Elektrik çarpmalarında ilk yardım kendi güvenliğinizle başlar: enerji kesilmeden çarpılan kişiye, eldivenle ya da bezle bile dokunmayın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız sigortayı ya da ana şalteri indirin; bu sırada 112 aransın. Tıbbi adımları 112 görevlisi yönlendirir, tesisatı elektrikçi kontrol etmeden yeniden açmayın.
- Enerjiyi güvenle kesemiyorsanız ya da ortamda duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa kişiye yaklaşmayın; uzaklaşın ve 112'ye enerjinin kesilemediğini söyleyin.
- Kişi iyi görünse bile sağlık değerlendirmesi için 112'ye danışın.
- Kazadan sonra inen sigortayı ya da kaçak akım rölesini, kaynak bulunmadan yeniden kaldırmayın.
- Islak zemine ya da su içindeki bir cihazın yanına enerji kesilmeden girmeyin.
Elektrik çarpmalarında ilk yardım hangi sırayla yapılır?
Çarpılan birini gördüğünüzde ilk iş, kendinizi ikinci bir kazazede olmaktan korumaktır. Kişi hâlâ enerjili bir kabloya, cihaza ya da ıslak bir yüzeye temas ediyor olabilir; enerji kesilmeden ona hiçbir biçimde dokunmayın. Eldiven, bez, havlu ya da ayakkabı bu kuralın istisnası değildir, çünkü ıslak, ince ya da kirli olup olmadıklarını o anda bilemezsiniz.
İkinci adım enerjiyi güvenle kesmektir. Ortamda duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya su ya da açıkta kablo bulunmayan bir yoldan güvenle ulaşabiliyorsanız kazanın olduğu hattın sigortasını ya da dairenin ana şalterini indirin. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya gitmeyin; önce uzaklaşın ve 112'yi arayın.
Yanınızda biri varsa siz enerjiyi keserken o 112'yi arasın; yalnızsanız ve panoya hemen ulaşamıyorsanız önce 112'yi arayın. Enerji kesildikten ve ortam güvenli hâle geldikten sonra kişinin yanına gidin. Kişinin bilinci, nefesi ya da yaralanmasıyla ilgili her kararı 112 görevlisi ve sağlık ekibi verir; siz onların söylediklerini izleyin.
- Kişiye ve temas ettiği cihaza ya da kabloya enerji kesilmeden dokunmayın.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya gitmeyin; uzaklaşın ve 112'yi arayın.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa, hattın sigortasını ya da ana şalteri yalnız panoya güvenle ulaşabiliyorsanız indirin.
- 112'yi arayın; yanınızda biri varsa bu işi ona verin.
- Enerji kesildikten sonra kişinin yanına gidin ve görevlinin yönlendirmesini izleyin.
Enerji kesilmeden çarpılan kişiye neden dokunulmaz?
İnsan bedeni elektriği iletir. Çarpılan kişi hâlâ enerjili bir parçaya temas ediyorsa akım onun üzerinden toprağa ya da başka bir iletkene yol bulur; ona dokunan kurtarıcı da bu yolun parçası olur. Kişiyi elle, eldivenle, bezle ya da elinize geçen bir nesneyle çekmeye çalışmak bu yüzden kurtarma değil, ikinci bir kazadır.
İngiltere'nin iş sağlığı ve güvenliği kurumu olan HSE'nin elektrik güvenliği sayfası, enerjili elektrik ekipmanında çalışmanın hiçbir zaman tam güvenli olmadığını vurgular. Kaynak çalışma güvenliğini anlatır; kaza anında da aynı mantık işler: enerjili parçaya ve ona temas eden kişiye ancak enerji kesildikten sonra yaklaşılır.
Banyo, jakuzi ya da su birikintisi olan bir alanda çarpılma olduysa suya ve ıslak zemine de basmayın. Su basan alanlarda enerjiyi açıp kapatmanın sınırları su baskını ve panoya su girmesi rehberinde ayrıca anlatılır.
Fişi çekmek güvenli mi?
Fişi çekmek, kişinin temas ettiği cihaza ya da kabloya yaklaşmanızı gerektirebilir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız enerjiyi oradan kesin.
Fişe ancak şu koşulların hepsi varsa uzanın: prizde ve fişte erime ya da kararma görünmüyor, duman yok, elleriniz ve bastığınız zemin kuru, kablo zedelenmemiş ve fişe kişiye ya da cihaza dokunmadan ulaşabiliyorsunuz. Bu koşullardan biri yoksa fişe dokunmayın ve 112'yi arayın.
Enerjiyi kesemiyorsanız ne yapmalısınız?
Pano su basmış bir alandaysa, yolda duman, alev, yoğun yanık kokusu ya da açıkta kablo varsa ya da kaza bina girişindeki sayaç panosunda, sokaktaki bir hatta veya direkte olduysa yaklaşmayın. 112'yi arayın ve enerjinin kesilemediğini açıkça söyleyin; apartmandaysanız bina yönetimine de haber verin.
Dağıtım şebekesindeki arıza ve kesintiler için bölgenizdeki dağıtım şirketinin resmî kanalları kullanılır. Enerjisa'nın arıza ve planlı kesinti kanalları sayfası, İstanbul Anadolu Yakası'nı da kapsayan AYEDAŞ bölgesinde kesinti bildirimi ve anlık arıza sorgulamanın bu kanallardan yapılabildiğini anlatır. Sokaktaki hat, direk ya da sayaç panosundaki tehlikede önce 112'yi arayın; şebekedeki arızayı ayrıca bölgenizin dağıtım şirketinin resmî kanallarına bildirin.
Çarpılmadan sonra tesisat ne zaman yeniden açılabilir?
Kazadan sonra inen sigortayı ya da kaçak akım rölesini kaldırmayın. Kişinin çarpıldığı cihazda, prizde ya da kabloda bir yalıtım hasarı olabilir; enerji yeniden verildiğinde aynı tehlike bir sonraki kişiyi bekler. Kazanın olduğu hattı ve cihazı, kaynak bulunana kadar kullanmayın.
Kaynağın cihaz mı tesisat mı olduğunu ayırmak ölçüm ister. Bu inceleme hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz. Usta yükleri ayırarak hatları ve cihazı inceler; sizin kapak açmanız, ölçü aleti kullanmanız ya da bir parçayı değiştirmeniz gerekmez.
Kazanın olduğu cihaz da kaynak olabilir
Kaçak yalnız duvardaki tesisattan gelmez. Haziran 2026'da Şişli'de bir dairede kaçak akım rölesi atıyordu; incelemede kaçağın bulaşık makinesinin kartından geldiği, tesisatta arıza olmadığı netleşti. Bu yüzden kazanın olduğu cihaz da hat da usta bakmadan yeniden kullanılmaz.
Tesisatta çarpılmaya karşı hangi korumalar çalışır?
Çarpılmaya karşı koruma tek bir parçaya bağlı değildir. Sağlam yalıtım enerjili parçalara temas edilmesini önler; topraklama, bir cihazın gövdesine kaçan arıza akımına düşük dirençli bir yol sağlar. Kaçak akım rölesi (RCD) ise hattan çıkan akımla geri dönen akım arasındaki farkı izler ve bu ikisine ek bir koruma katar.
Kaçak akım rölesi her çarpılmayı önlemez. Akımın bir kısmı insan bedeni üzerinden toprağa akarsa kaçak akım rölesi bu farkı algılar; ama kişi faz ile nötre aynı anda dokunursa fark oluşmayabilir. Sigorta ve devre kesici ise kendi değerine göre açar; değeri kablo kesitine uygunsa kabloyu aşırı yük ve kısa devreye karşı korur. Bedenden geçen tehlikeli akım bu açma değerinin altında kalabilir.
Haziran 2026'da Ortaköy'de eski panosunda uygunsuz sigortalar ve bağlantılar bulunan, kaçak akım sorunları yaşanan bir konutta panoyu sıfırdan yeniledik. Yeni panoda ana hatta yangın koruması için 300 mA, gruplarda hayat koruması için 30 mA kaçak akım röleleri kullanıldı. Teslimde kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testleri geçti; toprak ölçümü binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve bu ayrıca raporlandı.
Kazadan sonraki kontrol yalnız kazanın olduğu prizle sınırlı kalmaz; usta panodaki korumaların kablolarla uyumuna da bakar. Kablo kesitine uymayan sigorta, Schneider Electric'in konut kontrol listesinde ayrı bir tehlike maddesi olarak geçer; evin geri kalanındaki risk noktaları için evde elektrik güvenliği kontrol listesine göz atabilirsiniz.
| Koruma | Ne yapar | Sınırı |
|---|---|---|
| Sigorta ya da devre kesici | Kendi değerine göre açar; değeri kablo kesitine uygunsa kabloyu aşırı yük ve kısa devreye karşı korur | İnsan bedeninden geçen akım açma değerinin altında kalabilir |
| Kaçak akım rölesi (RCD) | Giden ve dönen akım arasındaki farkı algılayıp devreyi açar; ek koruma sağlar; aşırı akımda açmaz | Faz ile nötre aynı anda temasta fark oluşmayabilir |
| Topraklama | Gövdeye kaçan arıza akımına düşük dirençli bir yol sağlar | Tek başına koruma değildir; arızada hangi korumanın açacağı topraklama düzenine bağlıdır |
Evde çarpılma riskini neler azaltır?
Zedelenmiş bir kablo, kırık bir priz kapağı ya da gövdesine dokununca karıncalanan bir cihaz, çarpılmadan önce fark edilebilecek işaretlerdir. Bir hattın çalışıyor olması güvenli olduğunu göstermez: Temmuz 2026'da Nişantaşı'ndaki bir işletmede gördüğümüz pencere yanındaki zedelenmiş kablolar kopmaya yakındı, ama hat enerji taşımayı sürdürüyordu. İşletmeyi bu kabloların acilen yenilenmesi gerektiği konusunda bilgilendirdik.
Evde küçük çocuk varsa prizler ve uzatma kabloları ayrıca ele alınır; bunun için çocuklar için elektrik güvenliği rehberine bakabilirsiniz. Kaza bir yangınla birlikte olduysa önce tahliye gelir; elektrik yangınında yapılacaklar ayrı bir rehberde anlatılır; tesisatın ne zaman yeniden açılabileceği yangından sonra elektrik tesisatı rehberindedir.
Bu konudaki işlerimiz
Şişli'de kaçak akım rölesi atıyordu: kaynak bulaşık makinesinin kartı çıktı
Kontrollerde kaçağın bulaşık makinesinden geldiği görüldü: makine çalıştıktan yaklaşık 30 saniye sonra program değiştirmeye çalışıp geçemiyordu. Kartındaki arıza tesisatı ve kaçak akım rölesini etkiliyordu; müşteriye bilgi verildi, arıza çözüldü.
İşin tamamını inceleyin → — Şişli'de kaçak akım rölesi atıyordu: kaynak bulaşık makinesinin kartı çıktı
Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi
Eski panoda uygunsuz sigortalar ve bağlantılar vardı; tesisatta kaçak akım sorunları yaşanıyor, pano yangın riski taşıyordu. Pano söküldü; yenisi ana hatta 300 mA, gruplarda 30 mA kaçak akım röleleriyle kuruldu, her sigorta etiketlendi. Teslimde kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testleri geçti; toprak ölçümü binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve ayrıca raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi
Nişantaşı'nda pencere hattında zedelenmiş kablolar: çalışıyor ama güvenli değil
Uygunsuz kablo düzeni nedeniyle pencere yakınından geçen kablolar zamanla kopma noktasına gelecek kadar zedelenmişti. Hâlâ çalışıyordu ama güvenlik riski taşıyordu; müşteri acil değişim için bilgilendirildi.
İşin tamamını inceleyin → — Nişantaşı'nda pencere hattında zedelenmiş kablolar: çalışıyor ama güvenli değilSık sorulan sorular
Elektrik çarpması sonrası ne yapılmalı?
Enerjinin kesildiğinden emin olun ve 112'yi arayın; kişinin durumuna ilişkin adımları görevli yönlendirir. Kazanın olduğu yerdeki sigortayı, kaçak akım rölesini ya da cihazı yeniden çalıştırmayın. Kişi iyi görünse de sağlık değerlendirmesi için 112'ye danışın; tesisatın ve cihazın kontrolünü bir elektrikçiye yaptırın.
Hafif elektrik çarpmasında doktora gitmek gerekir mi?
Bu kararı sağlık ekibi verir. Çarpılan kişi o an iyi hissetse bile 112'ye danışın ya da bir sağlık kuruluşuna başvurun; belirtiler ve tedaviyle ilgili soruları onlara sorun. Tesisat tarafında ise cihaz gövdesinde karıncalanma ya da prizde kararma, o noktanın kullanılmaması gerektiğini gösterir.
Çarpılan kişiyi tahta ya da plastikle ayırmak doğru mu?
Önce enerjiyi kesmeyi deneyin: duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız sigortayı ya da ana şalteri indirin. Millî Eğitim Bakanlığı'nın ilk yardım rehberi, yaralıya dokunmadan önce akımın kesilmesi gerektiğini, akım kesilemiyorsa temasın tahta çubuk ya da ip gibi yalıtkan bir cisimle kesilebileceğini yazar. Elinizdeki cismin kuru ve yalıtkan olduğundan emin değilseniz ya da ortam ıslaksa bunu denemeyin; kişiye ve temas ettiği şeye yaklaşmadan 112'yi arayın, enerjinin kesilemediğini söyleyin ve görevlinin yönlendirmesine uyun.
Elektrik çarpmasında sigorta neden atmaz?
Sigorta kendi değerine göre açar ve bu değer kabloyu korumak için seçilir; bir insanın bedeninden geçen akım bu değere ulaşmadan da tehlikeli olabilir. Temel koruma sağlam yalıtımdır; topraklama koruma elemanlarıyla birlikte arıza durumunda koruma sağlar, yüksek hassasiyetli kaçak akım rölesi de ek koruma katar. Hangi hatta hangi korumanın olması gerektiğine elektrikçi karar verir.
Banyoda ya da jakuzide çarpılma olursa ne yapılır?
Suya ve ıslak zemine enerji kesilmeden girmeyin; kişiye uzanmak için de suya basmayın. Banyonun ya da jakuzinin bağlı olduğu hattı, duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız kesin ve 112'yi arayın. Kazadan sonra cihaz, bağlı olduğu hat ve topraklaması bir elektrikçi kontrol etmeden kullanılmamalıdır.
Kaynaklar
- İngiltere HSE açıklaması: UK HSE — Electrical safety FAQ
- Enerjisa açıklaması: Enerjisa — Dağıtım arıza ve planlı kesinti kanalları
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Residential periodic control
- ilkyardim.meb.gov.tr: T.C. Millî Eğitim Bakanlığı İlk Yardım — Yanık, Sıcak Çarpması ve Donma (elektrik yanıkları)
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında