Kaçak akım rölesinin tipi, hassasiyetini değil algıladığı kaçak biçimini anlatır. ABB'nin teknik rehberine göre AC tipi yalnız alternatif kaçağa, A tipi kaçak akım rölesi ayrıca doğru akım bileşenli titreşimli kaçağa duyarlıdır. F tipi tek fazlı inverterli yükler için A tipinin uzantısıdır, B tipi düz doğru akım kaçağını da algılar; seçimi cihaz belgesi ve proje belirler.
- Tip algılanan akım biçimini, açma değeri ise rölenin ne kadar küçük bir kaçakta açacağını anlatır.
- Elektronik kartlı cihazlarda kaçak akım doğru akım bileşeni içerebilir.
- Elektrikli araç şarjı gibi yüklerde koruma, ünitenin belgesine ve projeye göre seçilir.
- TEST düğmesi rölenin açma yeteneğini kontrol eder; tipin uygunluğunu göstermez.
Neden farklı kaçak akım rölesi tipleri var?
Kaçak akım rölesi, devreye giden akımla dönen akımı sürekli karşılaştırır ve aradaki farkı izler. Schneider Electric'in artık akım açıklaması bu farka artık akım adını verir. Röle yalnız bu fark büyüdüğünde açar; aşırı yük ve kısa devre sigortanın konusudur.
Kaçağın biçimi her zaman aynı değildir. Isıtıcı gibi basit yüklerde kaçak, şebekeyle aynı sinüs biçimli alternatif akımdır. Elektronik kartlı cihazlar ise alternatif akımı içeride doğru akıma çevirir; böyle bir cihazda yalıtım bozulduğunda kaçak akım doğru akım bileşeni ya da farklı frekanslar içerebilir. ABB'nin kaçak akım cihazları teknik rehberi de röleleri algıladıkları kaçak akımın biçimine göre ayırır; aşağıdaki tablo bu ayrımı özetler.
Tip, rölenin ne kadar küçük bir kaçakta açacağını söylemez; bu, açma değeri denen ayrı bir özelliktir ve açma değerine göre röle seçimi ayrı bir konudur. Bütün tiplerin ortak çalışma mantığını kaçak akım rölesinin ne işe yaradığını anlatan rehberde bulabilirsiniz.
| Tip | Üretici teknik rehberindeki tanımı |
|---|---|
| AC tipi | Yalnız alternatif kaçak akıma duyarlı |
| A tipi | Alternatif kaçak akıma ve/veya doğru akım bileşenli titreşimli kaçağa duyarlı |
| F tipi | Tek fazlı inverterli yükler ve benzeri cihazlar için A tipinin uzantısı |
| B tipi | A tipinin algıladıklarına ek olarak düz (pürüzsüz) doğru akım kaçağını da algılar |
AC tipi kaçak akım rölesi nedir, nerede yetmeyebilir?
ABB'nin teknik rehberi AC tipi röleyi yalnız alternatif akıma duyarlı olarak tanımlar. Genel olarak ısıtıcı ya da akkor lamba gibi elektronik devresi olmayan basit yüklerde oluşan kaçak bu biçimdedir.
Kaçak akımda doğru akım bileşeni bulunduğunda AC tipi bir rölenin bu kaçağı doğru algılaması beklenmez. Elektronik kartlı cihazların arttığı tesisatlarda bu yüzden daha geniş algılama yapan bir tipin gerekip gerekmediği değerlendirilir. Karar, devreye bağlı cihazların belgelerine ve projeye göre verilir.
A tipi kaçak akım rölesi nedir, ne zaman düşünülür?
Aynı rehbere göre A tipi röle, alternatif akıma ve/veya doğru akım bileşenli titreşimli (darbeli) akıma duyarlıdır. Alternatif akımı içeride çeviren elektronik kartlı yükler bu tür kaçak üretebilir; hangi cihazın hangi tipi gerektirdiğini cihazın kendi belgesi gösterir.
A tipi, AC tipinden daha hassas değildir; ikisi aynı açma değerine sahip olabilir. Fark, algılayabildiği akım biçimlerinin daha geniş olmasıdır. Bir devrede hangi tipin gerektiğini o devreye bağlı cihazların üretici belgeleri ve tesisatın projesi belirler.
Röleyi attıran kaçağın kaynağı cihaz olabilir mi?
Röle attığında kaçağın kaynağı her zaman tesisat değildir. Şişli'deki bir dairede kaçak akım rölesi atıyordu; inceleme, kaçağın bulaşık makinesinden kaynaklandığını gösterdi. Makinenin kartındaki arıza tesisatı ve röleyi etkiliyordu; tesisatta arıza olmadığı, kaynağın cihaz olduğu netleşti.
Kaynağı ayırmadan röleyi ya da kabloyu değiştirmek sorunu çözmeyebilir. Rölenin hangi nedenlerle atabileceğini kaçak akım rölesinin atma nedenleri rehberinde bulabilirsiniz.
F ve B tipi kaçak akım rölesi hangi durumlarda düşünülür?
ABB'nin rehberi F tipini, tek fazlı inverterli (frekans çeviricili) yükler ve benzeri cihazlar için A tipinin bir uzantısı olarak tanımlar ve örnek olarak yeni nesil çamaşır makinelerini anar. Böyle cihazlarda kaçak, cihazın yapısına bağlı olarak farklı frekanslı bileşenler de içerebilir. Evdeki inverterli klima ya da ısı pompası gibi cihazlar için tek bir hüküm verilmez; uygun korumayı cihazın kurulum belgesi ve proje belirler.
Aynı rehbere göre B tipi röle, A tipinin algıladıklarına ek olarak düz (pürüzsüz) doğru akım kaçaklarını da algılar. Rehber bu tipi pompa, asansör gibi motorları besleyen sürücüler ve inverterlerle kullanım için önerir. Bu bir üretici önerisidir; seçim yüke, cihazın belgesine ve projeye göre yapılır.
Elektrikli araç şarjında da koşulsuz bir tip hükmü verilmez; hangi korumanın kullanılacağı şarj ünitesinin belgesine bağlıdır. Ünitenin kendi doğru akım kaçağı algılaması olup olmamasına göre seçim değişebilir; karar üreticinin belgesine ve projeye göre verilir.
Kaçak akım rölesinin durumu nasıl anlaşılır?
Rölenin açma yeteneğini kullanıcı tarafında kontrol etmenin yolu ön yüzündeki TEST düğmesidir. Schneider Electric'in rutin kontrol kılavuzu, bu düğmenin rölenin kaçak akım varlığında açıp açamadığını kontrol etmeye yaradığını belirtir. Düğmeye basınca röleye bağlı hatların enerjisi kesilir; bu yüzden açık cihazlar önceden kapatılır.
Aynı kılavuza göre testte açmama büyük ölçüde röle dışındaki nedenlerle ilgilidir; röle, ancak dış bir test cihazıyla yapılan kontrolde bozuk olduğu doğrulanırsa değiştirilir. Kılavuz, kurulum, bakım ve değişimin yetkin bir elektrikçi tarafından yapılması gerektiğini de vurgular. Bu testleri yapmak ustanın işidir.
Sarıyer'deki bir dairede kaçak akım rölesi atıyordu; testlerde rölenin kendisinin erken açtığı görüldü. Röle değiştirildi ve arıza çözüldü.
Röle kaldırıldığı anda yeniden atıyorsa bu, kaldırınca hemen atan röle belirtisidir ve kaynağı ölçümle aranır. Bu aramada yapılan testleri kaçak akım tespiti rehberinde bulabilirsiniz; yerinde ölçüm hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Röle tipini seçmek neden usta işidir?
Bir devreye hangi tipin konacağı, o devreye bağlı cihazların ve ileride eklenecek yüklerin üretebileceği kaçak biçimlerine bağlıdır. Elektrikli araç şarj ünitesi, ısı pompası ya da sürücülü bir cihaz eklenecekse, cihazın üretici belgesinde istenen koruma ile panodaki rölenin tipi karşılaştırılır. Bu karşılaştırma ve gerekirse rölenin değişimi pano üzerinde yapılan bir iştir; yeni yüklere göre koruma elemanlarının gözden geçirilmesi hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Şişli'de kaçak akım rölesi atıyordu: kaynak bulaşık makinesinin kartı çıktı
Kontrollerde kaçağın bulaşık makinesinden geldiği görüldü: makine çalıştıktan yaklaşık 30 saniye sonra program değiştirmeye çalışıp geçemiyordu. Kartındaki arıza tesisatı ve kaçak akım rölesini etkiliyordu; müşteriye bilgi verildi, arıza çözüldü.
İşin tamamını inceleyin → — Şişli'de kaçak akım rölesi atıyordu: kaynak bulaşık makinesinin kartı çıktıSarıyer'de kaçak akım rölesi atıyordu: test, RCD'nin erken açtığını gösterdi
Dairede yapılan kaçak akım testlerinde sorun tesisatta değil, kaçak akım rölesinin kendisinde çıktı: RCD erken açıyordu. Kaçak akım rölesi değiştirildi, arıza çözüldü.
İşin tamamını inceleyin → — Sarıyer'de kaçak akım rölesi atıyordu: test, RCD'nin erken açtığını gösterdiSık sorulan sorular
A tipi kaçak akım rölesi nedir?
ABB'nin teknik rehberine göre A tipi, alternatif kaçak akıma ve/veya doğru akım bileşenli titreşimli kaçağa duyarlı bir kaçak akım rölesidir. Elektronik kartlı cihazların bulunduğu devrelerde düşünülür; bir devreye hangi tipin konacağını ise bağlı cihazların belgeleri ve proje belirler.
AC tipi kaçak akım rölesi nedir?
ABB'nin teknik rehberi AC tipini yalnız alternatif kaçak akıma duyarlı röle olarak tanımlar. Kaçakta doğru akım bileşeni bulunduğunda bu tipin kaçağı doğru algılaması beklenmez. Elektronik kartlı cihazların bağlı olduğu devrelerde hangi tipin uygun olduğunu usta, cihaz belgelerine ve projeye bakarak değerlendirir.
Sanayi tipi kaçak akım rölesi hangisidir?
Bu ad belirli bir röle tipine karşılık gelmez; ayarlı röleler, toroid kaçak akım rölesi düzenleri ya da yüksek akımlı cihazlar bu adla anılabilir. Sanayi yüklerinde hangi tipin gerektiğini, bağlı cihazların üretebileceği kaçak biçimi ve üretici belgeleri belirler; seçim projeye göre yapılır.
Evdeki kaçak akım rölesinin tipi nasıl anlaşılır?
Tip bilgisi rölenin ön yüzündeki işaretlerde yer alabilir; bunu pano kapağını açmadan, yalnız ön yüze bakarak görebilirsiniz. İşaretten emin değilseniz ürünün üzerindeki kodu not edip ustanıza iletin. Tipin bağlı cihazlara uygun olup olmadığını usta değerlendirir.
TEST düğmesi rölenin tipinin doğru olduğunu gösterir mi?
Hayır. TEST düğmesi yalnız rölenin açma düzeneğinin çalışıp çalışmadığını gösterir; rölenin tipinin bağlı cihazlara uygun olup olmadığını göstermez. Tip uygunluğunu usta, cihazların belgelerine ve projeye bakarak değerlendirir. Testte açmamanın nedenleri kaçak akım rölesindeki test butonu rehberinde anlatılıyor.
Kaynaklar
- Schneider Electric ürün belgesi: Schneider CA9UG000E: Routine operating checks of residual current devices
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — artık akım korumasının algılama ilkesi
- ABB teknik rehberi: ABB — Protection against earth faults with Residual Current Devices, Technical guide 2015 (2CSC420004B0202), bölüm 3 Residual current protective devices
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında