Ev elektrik güvenliği; panoda çalışan bir kaçak akım rölesinin bulunması, sigortaların kablolara uygun olması, priz ve kablolarda ısınma ya da hasar olmaması ve ıslak alanlarda suya karşı korunmuş donanım kullanılmasına dayanır. Bunların çoğuna kapak açmadan gözle bakabilirsiniz. Kapak açmak, bağlantı yapmak ve ölçüm ise uzman işidir.
- Atan sigortanın değerini büyütmek sorunu çözmez, kabloyu korumasız bırakır.
- Elektrik yangınında su kullanmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın.
- Uzatma kablosu kalıcı tesisatın yerini tutmaz.
- Tekrar tekrar atan sigorta ya da kaçak akım rölesi bir soruna işaret eder.
Ev elektrik güvenliği için 12 maddelik kontrol listesi
Aşağıdaki maddelerin hiçbiri kapak açmayı, bir bağlantıya dokunmayı ya da ölçü aleti kullanmayı gerektirmez; hepsi gözle ya da kaçak akım rölesinin test düğmesi gibi basit işlemlerle yapılır. Bir maddede sorun görürseniz o noktayı kullanmayı bırakın ve sayfanın ilgili bölümündeki açıklamaya bakın.
Listeyi taşındığınızda, tadilattan sonra ve yeni bir yüksek güçlü cihaz aldığınızda yeniden gözden geçirmek, değişen kullanımın tesisata nasıl yansıdığını görmenizi kolaylaştırır.
- Panonuzda kaçak akım rölesi var mı? Ön yüzünde T ya da TEST düğmesi bulunan eleman budur.
- Kaçak akım rölesi yukarıdayken ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp TEST'e bir kez basın; açmazsa tekrar denemeyin, ustaya bildirin.
- Panodaki sigortaların hangi odayı ya da cihazı beslediği etiketli mi?
- Prizlerde ve anahtarlarda kararma, erime, çatlak ya da yerinden oynama var mı?
- Kullanım sırasında priz, fiş ya da anahtardan yanık kokusu ya da cızırtı geliyor mu?
- Görünen kablolarda ve cihaz kablolarında ezilme, soyulma ya da sıkışma var mı?
- Uzatma kablosu ya da çoklu priz kalıcı olarak mı kullanılıyor; halı altından ya da kapı arasından mı geçiyor?
- Isıtıcı, fırın, su ısıtıcısı gibi yüksek güçlü cihazlar aynı prizde ya da çoklu prizde birlikte mi çalışıyor?
- Banyo, mutfak tezgâhı ve balkonda suya yakın açık ek, kapaksız priz ya da seyyar cihaz var mı?
- Sigorta ya da kaçak akım rölesi son zamanlarda tekrar tekrar atıyor mu?
- Çocukların ulaşabildiği prizlerde koruma kapağı var mı?
- Evinizde duman dedektörü var mı ve kılavuzuna göre test ediliyor mu?
Kablo ve prizlerdeki hasar hangi riskleri doğurur?
Kablonun yalıtımı, akımı taşıyan iletkeni hem çevreden hem sizden ayırır. Ezilen, soyulan ya da sürekli bükülen bir kablo bu korumayı kaybeder; açılan iletken başka bir iletkene değerse kısa devre, bir metal yüzeye ya da insana değerse kaçak ve çarpılma riski doğar. Hasarlı kablo çalışmaya devam edebilir, bu yüzden çalışıyor olması sağlam olduğunu göstermez.
Nişantaşı'ndaki bir işletmede kablo düzeni uygunsuzdu: pencere yakınından geçen kablolar zamanla kopma noktasına gelecek kadar zedelenmişti. Hatlar hâlâ çalışıyordu ama güvenlik riski taşıyordu; müşteri, kabloların acilen değiştirilmesi gerektiği konusunda bilgilendirildi.
Prizde ve anahtarda kararma, erimiş plastik, yanık kokusu ya da cızırtı, arkadaki bağlantının gevşemiş olabileceğini düşündürür; gevşek bağlantı akım taşırken ısınabilir ve yanındaki yalıtıma zarar verebilir. Belirtilerin nedenlerini priz ve anahtar arızaları rehberi, çocuklu evlerde alınacak önlemleri çocuklar için elektrik güvenliği rehberi anlatıyor.
Uzatma kablosu ve yüksek güçlü cihazlar neden risk taşır?
Çoklu priz prize takabileceğiniz cihaz sayısını artırır, ama duvardaki hattın kapasitesini değiştirmez. ABD'de hazırlanan CPSC'nin ev elektrik güvenliği kontrol listesi, sürekli kullanılan bir uzatmayı sabit ev tesisatından daha az güvenli bulur; çözüm olarak cihazı prize yaklaştırmayı ya da ihtiyaç olan noktaya yeni priz yaptırmayı gösterir. Eşik altından, kapı aralığından ya da mobilya altından geçirilen bir uzatma zamanla ezilir ve yalıtımı açılabilir.
Hangi cihazların birlikte çalışabileceğini etiketlerden kabaca görebilirsiniz. Etiketinde 1500 W yazan bir su ısıtıcısı 230 V'ta yaklaşık 6,5 A çeker (I = P / U); aynı çoklu prizde bir de ütü çalışınca iki cihazın akımı aynı fişten ve aynı duvar prizinden geçer. Bu hesabı watt, amper ve volt hesabı rehberi adım adım anlatıyor.
Gücü bilmek faturayı da ilgilendirir. Tüketimi azaltmanın işe yarayan yollarını evde elektrik tasarrufu rehberinde bulabilirsiniz; fatura beklenmedik biçimde yükseldiyse cihaz kaynaklı olası nedenleri birden yükselen elektrik faturası rehberi ele alıyor.
Banyo, mutfak ve balkonda su teması riski nasıl anlaşılır?
Su elektriği iletir; ıslak bir el, sıçrayan su ya da nem, akıma normalde bulunmadığı bir yol açabilir. Elektrikli ürünlerin üzerindeki IP kodu katı cisimlere ve suya karşı koruma düzeyini anlatır. Schneider Electric'in IP koruma derecesi açıklamasına göre IP20 kodlu bir ürün suya karşı koruma sağlamaz; ıslak alanda kullanılacak ürünün suya karşı korumalı olduğu etiketinden doğrulanmalıdır. Banyoya özgü önlemleri banyoda elektrik güvenliği rehberi anlatıyor.
Islak alanlarda açıkta yapılmış ekler ve gizlenmiş bağlantılar kaçak akımın kaynağı olabilir. Şişli'de, Nişantaşı'ndaki bir kafede kaçak akım rölesi atıyordu: bar arkasında dolap arasına sıkıştırılıp gizlenmiş bir bağlantı kümesi bulundu, bütün mutfak cihazları grup prizlerle bağlanmıştı. Islak hacim ve nem nedeniyle bu uygunsuz bağlantılar sorunun kaynağıydı; bağlantılar giderildi ve kaçak akım sorunu çözüldü.
Islak alanları besleyen hatlarda kaçak akım rölesi, bir kaçak insan üzerinden toprağa aktığında devreyi açarak çarpılmanın süresini sınırlar. Kaçak akım rölesi akımın vücuda ulaşmasını engellemez; bu yüzden suya karşı korumalı donanım ve doğru yapılmış bağlantı yerinde kalır. Hangi hatta hangi kaçak akım rölesinin kullanılacağı projeye göre belirlenir.
Panodaki sigorta ve kaçak akım rölesi sizi nasıl korur?
Panoda iki ayrı koruma görev yapar. Sigorta, kendi değerini aşan akımda ya da kısa devrede devreyi keser; değeri kabloya uygun seçilmişse kabloyu da korur. Hangi durumlarda attığını sigorta atma nedenleri rehberi anlatıyor. Kaçak akım rölesi ise akımın bir bölümü toprağa kaçtığında açar. Panonun yapısını ve elemanlarını elektrik panosu rehberinde bulabilirsiniz.
Sigortanın koruması, kabloya uygun seçilmesine bağlıdır. Schneider Electric'in devre kesici seçimi kılavuzu seçimde korunacak kablonun özelliklerinin dikkate alındığını belirtir; aynı kılavuzun konut periyodik kontrol bölümü ise iletken kesitine uymayan aşırı akım korumasını kontrolde aranan tehlikeler arasında sayar. Sigorta atıyor diye değerini büyütmek, kabloyu ısınırken korumasız bırakır.
Esenyurt'ta bir AVM önündeki mobil satış ofisinde mutfak hattından yangın çıktı: hat panodan bağımsız çekilmemiş, birden fazla yere uğruyordu ve mutfak aletleri de aynı hattaydı. Kablonun taşıyamayacağı yük binmişti; sigortalar hatta göre çok yüksek seçildiği için atmadı, kablo yandı, kaçak akım röleleri de atmamıştı. Önce geçici bir panoyla enerji sağlandı, ardından mutfak hattı ayrılarak pano ve tesisat kalıcı olarak yenilendi; sigortalar kabloların taşıyabileceği akıma göre seçildi.
Metal gövdeli cihazlarda üçüncü halka topraklamadır: arızada akıma toprağa giden bir yol açarak gövdedeki gerilimi sınırlar ve koruma cihazının açmasına yardım eder; devreyi hangi korumanın açacağı tesisatın topraklama düzenine bağlıdır. Ayrıntısını topraklama rehberi anlatıyor.
Duman dedektörü ev güvenliğine nasıl katkı sağlar?
Duman dedektörü, havadaki dumanı algılayıp sesli uyarı veren bir cihazdır; elektrik kaynaklı bir ısınma alev almadan önce duman üretebildiği için uyarının erken gelmesine yardım eder. Dedektörün yeri, test ve pil ya da bakım aralığı ürünün kılavuzuna göre belirlenir. Mutfakta buhar ve pişirme dumanı yanlış alarma yol açabileceği için yer seçimi de kılavuza göre yapılır.
Bina yangın algılama sistemlerinde bazı dedektörler kendi durumlarını panele bildirebilir. Bosch'un ticari yangın dedektörü broşürü, tanımlanan fotoelektrik dedektörün kirlendiğinde panele kirlenme sinyali gönderdiğini anlatır. Evdeki tek başına çalışan bir dedektörde böyle bir bildirim yoksa düzenli testi siz yaparsınız.
Yangında, elektrik çarpmasında ve su baskınında ne yapmalısınız?
Elektrikten çıkan bir yangında öncelik insanların uzaklaşmasıdır. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa herkesle birlikte uzaklaşın ve güvenli bir yerden 112'yi arayın; ana şalteri indirmek için panoya yönelmeyin, geri de dönmeyin. Elektrik yangınında su kullanmayın; su elektriği iletir ve söndürmeye çalışan kişinin çarpılmasına yol açabilir. Söndürmeyi itfaiyeye bırakın; ayrıntıyı elektrik yangını rehberi anlatıyor.
Elektrik çarpan birine enerji kesilmeden eldivenle ya da bezle bile dokunmayın. Kendi güvenliğinizi koruyarak 112'yi arayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirerek enerjiyi kesin. Sonraki adımları elektrik çarpmasında ilk yardım rehberi anlatıyor.
Su yükseliyorsa önce güvenli bir yere çıkın, gerekirse 112'yi arayın. Su baskınında suya girmeyin; panoya giden yol kuruysa, duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin. Panoya su girdiyse dokunmayın. Enerjiyi yeniden vermeden önce tesisatın kontrol edilmesi gerekir; ayrıntılar su baskını sonrası elektrik rehberinde. Deprem ve yangından sonra da tesisat sağlam görünse bile kontrol edilmeden kullanılmamalıdır; bu durumlar için deprem sonrası elektrik kontrolü ve yangından sonra elektrik tesisatı rehberlerine bakabilirsiniz.
Neleri siz yapabilirsiniz, neleri uzmana bırakmalısınız?
Gözlemlemek ve kullanımı durdurmak sizin işinizdir. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ilgili sigortayı indirmek de size düşer. Sigorta attığında şu sırayı izleyin. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin. Kaçak akım rölesinin çalıştığını görmek için de basit bir kontrol vardır. Kaçak akım rölesi yukarıdayken ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp TEST'e bir kez basın; açmazsa tekrar denemeyin, ustaya bildirin. Kapak açmak, priz ya da anahtar bağlamak, sigorta değiştirmek ve ölçüm yapmak uzman işidir; usta bu işleri enerjiyi keserek ve gerekli testlerle yapar. Bu sınırı ayrıntılı olarak evde güvenle yapılabilecek elektrik işleri rehberi anlatıyor.
Tekrar eden bir arızada, yanık izinde ya da ısınmada arıza tespiti ve onarım hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz. Eskiyen ya da ihtiyaca yetmeyen tesisat için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına, düzenli kontrol için periyodik bakım ve kontrol sayfasına bakabilirsiniz. Periyodik kontrolün kapsamını elektrik periyodik kontrolü, tesisatın yenilenme zamanını elektrik tesisatı yenileme rehberi açıklıyor.
| Durum | Sizin yapabileceğiniz | Uzman işi |
|---|---|---|
| Prizde kararma ya da ısınma | Prizi kullanmayı bırakmak, fotoğrafını çekmek | Prizi açıp bağlantıyı onarmak ya da değiştirmek |
| Sigorta attı | Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin. | Tekrar atıyorsa nedeni bulmak, sigorta değerini seçmek |
| Kaçak akım rölesi | Kaçak akım rölesi yukarıdayken ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp TEST'e bir kez basın; açmazsa tekrar denemeyin, ustaya bildirin. | Kaçak akım rölesinin açma davranışını test cihazıyla ölçmek, gerekirse değiştirmek |
| Uzatma kablosu | Hasarlıysa kullanmayı bırakmak | Kalıcı ihtiyaç için yeni priz ya da hat çekmek |
| Topraklama | Prizin topraklı görünüp görünmediğine bakmak | Topraklamayı ölçmek ve eksikse tamamlamak |
Bu konudaki işlerimiz
Nişantaşı'nda pencere hattında zedelenmiş kablolar: çalışıyor ama güvenli değil
Uygunsuz kablo düzeni nedeniyle pencere yakınından geçen kablolar zamanla kopma noktasına gelecek kadar zedelenmişti. Hâlâ çalışıyordu ama güvenlik riski taşıyordu; müşteri acil değişim için bilgilendirildi.
İşin tamamını inceleyin → — Nişantaşı'nda pencere hattında zedelenmiş kablolar: çalışıyor ama güvenli değil
Nişantaşı'nda kafede kaçak akım: bar arkasında gizlenmiş bağlantı kümesi
Bar arkasında, dolap arasına sıkıştırılıp gizlenmiş bir bağlantı kümesi bulundu. Tüm mutfak cihazları grup prizlerle bağlanmıştı; ıslak hacimdeki nem bu uygunsuz bağlantılarda soruna yol açıyordu. Sorun giderildi.
İşin tamamını inceleyin → — Nişantaşı'nda kafede kaçak akım: bar arkasında gizlenmiş bağlantı kümesi
Akbatı AVM önündeki mobil ofiste yangın sonrası pano ve tesisat yenilemesi
Yangın mutfak bölümünün hattından çıktı: hat panodan bağımsız çekilmemiş, mutfak aletleri de aynı hatta bağlanmıştı. Sigortalar hatta göre çok yüksek seçildiği için atmadan kablo yandı. Önce geçici panoyla enerji sağlandı; ardından pano ve tesisat kalıcı olarak yeniden yapıldı.
İşin tamamını inceleyin → — Akbatı AVM önündeki mobil ofiste yangın sonrası pano ve tesisat yenilemesiSık sorulan sorular
Prizden yanık kokusu gelirse ne yapmalı?
Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız o prizi besleyen sigortayı indirin. Prizde ve fişte erime ya da kararma görünmüyorsa ve duman yoksa fişi çekin; görünüyorsa dokunmayın. Ayrıntılı sırayı prizden yanık kokusu geldiğinde yapılacakları anlatan rehberde bulabilirsiniz; onarımı uzmana bırakın.
Kaçak akım rölesi TEST düğmesine basınca açmıyorsa ne yapmalı?
Düğmeye tekrar basmayın ve durumu ustaya bildirin; TEST düğmesiyle açmayan bir kaçak akım rölesi, gerçek bir kaçakta da devreyi açmayabilir. Usta kaçak akım rölesini hemen değiştirmez: önce test akımlarında doğru açıp açmadığını ve hatlardaki kaçağı ölçer. Bu ölçümler test cihazı gerektiren uzman işidir.
Çoklu prize uzatma kablosu eklemek güvenli mi?
Arka arkaya bağlanan çoklu priz ve uzatmalar, bütün yükü tek bir duvar prizine ve hatta toplar; her ek bağlantı noktası da ısınabilecek bir temas noktasıdır. Yüksek güçlü cihazları bu şekilde birlikte çalıştırmayın. Sürekli ihtiyaç varsa doğru çözüm, gereken yere uzmanın yeni bir priz yapmasıdır.
Ev elektrik tesisatı ne zaman kontrol ettirilmeli?
Yanık kokusu, ısınan priz, kararma ya da tekrar tekrar atan sigorta gibi bir belirti varsa beklemeden. Belirti yoksa taşınırken, tadilattan sonra, yüksek güçlü yeni bir cihaz eklerken ve eski bir binada arıza beklemeden kontrol ettirmek, sorunları kesintiye dönüşmeden görmeyi sağlar.
Priz ya da panonun fotoğrafıyla tesisatın durumu anlaşılır mı?
Fotoğraf ya da video; kararma, erime veya düzensiz görünen bir kablo düzeni gibi dışarıdan görülen işaretler için ön değerlendirmeye yardım eder. Kesin teşhis ve ölçüm sonucu ise ancak yerinde kontrol ve testle söylenebilir; dışarıdan sağlam görünen bir prizin arkasında gevşek bir bağlantı olabilir. Fotoğraf çekerken kapak açmayın.
Kaynaklar
- product-help.schneider-electric.com: Schneider IP degree of protection explanation
- Bosch ürün belgesi: Bosch FPD-7024 conventional/addressable brochure
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Residential periodic control
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric Electrical Installation Guide — Selection of a circuit breaker
- ABD CPSC güvenlik listesi: US CPSC — Home Electrical Safety Checklist
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında