UPS (kesintisiz güç kaynağı), şebeke kesildiğinde ya da gerilim bozulduğunda bağlı yükü aküsünden besleyen cihazdır. Geçişin hiç kesintisiz mi yoksa kısa bir aktarma süresiyle mi olduğu UPS'in türüne bağlıdır. Akü süresine göre cihazların güvenle kapanmasına zaman tanır ya da jeneratör yükü devralana kadar köprü olur.
- Binanın tamamını değil, UPS'e bağlı cihazları besler.
- Kesintide ne kadar dayanacağı akü kapasitesine ve bağlı yüke bağlıdır.
- Jeneratörle birlikte kullanıldığında akü süresi, jeneratörün yükü devralma süresine göre seçilir.
UPS nedir, içinde neler bulunur?
UPS; şebekeden gelen alternatif akımı doğru akıma çeviren doğrultucu, enerjiyi depolayan akü grubu ve doğru akımı yeniden alternatif akıma çeviren evirici (inverter) üzerine kurulu bir cihazdır. Şebeke varken aküler şarj olur; şebeke kesildiğinde bağlı yük akü üzerinden beslenir.
Bu parçaların şebekeyle ilişkisi türden türe değişir. Çift çevrimli (online) yapıda yük şebeke varken de evirici üzerinden beslenir; bu yüzden şebekedeki kısa kopmalar ve bozulmalar yüke doğrudan ulaşmaz. Diğer türlerde yük normalde şebekeden beslenir ve kesintide aküye geçilir.
UPS cihazı ne işe yarar?
UPS'in işi, bağlı cihazları kısa kesintiler ve gerilim bozulmaları sırasında beslemeye devam etmektir. Sunucu ve bilgisayar gibi cihazların aniden kapanmasını önleyerek kaydedilmemiş verinin kaybolmasını engelleyebilir; jeneratörlü tesislerde jeneratör devreye girene kadar kesintiye duyarlı yükleri ayakta tutar.
Akü kapasitesi sınırlı olduğu için UPS uzun kesintide tek başına çözüm değildir. Ne kadar dayanacağı, bağlı yükün gücüne ve akülerin kapasitesine göre hesaplanır.
Offline, line-interactive ve online UPS arasındaki fark nedir?
UPS'ler şebekeyle ilişkilerine göre üç yapıda anlatılır. Hangisinin seçileceği, yükün kesintiye ve gerilim bozulmalarına ne kadar duyarlı olduğuna ve projeye bağlıdır; türlerden biri her yer için doğru değildir.
| UPS türü | Şebeke varken yük nereden beslenir? | Kesintide ne olur? |
|---|---|---|
| Offline | Doğrudan şebekeden | Kısa bir aktarma süresiyle aküye geçilir |
| Line-interactive | Şebekeden; gerilim belli bir aralıkta düzeltilir | Kısa bir aktarma süresiyle aküye geçilir |
| Online (çift çevrimli) | Sürekli evirici üzerinden | Yük zaten eviricide olduğu için aktarma anı oluşmaz |
Online UPS nedir?
Online, yani çift çevrimli UPS'te şebeke varken de akım önce doğru akıma, sonra yeniden alternatif akıma çevrilir ve yük sürekli evirici üzerinden beslenir. Şebeke kesildiğinde eviricinin beslemesi aküden sürer; yük tarafında bir aktarma anı oluşmaz.
Line-interactive ve offline UPS nasıl ayrılır?
Offline UPS şebeke normalken yükü doğrudan şebekeden besler ve yalnız kesintide aküye geçer. Line-interactive UPS ise şebekeyi izler ve gerilimdeki düşüş ya da yükselişi belirli bir aralıkta düzeltebilir; gerilim sorunlarının kendisi voltaj düşüklüğü ve dalgalanması rehberinde anlatılır. İki türde de kesintide kısa bir aktarma süresi vardır.
UPS kapasitesi nasıl hesaplanır?
Kapasite, korunacak cihazların sürekli çalışma yükü ve kalkışta çektiği akım birlikte değerlendirilerek belirlenir. Schneider Electric'in güç faktörü tanımına göre görünür güç, elektrikli ekipmanın anma seçiminin dayanağıdır; aynı kaynak güç faktörünü aktif gücün görünür güce oranı olarak tanımlar.
Bu yüzden tek bir sayıya bakılarak bütün tesis boyutlandırılmaz; yüklerin niteliği ve ileride eklenecek cihazlar da hesaba girer.
W ile VA arasındaki fark nedir?
Aktif güç (W), yükün iş yapan kısmıdır; görünür güç (VA ya da kVA) ise gerilim ile akımın çarpımıdır. Aktif güç görünür gücün bir kısmıdır ve ikisinin oranına güç faktörü denir.
UPS'in hem W hem VA cinsinden bir sınırı vardır; seçimde ikisinin de aşılmaması gerekir. Birimlerin temelini watt, amper, volt ve kW rehberi anlatır.
UPS'in beslendiği pano neden ayrı düşünülür?
UPS'in hangi panodan beslendiği ve kritik yükleri hangi panoyla dağıttığı projede ayrıca tasarlanır; nötr ve topraklama düzeni de UPS'in yapısına ve projeye göre belirlenir. Normal enerji ile kritik yük ayrımı, bypass ve UPS prizlerinin ayırt edilmesi UPS dağıtım panosu ve bypass rehberinde anlatılır.
UPS besleme ve dağıtım panoları hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.
Jeneratör ve UPS birlikte nasıl çalışır?
Jeneratör uzun kesintilerde enerji üretir ama çalışıp yükü devralması zaman alır. UPS ile jeneratör birlikte kullanılabilir; bu düzende Schneider Electric'in UPS tasarım sayfasına göre akü destek süresi, jeneratörün çalışıp yükü devralmasına kadar geçen en uzun süreyle uyumlu seçilir.
Böylece jeneratör transfer panosu geçişi tamamlayana kadar kesintiye duyarlı cihazlar beslenmeye devam eder. Her jeneratörlü sistemde UPS gerekmez; hangi yüklerin UPS'ten besleneceği projede belirlenir.
UPS'te neyi siz yapabilirsiniz, neyi bırakmalısınız?
UPS'in ön yüzündeki gösterge ve uyarı seslerini izlemek, uyarıyı not edip ustaya iletmek kullanıcının işidir. Cihazın içi, aküler ve UPS'in bağlı olduğu pano ise yetkin kişilerin işidir.
Sık sorulan sorular
UPS ne demek, açılımı nedir?
UPS, İngilizce Uninterruptible Power Supply ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede kesintisiz güç kaynağı diye anılır. Adına karşın her türde geçiş tamamen kesintisiz değildir; offline ve line-interactive türlerde kısa bir aktarma süresi bulunur.
UPS ile jeneratör arasındaki fark nedir?
UPS enerjiyi aküsünde depolar ve kesinti anında bağlı yükü hemen ya da kısa bir aktarma süresiyle besler; ancak süresi akü kapasitesiyle sınırlıdır. Jeneratör yakıtla enerji üretir ve uzun kesintide çalışabilir, fakat devreye girip yükü devralması zaman alır. Birlikte kullanıldıklarında UPS bu geçiş süresini karşılar.
Akım korumalı priz UPS yerine geçer mi?
Hayır. Akım korumalı prizin neye tepki verdiği ürününe göre değişir; hiçbirinde akü bulunmadığı için elektrik kesildiğinde bağlı cihazı beslemez. Cihazın kesintide çalışmaya devam etmesi isteniyorsa bunun için UPS gerekir.
UPS kesinti anında ne kadar süre dayanır?
Süre, akülerin kapasitesine ve o an bağlı cihazların çektiği güce bağlıdır; aynı UPS az yükte daha uzun, çok yükte daha kısa dayanır. Bazı UPS'lerde ek akü kabiniyle süre uzatılabilir. Gereken süre, cihazların güvenle kapanması mı yoksa jeneratörün devreye girmesi mi beklendiğine göre belirlenir.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında