Elektrik faturasında reaktif bedel, reaktif tarife kapsamındaki aboneliklerde endüktif ya da kapasitif reaktif enerjinin dönemin aktif tüketimine oranı sınırı aşınca yansır. Sınır aşılınca bedel yalnız aşan kısma değil, o dönem ölçülen endüktif ya da kapasitif reaktif enerjinin tamamına uygulanır. Mesken, aydınlatma, tek fazlı ve kurulu gücü 15 kW'a (dâhil) kadar olan abonelikler tarife dışıdır.
- Tüketim, iki endeks arasındaki farkın faturadaki çarpanla bir kez çarpılmasıyla bulunur.
- Reaktif tarife kapsamındaki aboneliklerde sınır, 50 kVA altında yüzde 33 endüktif ve yüzde 20 kapasitif; 50 kVA ve üstünde yüzde 20 ve yüzde 15'tir.
- İki sınır birlikte aşılırsa bedeller toplanmaz; sayaçta en yüksek değeri kaydeden reaktif değer esas alınır.
- Takvim yılının ilk aşımı faturada gösterilir ve aynı faturada düşülür.
Elektrik faturasında reaktif bedel hangi satırlardan çıkar?
Reaktif bedelin nereden geldiğini görmek için önce faturanın ölçüm bilgilerinin bulunduğu kısma bakın. EPDK'nın elektrik piyasası tüketici bilgilendirme sayfasına göre faturada sayacın çarpanı, varsa akım ve gerilim trafosu oranları, tüketime esas ilk ve son endeksler, okuma tarihleri ve tüketilen enerji miktarı yer alır.
Reaktif tarife kapsamındaki bir abonelikte bu kısımda üç ölçüm yan yana durur. Aktif enerji, tesisin ışık, ısı ya da hareket olarak kullandığı enerjidir. Endüktif reaktif enerji satırı, motor ve trafo gibi manyetik alanla çalışan cihazların çektiği reaktif enerjiyi gösterir; kapasitif reaktif enerji satırı da tesisten şebekeye verilen reaktif enerjiyi.
Bu kalemlerin neden bir bedele dönüştüğü reaktif cezanın nedenlerini anlatan rehberde açıklanıyor. Burada odak, aynı bilgileri kendi faturanızda bulup doğru yorumlamak.
- İlk ve son okuma tarihlerinin faturanın kapsadığı dönemle uyuştuğuna bakın.
- Aktif, endüktif ve kapasitif satırların her birinde ilk ve son endeksi bulun.
- Çarpanı ve varsa trafo oranlarını önceki faturalarınızdaki değerlerle karşılaştırın.
- Değerleri yalnız faturadan okuyun; sayaç panosunun ya da sayacın kapağını açmayın.
Endeks farkı ve çarpan tüketimi nasıl belirler?
Bir dönemin tüketimi, son endeksten ilk endeks çıkarılarak bulunan farkın faturadaki çarpanla çarpılmasıyla hesaplanır. Aynı işlem aktif, endüktif ve kapasitif satırların her birine ayrı ayrı uygulanır.
Yüksek akım çeken tesislerde sayaç akımı bir akım trafosu üzerinden ölçer; orta gerilimden beslenen tesislerde buna gerilim trafosu da eklenir. Bu trafoların oranları çarpanın hesabına girer. Faturada çarpanın yanında trafo oranları ayrıca yazsa bile endeks farkını trafo oranıyla bir kez daha çarpmayın; tüketim katlanarak yanlış çıkar. Trafonun ölçümdeki görevi akım trafosu rehberinde anlatılıyor.
EPDK, aktif ya da reaktif enerjiye yanlış çarpım faktörü uygulanmasını fatura hataları arasında sayar. Reaktif satırdaki çarpan yanlışsa reaktif tüketim, onunla birlikte oran ve bedel de yanlış hesaplanır.
Reaktif oran nasıl bulunur, sınırlar kurulu güce göre nasıl değişir?
Endüktif oran, dönemin endüktif reaktif tüketiminin aynı dönemin aktif tüketimine bölünüp yüzdeye çevrilmesiyle bulunur. Kapasitif oranda pay, şebekeye verilen kapasitif reaktif enerjidir. İki oran ayrı ayrı hesaplanır ve kendi sınırlarıyla karşılaştırılır; adım adım örnekler kompanzasyon hesabı rehberinde yer alıyor.
EPDK'nın tarife uygulamalarına ilişkin usul ve esaslarına göre reaktif tarife kapsamındaki aboneliklerde sınırı tesisin kurulu gücü belirler. Kurulu gücü 50 kVA'nın altındaki kullanıcılarda endüktif sınır aktif enerjinin yüzde 33'ü, kapasitif sınır yüzde 20'sidir. Kurulu gücü 50 kVA ve üstündekilerde bu sınırlar yüzde 20 ve yüzde 15'e iner.
Usul ve esaslar eşik olarak kurulu gücü esas alır; faturada geçen başka güç değerleriyle karıştırmayın. Kendi faturanızdaki değerlerle oranı görmek için kompanzasyon ceza hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
| Abonelik durumu | Endüktif sınır (aktif enerjiye göre) | Kapasitif sınır (aktif enerjiye göre) |
|---|---|---|
| Kurulu gücü 50 kVA'nın altında | Yüzde 33 | Yüzde 20 |
| Kurulu gücü 50 kVA ve üstünde | Yüzde 20 | Yüzde 15 |
| Mesken, aydınlatma, tek fazlı ya da kurulu gücü 15 kW'a (dâhil) kadar | Reaktif tarife uygulanmaz | Reaktif tarife uygulanmaz |
Panodaki güç faktörü ile faturadaki oran aynı şey mi?
Değil. Schneider Electric'in güç faktörü tanımında güç faktörü, aktif gücün görünür güce oranıdır ve ölçüldüğü anı yansıtır. Faturadaki oran ise bir dönem boyunca biriken reaktif ve aktif enerjilerin oranıdır. Güç faktörünün cos φ'ye eşit olması da yalnız akım ve gerilim sinüzoidal olduğunda geçerlidir; bu yüzden panoda iyi görünen bir değer, dönem sonundaki oran hakkında tek başına fikir vermez.
Hangi aboneliklerde reaktif tarife uygulanmaz?
Reaktif bedel her aboneliğe yansımaz. Aynı usul ve esaslara göre mesken tüketicileri, aydınlatma tüketicileri, tek fazla beslenen tüketiciler ve kurulu gücü 15 kW'a (dâhil) kadar olan kullanıcılar reaktif enerji tarifesinin dışındadır.
15 kW istisnası ile 50 kVA ayrımı farklı birimlerle verilir ve birbirinin yerine kullanılmaz. Önce aboneliğinizin bu dört durumdan birine girip girmediğine, kapsamdaysanız hangi sınır grubunda olduğunuza bakın. Kurulu gücünüzden emin değilseniz abonelik bilgilerinizi dağıtım şirketinize sorabilirsiniz.
Sınır aşılınca bedel nasıl hesaplanır, ilk aşım neden düşülür?
Oran sınırı geçtiğinde bedel yalnız aşan kısma uygulanmaz; o dönem ölçülen reaktif enerjinin tamamı tarifeye girer. Endüktif ve kapasitif sınırların ikisi birden aşıldığında iki bedel toplanmaz. Bu durumda sayaçta en yüksek değeri kaydeden reaktif değerin tamamı esas alınır.
Yılın ilk aşımı için ayrı bir hüküm vardır. Son okuma tarihine göre bir takvim yılındaki ilk ihlalin bedeli faturada gösterilir ve aynı faturada düşülür. Bu, kurulumdan sonraki bütün faturaların ücretsiz olduğu anlamına gelmez.
Üretim yapan tesisler için de özel bir hüküm bulunur: Sisteme enerji verilirken aynı zamanda verilen reaktif enerji faturalamada dikkate alınmaz. Bu hüküm yalnız şebekeye enerji verilen anlara aittir; çatısında güneş santrali olan işletmelerdeki etkisi GES ile kompanzasyon etkileşimi rehberinde ayrıca ele alınıyor.
Faturada okuma ya da çarpan hatası nasıl fark edilir?
Panoda bir arıza olmadan da faturada yüksek reaktif bedel görebilirsiniz. EPDK sayacın hatalı okunmasını, yanlış tarife uygulanmasını, tüketim miktarının ya da bedelin hatalı hesaplanmasını da fatura hataları arasında sayar.
Ardışık iki faturada, önceki faturanın son endeksi ile yeni faturanın ilk endeksinin birbirini izlemesi beklenir. Çarpan ve tarife bilgisi önceki dönemlerle aynı kalmışken tesisin kullanımı değişmeden reaktif satırda ani bir sıçrama görünüyorsa bu fark incelenmeye değer.
Bir hatadan şüphelenirseniz faturadaki endeksleri, okuma tarihlerini ve çarpanı tedarikçinizle kontrol ettirebilirsiniz. Bu karşılaştırma için faturadaki bilgiler yeterlidir; sayaca ya da panoya müdahale gerekmez.
Fatura takibi neyi gösterir, neyi gösteremez?
Faturaları dönem dönem izlemek, reaktif oranın nasıl değiştiğini ve hangi dönemde yükseldiğini gösterir. Oranın neden yükseldiğini fatura söylemez; bunu panonun ve tesisin yerinde incelenmesi ortaya koyar. Pano kurulu olduğu hâlde bedel gelmesinin olası nedenleri kompanzasyon varken ceza gelmesi rehberinde anlatılıyor.
Ayazağa'daki bir kafede fatura incelemesinde reaktif bedelin her ay tekrarlandığını gördük. Sayaç endekslerine göre reaktif oran yaklaşık yüzde 48'e ulaşmıştı; bir önceki ay 388 kVArh olan reaktif tüketim de belirgin biçimde artmıştı. İşletmede kompanzasyon panosu vardı ama devre dışı bırakılmıştı.
Kafedeki devre dışı kompanzasyon panosunu devreye aldık: duvara monte pano ile sayaç panosu arasına yeni kablo çektik. Reaktif güç rölesini, akım trafolarını, kontaktörleri, kondansatörleri ve sigorta gruplarını ayrı ayrı test ettik; hepsi sağlam çıktı. Gerekli ayarları röleye girdikten sonra iki fatura dönemini uzaktan takip ettik ve bu sürede reaktif ceza oluşmadı.
Maslak'taki bir işletme reaktif ceza ödemişti; müşterinin isteğiyle pano değerleri ve fatura analizleri düzenli raporlandı. Aylık fatura analizi ve rapor, kompanzasyon bakımı hizmetimizdeki yıllık bakım anlaşmasının parçasıdır.
Bu konudaki işlerimiz
Ayazağa'da kafede her ay reaktif ceza: devre dışı kompanzasyon panosu devreye alındı
İşletme her ay reaktif ceza ödüyordu; kompanzasyon panosu vardı ama devre dışıydı. Sayaç endekslerinde reaktif oran yaklaşık %48'e çıkmıştı. Panoya sayaç panosundan yeni kablo çekildi, tüm elemanlar test edildi, reaktif güç rölesinin ayarları girildi; şu an reaktif ceza yok.
İşin tamamını inceleyin → — Ayazağa'da kafede her ay reaktif ceza: devre dışı kompanzasyon panosu devreye alındı
Maslak'ta reaktif ceza ödeyen işletme için kompanzasyon değerleri düzenli raporlandı
Reaktif ceza ödeyen işletmenin isteğiyle kompanzasyon panosu değerleri ve fatura analizleri düzenli olarak raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Maslak'ta reaktif ceza ödeyen işletme için kompanzasyon değerleri düzenli raporlandıSık sorulan sorular
Faturadaki çarpan yanlış girilirse reaktif bedel nasıl etkilenir?
Çarpan, endeks farkını gerçek tüketime çeviren katsayıdır. Reaktif satıra yanlış çarpan uygulanınca reaktif tüketim ve aktif tüketime oranı yanlış çıkar. Bedel, gerçekte oluşmaması gereken bir dönemde yansıyabilir ya da gerçek tutardan farklı hesaplanabilir. Çarpanı eski faturalarınızla karşılaştırıp farkı tedarikçinize sorabilirsiniz.
Reaktif bedel sınırları kurulu güce göre yüzde kaçtır?
Reaktif tarife kapsamındaki aboneliklerde kurulu gücü 50 kVA'nın altında olanlar için sınır, aktif enerjinin yüzde 33'ü endüktif, yüzde 20'si kapasitiftir. Kurulu gücü 50 kVA ve üstünde olanlarda sınırlar yüzde 20 endüktif ve yüzde 15 kapasitiftir. Mesken, aydınlatma, tek fazlı ve kurulu gücü 15 kW'a (dâhil) kadar olan abonelikler bu tarifenin dışındadır.
Yılın ilk reaktif aşımında neden ödeme çıkmaz?
Mevzuata göre son okuma tarihi itibarıyla bir takvim yılındaki ilk ihlalin reaktif bedeli faturada yazılır ve aynı faturadan düşülür. Bu kolaylık yalnız o ilk ihlal içindir. Aynı yıl sınır tekrar aşılırsa bedel ödenir; oranı yükselten neden de kendiliğinden ortadan kalkmaz.
Hem endüktif hem kapasitif sınır aşılırsa iki bedel birden mi gelir?
Hayır, iki bedel toplanmaz. Aynı dönemde iki sınırın ikisi de aşıldığında, sayaçta en yüksek değeri kaydeden reaktif değerin tamamına reaktif enerji tarifesi uygulanır. Bu kural da yalnız reaktif tarife kapsamındaki aboneliklerde geçerlidir.
Evin altındaki dükkânın faturasına reaktif bedel gelir mi?
Aboneliğin türüne ve kurulu güce bağlıdır. Mesken ya da aydınlatma aboneliklerine, tek fazla beslenen tüketicilere ve kurulu gücü 15 kW'a (dâhil) kadar olan kullanıcılara reaktif tarife uygulanmaz. Üç fazlı beslenen ve kurulu gücü 15 kW'ı aşan bir işyeri aboneliği kapsamda kalabilir; o durumda faturadaki endüktif ve kapasitif satırları sınırlarla karşılaştırmak gerekir.
Kaynaklar
- EPDK düzenlemesi: EPDK — Elektrik piyasası tüketici SSS, fatura karşılaştırma ve hata
- EPDK düzenlemesi: EPDK — Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar — Son Hali
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Definition of Power Factor
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Definition of reactive power
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Equipment requiring reactive energy
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında