Yangından sonra elektrik tesisatı dışarıdan sağlam görünse bile ısı, is ve söndürme suyu yüzünden yalıtım özelliğini yitirmiş olabilir. Duman, alev, kor ya da yoğun yanık kokusu varsa önce uzaklaşın ve 112'yi arayın; tesisatı yeniden açma kararını ise yalnız usta verir. Bu karar hasarlı bölümlerin ayrılmasına ve sağlam hatların yalıtım testiyle doğrulanmasına dayanır.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin; ulaşmak güvenli değilse panoya dokunmayın.
- Yüksek ısı kablo kılıfını sertleştirebilir ya da eritebilir; bu hasar her zaman dışarıdan görünmez.
- Söndürme suyunun bıraktığı kalıntılar bağlantı noktalarında ayrı bir risk oluşturur.
- Yalıtım testi ölçülebilir bir sonuç verir, ama tek başına bütün kusurları dışlamaz.
Yangından sonra elektrik tesisatında ilk ne yapılır?
İlk sıra her zaman kişilerin güvenliğidir. Duman, kor, alev ya da yoğun yanık kokusu sürüyorsa ortamdan uzaklaşın ve 112'yi arayın; bu durumda panoya gitmeye çalışmayın.
Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin. Pano yangından etkilenmişse, ıslaksa ya da önüne güvenle ulaşamıyorsanız ona dokunmayın. Enerjinin yeniden verilmesine usta karar verir; kurumuş görünen bir tesisatta şalterleri tek tek kaldırıp denemek bu kararın yerini tutmaz.
Hasarlı bir alana girmeden önce evde elektrik güvenliği kurallarını hatırlamak, ilk saatlerdeki hataları azaltır. Yangın sırasında enerjili tesisata neden su sıkılmaması gerektiği ise elektrik yangınının söndürülmesi rehberinde anlatılıyor.
Isı ve is tesisatta hangi gizli hasarları bırakır?
Alevin doğrudan ulaşmadığı yerlerde bile yüksek ısı kablo kılıfını sertleştirebilir, çatlatabilir ya da yumuşatıp eritebilir. Dışarıdan sağlam görünen bir kablonun içinde iletkenler arasındaki yalıtım incelmiş olabilir. Böyle bir hat ilk anda çalışır; sorun yük bindiğinde ya da zamanla ortaya çıkar.
Yalıtım yüzeylerinin kirlenmesi ayrı bir mekanizmadır. Schneider Electric'in kurulum kılavuzu, kirlenmiş ve nemli bir yalıtım yüzeyi boyunca akan kaçak akımı anlatır: bu akım 300 mA'yı aşarsa yüzeyde oluşan ısınma ve kıvılcımlar, aynı kaçağın yüzeyde bıraktığı karbon birikintilerini tutuşturabilir. Kılavuz, bu akımların aşırı akım korumasının algılayamayacağı kadar düşük olduğunu da belirtir.
Yangının bıraktığı is ve kurum da yalıtım yüzeylerini kirletebilir. Nemle birleşen bu kirlenmenin bir yüzey kaçağına yol açıp açmadığı ancak yerinde değerlendirmeyle anlaşılır; bu yüzden isli bir pano ya da buat, temizlenip test edilmeden kullanılmaz.
- Panoda ya da buat kapaklarında is lekesi var mı? Dokunmadan bakın ve ustaya bildirin.
- Söndürme suyu ya da köpük kalıntısı prizlere veya panoya ulaşmış mı?
- Ortam havalandırıldığı hâlde yoğun yanık kokusu sürüyor mu? Sürüyorsa uzaklaşın ve 112'yi arayın.
- Ana şalter ya da kaçak akım rölesi kendiliğinden inmiş mi? İnmişse yerinde bırakın, ustaya söyleyin.
Söndürme suyu neden ayrı bir risktir?
Söndürme suyu buatlara, prizlere ve pano içine sızabilir. Su kurusa bile taşıdığı kalıntılar yüzeyde kalabilir ve metal kontak ile vidalarda zamanla oksitlenme başlayabilir. Oksitlenen bir bağlantı noktasında direnç artar; bu da normal yükte bile ısınmaya yol açabilir.
Su almış bir tesisatta izlenecek yol yangın sonrasıyla büyük ölçüde örtüşür; su baskını veya panoya su girmesi durumundaki adımlar burada da yol gösterir.
Hasarlı tesisata neden doğrudan enerji verilmez?
Kurumuş görünen bir tesisatta şalterleri kaldırıp denemek, test edilmemiş bir hatta yük bindirmek demektir. Yalıtımı incelmiş bir kabloda faz ile nötr arasında tam bir kısa devre oluşmadıkça sigorta açmaz; zayıflamış noktada ise ısınma sürebilir.
Kaçak akım rölesi bu durumu her zaman yakalamaz. Yalıtım zayıflığı toprağa bir kaçak yaratıyorsa röle açabilir; faz ile nötr arasındaki zayıflamayı ise görmez, çünkü giden ve dönen akım arasında bir fark oluşmaz.
Çalışan bir hattın güvenli olduğu da varsayılamaz. Nişantaşı'ndaki bir işletmede pencere hattının kabloları kopma noktasına gelecek kadar yıpranmıştı ama hat çalışmaya devam ediyordu; müşteriye zedelenmiş kabloların acilen değiştirilmesi gerektiği bildirildi. Yangınla ilgisi olmayan bu iş, aynı ilkeyi açıkça gösterir.
Depremden sonra öne çıkan konu fiziksel hasar ve yerinden oynayan bağlantılardır; deprem sonrası elektrik kontrolü bu yüzden farklı bir sırayla ilerler. Yangından sonra ise ısının ve kirlenmenin yalıtıma etkisi aranır.
Yalıtım direnci testi neyi gösterir, neyi göstermez?
Yalıtım direnci testi (meger testi), kabloların birbirine ve toprağa karşı yalıtımını ölçmek için usta tarafından yapılır. Test, hatta şebeke geriliminden yüksek bir doğru gerilim uygulayıp yalıtımın gösterdiği direnci ölçer; bu nedenle enerjisiz hatta ve uygun koşullarda yapılan bir uzman işidir.
Hasar görmemiş bir hatta ölçülen değer yüksek çıkar; ısıdan etkilenmiş ya da kirlenmiş bir yalıtımda değer belirgin biçimde düşebilir. Düşük değer, o bölüme enerji verilmemesi gerektiğini gösterir. Ölçüm hangi hattın sorunlu olduğunu ayırmaya yardım eder, ama tek başına bütün kusurları dışlamaz.
Testin nasıl bir sonuç verdiğine bir örnek Karaköy'den: kaçak akım sorunu araştırılan bir mağazada hat yalıtımı 500 V'ta test edildi ve 5,5 GΩ'un üzerinde çıktı. Bu iş yangın sonrası değildi; yalnız ölçümün ne tür bir değer ürettiğini gösterir.
| Kontrol yöntemi | Neyi gösterir | Sınırı |
|---|---|---|
| Ustanın gözle muayenesi | Erimiş kılıf, kopuk tel, pano içindeki is | Kablonun içindeki hasarı göstermez |
| Yalıtım direnci testi | Yalıtımın ölçülebilir durumu; sorunlu hattı ayırmaya yardım eder | Tek başına bütün kusurları dışlamaz |
| Kaçak akım rölesi testi | Rölenin test akımlarında açıp açmadığı | Kablo yalıtımının durumunu göstermez |
Onarım ve yeniden devreye alma nasıl ilerler?
Test sonuçlarına göre kullanılamayacak hatlar belirlenir. Yangından doğrudan etkilenen bölümler panoda ayrılıp enerjisiz bırakılır, sağlam kalan hatlar ayrıca test edilir. Hangi hatların kullanılabileceğine usta bu sonuçlara bakarak karar verir.
Eriyen kablolar ve borular, isli anahtar ve prizler yenileriyle değiştirilir. Esenyurt'taki bir mobil satış ofisinde yangından sonra yapılan işte sıralama şöyleydi: ilk olarak geçici bir panoyla enerji sağlandı. Kalıcı onarımda yangının çıktığı mutfak hattı diğer yüklerden ayrıldı, kabloyu korumayan yüksek değerli sigortaların yerine kabloların taşıyabileceği akıma göre seçilen sigortalar kondu ve pano ile tesisat baştan yapıldı.
Schneider Electric'in konut tesisatı periyodik kontrol listesi de iletken kesitine uygun olmayan aşırı akım korumasını tehlike değerlendirmesinin parçası sayar. Onarımda yalnız yanan kabloyu değiştirmek yetmez; yeni hattın korumasının da kabloya uygun olması gerekir. Yangın sonrası tesisatın yeniden yapılması hakkında bilgi ve teklif için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına bakabilirsiniz.
Bütün bağlantılar bitip temizlik tamamlandıktan sonra testler tekrarlanır ve sonuçlar uygunsa enerji kademeli olarak verilir. Arıza tespiti ve ölçüm hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Nişantaşı'nda pencere hattında zedelenmiş kablolar: çalışıyor ama güvenli değil
Uygunsuz kablo düzeni nedeniyle pencere yakınından geçen kablolar zamanla kopma noktasına gelecek kadar zedelenmişti. Hâlâ çalışıyordu ama güvenlik riski taşıyordu; müşteri acil değişim için bilgilendirildi.
İşin tamamını inceleyin → — Nişantaşı'nda pencere hattında zedelenmiş kablolar: çalışıyor ama güvenli değil
Karaköy mağazada kaçak akım: kaynak cihaz adaptörü çıktı
Karaköy'de mağazada kaçak akım: kaynak bir cihaz adaptörü çıktı, kaçak akım rölesi testleri geçti
Mağazanın hatlarında toplam yaklaşık 12 mA kaçak vardı. Kaçağın bir kısmı harici bir disk (HDD) adaptöründen geliyordu; cihaz devreden çıkarıldı. Kaçak akım rölesi ve hat testleri geçti; klima için ayrı kaçak akım rölesi ve pano revizyonu önerisi raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Karaköy mağazada kaçak akım: kaynak cihaz adaptörü çıktı
Akbatı AVM önündeki mobil ofiste yangın sonrası pano ve tesisat yenilemesi
Yangın mutfak bölümünün hattından çıktı: hat panodan bağımsız çekilmemiş, mutfak aletleri de aynı hatta bağlanmıştı. Sigortalar hatta göre çok yüksek seçildiği için atmadan kablo yandı. Önce geçici panoyla enerji sağlandı; ardından pano ve tesisat kalıcı olarak yeniden yapıldı.
İşin tamamını inceleyin → — Akbatı AVM önündeki mobil ofiste yangın sonrası pano ve tesisat yenilemesiSık sorulan sorular
Yangından sonra sigorta atarsa tekrar kaldırabilir miyim?
Yangın ya da yoğun duman görmüş bir tesisatta inen sigortayı ya da kaçak akım rölesini kendiniz kaldırmayın. Tesisatta gizli bir erime ya da sudan kaynaklanan bir arıza olabilir ve sigorta bunu her zaman göstermez. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın. Bunlar yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri de indirip enerjinin yeniden verilmesini ustaya bırakın.
Yalnız bir odada yangın çıktıysa diğer odaların elektriği kullanılabilir mi?
Kullanılabilir, ama kararı usta verir. Önce hasarlı bölüm panoda ayrılır, ardından sağlam görünen hatlar yalıtım testinden geçer. Sonuçlar uygunsa bu hatların kullanılabileceğine usta karar verir. Ayırma ve testler bitmeden diğer odaların sigortalarını kaldırıp denemeyin.
Elektrik kabloları dışarıdan sağlam görünüyorsa tehlike geçmiş midir?
Hayır. Isı, kablo kılıfını içeriden sertleştirmiş ya da iletkenler arasındaki yalıtımı inceltmiş olabilir; bu hasar dışarıdan görünmez. Kablonun durumu yerinde yalıtım direnci ölçümüyle değerlendirilir ve sonuç uygun değilse hat yenilenir.
Söndürme suyunun kurumasını beklemek yeterli mi?
Yeterli değildir. Su kurusa da taşıdığı kalıntılar ve yangının bıraktığı is yüzeyde kalabilir; bağlantı noktalarında oksitlenme de başlayabilir. Bu yüzden pano ve bağlantı noktaları temizlenip test edilmeden tesisata enerji verilmez.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında