görevli açmaz.

Ortak alan panosunu yönetici kendisi açabilir mi?

Açmamalıdır. Panonun içinde enerjili parçalar vardır ve enerjili ekipmanda çalışmak hiçbir zaman tam güvenli değildir. Yöneticinin işi panonun kapağının kapalı ve kilitli durmasını sağlamak, dışarıdan gördüğü belirtiyi not etmek ve elektrikçiye iletmektir.

Apartman elektrik projesi elde yoksa ne olur?

Proje, hangi yükün hangi hattan ve hangi panodan beslendiğini anlamanın başlangıç noktasıdır. Elde yoksa ya da tesisat zamanla projeden farklılaştıysa elektrikçi mevcut düzeni yerinde inceleyerek çıkarır. Yeni bir yük eklenecekse bu inceleme kararın temelini oluşturur.

Merdiven lambaları neden sürekli yanık kalır ya da hiç yanmaz?

Lambaları bir merdiven otomatiği ya da hareket sensörü yönetiyorsa bu belirti elemanın ayarından, arızasından ya da hattaki bir sorundan kaynaklanabilir. Belirtiden kesin neden çıkmaz. Otomatiği ve hattı elektrikçi inceler; yönetici yalnız hangi katlarda ve ne zaman olduğunu not eder.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında