30 mA kaçak akım rölesi, insanı elektrik çarpmasına karşı ek koruyan yüksek hassasiyetli cihazdır; uluslararası kurulum kılavuzu priz ve banyo devrelerinde bunu öngörür. 300 mA'yı aşmayan röleler TT, IT ve TN-S sistemlerde yalıtım arızasına bağlı yangın riskine karşı korur; 30 mA'nın yerini tutmaz. Hangi devrede hangisinin kullanılacağını Türkiye'de yönetmelik ve proje belirler.
- Etiketteki mA değeri rölenin açmak üzere tasarlandığı kaçak akım eşiğidir; taşıma gücünü göstermez.
- 40 A gibi değer anma akımı, 4x40 yazımındaki ilk sayı kutup sayısıdır.
- Nötr ile koruma iletkeninin birleşik olduğu TN-C düzeninde kaçak akım rölesi kullanılamaz.
- Röle attığı için yerine 300 mA'lik takmak, 30 mA'nın sağladığı ek korumayı ortadan kaldırır.
30 mA kaçak akım rölesi üzerindeki değer neyi anlatır?
Kaçak akım rölesi (RCD), devreye giden ve devreden dönen akımı karşılaştıran ve aradaki fark belirli bir eşiği aştığında devreyi açan cihazdır. Etiketteki mA değeri bu eşiğin adıdır ve anma fark akımı diye anılır. 30 mA, rölenin bu düzeydeki bir kaçakta açmak üzere tasarlandığını anlatır; cihazın ne kadar yük taşıyabileceğini söylemez. Çalışma ilkesinin ayrıntısını kaçak akım rölesinin çalışma ilkesi rehberinde bulabilirsiniz.
30 mA yüksek hassasiyet sınıfındadır ve insanı elektrik çarpmasına karşı ek korumayla ilişkilidir. Schneider Electric'in insanların korunması sayfası, IEC 60364 bağlamında priz devreleri ile banyoyu besleyen devrelerin 30 mA yüksek hassasiyetli rölelerle korunmasını zorunlu sayar; aydınlatma devreleri için 30 mA'yı standarttaki yeni bir gelişme olarak ayrıca anar. Türkiye'deki yürürlük ayrıntısını yönetmelik ve proje belirler.
Bu koruma ek bir önlemdir. Röle, çıplak bir iletkene dokunmayı güvenli hale getirmez; temel yalıtım, kapaklar ve topraklama yerinde olmalıdır.
40 A, 4x40 ve 2x40 ifadeleri ne anlatır?
Etikette mA değerinin yanında bir de amper değeri bulunur. 40 A, rölenin üzerinden sürekli geçirebileceği anma akımıdır; 25 A ya da 40 A gibi değerler hattın akımına ve hattı koruyan sigortaya uygun seçilir. Yalnız kaçak akım koruması yapan bir röle aşırı yüke ve faz–nötr kısa devresine karşı korumaz; hattı bu durumlara karşı sigorta (devre kesici) korur.
4x40 ve 2x40 gibi yazımlardaki ilk sayı kutup sayısıdır. İki kutuplu röle faz ile nötrü birlikte izler ve monofaze hatlarda kullanılır; dört kutuplu röle üç faz ile nötrü birlikte izler ve trifaze hatlarda kullanılır. Böylece “4x40 30 mA” yazımı, dört kutuplu, 40 A anma akımlı ve 30 mA hassasiyetli bir röleyi anlatır. Kutup ayrımını monofaze ve trifaze kaçak akım rölesi rehberinde ayrıca ele alıyoruz.
Etiketteki tip harfi hassasiyetten ayrı bir özellik midir?
Evet. A ya da AC gibi harflerle gösterilen tip, rölenin hangi biçimdeki kaçak akımı algılayabildiğini anlatır ve mA değerinden bağımsızdır. Elektronik yüklerin bulunduğu hatlarda tip seçimi ayrıca değerlendirilir; farkları kaçak akım rölesi tipleri rehberinde bulabilirsiniz.
300 mA'lik röle ne işe yarar, yangına karşı hangi koşulda korur?
300 mA orta hassasiyet sınıfındadır ve görevi farklıdır. Schneider Electric'in yalıtım arızasına bağlı yangın sayfası, hassasiyeti 300 mA'yı aşmayan rölelerin, diğer korumaların algılayamayacağı kadar düşük ama yangın çıkarabilecek kaçakları algılayarak yangın riskine karşı koruma sağladığını anlatır. Kirlenmiş ve nemlenmiş bir yalıtım yüzeyinde kaçak 300 mA'yı aştığında oluşan ısınma ve kıvılcımlar karbon birikintilerini tutuşturacak enerjiye ulaşabilir; bu akım aşırı akım korumasının algılayamayacağı kadar düşüktür.
Kaynak bu korumayı TT, IT ve TN-S sistemler için anlatır. Nötr ile koruma iletkeninin tek iletkende birleştiği TN-C düzeninde kaçak akım rölesi kullanılamaz; kaynak bu düzen için daha az hassas bir toprak arızası korumasından söz eder. Binanızın hangi sistemle beslendiğini ve rölenin orada işe yarayıp yaramayacağını panoyu ve tesisatı inceleyen uzman belirler.
Uluslararası standardın 2024 sürümü (IEC 60364-4-42:2024), konutlar ve insanların uyuduğu yerler, yangın riski taşıyan yerler, yeri doldurulamaz eşyaların bulunduğu yerler, yüksek binalardaki işyerleri ve hayvanlı tarım tesisleri gibi sayılan yerleri besleyen devrelerde 300 mA'yı aşmayan röleyi zorunlu tutar. Türkiye'deki yürürlüğü ve uygulamayı yönetmelik ve proje belirler.
Aynı kılavuzun konut bölümü, TT sistemde tesisatın girişindeki 300 mA orta hassasiyetli rölenin dolaylı temasa, yani arıza nedeniyle gerilim altına giren bir cihaz gövdesine dokunmaya karşı korumada kullanıldığını anlatır; TN sistemde bu görevi devre kesici üstlenir. Bu korumanın da yangın korumasının da koşulsuz bir garanti olmadığını, ark kaynaklı yangınların ayrı bir konu olduğunu akılda tutun.
30 mA ile 300 mA birbirinin yerine kullanılabilir mi?
İki değer farklı tehlikeler için düşünülür. 300 mA'lik röle, insanı elektrik çarpmasına karşı ek koruyan 30 mA'lik rölenin yerini tutmaz. 30 mA'lik röle de 300 mA'yı aşmadığı için kendi devresinde yalıtım arızasına bağlı yangın korumasını da sağlar; ama yalnız bağlı olduğu devreleri korur, ötekileri kapsamaz.
Aşağıdaki tablodaki yerler kaynakta anılan örneklerdir. Sizin binanızda hangi devrede hangisinin bulunacağını yönetmelik ve proje belirler.
| Özellik | 30 mA | 300 mA |
|---|---|---|
| Hassasiyet sınıfı | Yüksek hassasiyet | Orta hassasiyet |
| Kaynakta anlatılan görev | Elektrik çarpmasına karşı ek koruma | Yalıtım arızasına bağlı yangın riskine karşı koruma; TT sistemde girişte dolaylı temasa karşı koruma |
| Kaynakta anılan örnek yerler (IEC bağlamı) | Priz devreleri ve banyoyu besleyen devreler; aydınlatma devreleri standartta yeni gelişme olarak | Konutlar ve uyuma yerleri gibi sayılan yerleri besleyen devreler; TT sistemde tesisat girişi |
| Birbirinin yerine geçer mi? | Kendi devresinde yangın korumasını da sağlar, diğer devreleri kapsamaz | 30 mA'nın ek korumasının yerini tutmaz |
| Kullanılamadığı düzen | TN-C | TN-C |
Bir panoda 300 mA ve 30 mA birlikte nasıl yer alır?
Kurulum kılavuzunun örnek konut panosunda bütün çıkış devreleri, devrenin türüne göre 30 mA ya da 300 mA'lik rölelerle korunur. Bu bir örnek dizilimdir; devre türüne göre seçim projede yapılır ve her eve aynı düzen uygulanmaz.
Haziran 2026'da Beşiktaş Ortaköy'de bir konutta eski ve riskli panoyu sıfırdan yenilediğimiz işte eski panoda uygunsuz sigortalar ve bağlantılar vardı, tesisatta kaçak akım sorunları yaşanıyordu. Yeni panoyu ana hatta 300 mA yangın koruması, gruplarda 30 mA hayat koruması olacak biçimde kurduk ve her sigortayı oda adıyla etiketledik. Teslimde kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testlerinin hepsi geçti; toprak ölçümü ise binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve bunu ayrıca raporladık, çünkü yeni pano bina topraklamasını kendiliğinden düzeltmez.
Şubat 2026'da Üsküdar'da bir apartmanın sayaç panolarındaki kaçak akım düzeninde uygulama daireden daireye farklıydı: Daire 1 ve 3'ün sayaç çıkışında 40 A / 300 mA, Daire 2, 4 ve 7'de 25 A / 30 mA röle takılıydı. Burada binanın ilk ana girişindeki 300 mA yangın koruması ile sonrasındaki 30 mA hayat korumasını ayrı ayrı değerlendirdik. Sayaç panoları ortak alanda olduğu için oradaki bir değişiklik bina yönetimiyle birlikte konuşulur.
Üstte 300 mA, altta 30 mA olduğunda hangisi açar?
Aynı hat üzerinde art arda iki röle bulunduğunda, arızanın yalnız ona en yakın röleyi açtırması istenir; buna seçicilik denir. Yalnız mA değerine bakarak hangisinin önce açacağı söylenemez; üst cihazın alt cihazla koordinasyonu ürün özellikleri dikkate alınarak projede kurulur. Bir rölenin kaç hattı koruyacağı da bu düzenin parçasıdır; ayrıntısı bir kaçak akım rölesine bağlanacak hat sayısı rehberindedir.
Kaçak akım rölesi kaç mA olmalı?
Priz devrelerinde ve banyoyu besleyen devrelerde uluslararası kılavuz 30 mA'yı öngörür. Yangın riskine karşı korumada 300 mA'yı aşmayan bir değer aranır ve standardın 2024 sürümü bunu sayılan yerleri besleyen devrelerde zorunlu tutar; bu koruma TT, IT ve TN-S sistemler için geçerlidir. Hangi devreye hangisinin konacağı, binanın topraklama sistemi ve devrenin türü bilinerek projede belirlenir.
Röle attığı için daha yüksek mA'li bir ürüne geçmek çözüm değildir: 300 mA'lik röle 30 mA'nın sağladığı ek korumayı vermez ve kaçağın kaynağı yerinde durur. Atmanın olası nedenlerini kaçak akım rölesinin atma nedenleri rehberinde anlatıyoruz.
Kaçak akım rölesi topraklamanın yerine geçer mi?
Geçmez; ikisi farklı işler görür. Enerji Bakanlığı'nın bakım usul ve esasları, koruma topraklamasını insanları tehlikeli dokunma gerilimlerine karşı korumak için işletme akım devresine ait olmayan iletken bir bölümün topraklanması olarak tanımlar. Röle ise kaçağı algılayıp devreyi açar. Topraklama, bir cihaz gövdesine kaçak olduğunda akıma yol açarak rölenin kimse dokunmadan açabilmesini sağlar; topraklama yoksa röle ancak akım başka bir yoldan, örneğin bir insan üzerinden geçtiğinde açabilir.
Röle yukarıdayken ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp rölenin üzerindeki TEST düğmesine bir kez basmak, kullanıcının yapabileceği basit bir işlemdir. Schneider Electric'in kaçak akım cihazı rutin kontrol kılavuzu, bu düğmenin cihazın kaçak akım varlığında açma yeteneğini kontrol ettiğini anlatır. Düğmenin çalışması topraklamanın varlığını ya da bütün tesisatın uygunluğunu göstermez. Düğmeye basıldığında röle açmıyorsa tekrar denemeyin ve ustaya bildirin; nedeni cihaz dışında da olabilir, durumu uzman dış bir test cihazıyla doğrular. Düğmenin nasıl kullanılacağını kaçak akım rölesinin test butonu rehberinde bulabilirsiniz.
Röle sorun çıkarıyorsa sizin güvenli sınırınız nedir?
Röle attığında güvenli payınız şudur: koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin. Röle yukarıdayken çalışıp çalışmadığını görmek isterseniz, panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp TEST'e bir kez basın; açmazsa tekrar denemeyin. Pano kapağını açmak, röleyi değiştirmek ya da mA değerini değiştirmek uzman işidir; Schneider Electric'in kullanım kılavuzu da kendi ürünlerinin kurulumunu, bakımını ve değiştirilmesini yetkin bir elektrikçiye bırakır.
Ocak 2026'da Beylikdüzü'nde bir apartmanın sayaç panosundaki kaçak akım arızasında röle atıyordu; kontrollerde rölenin kendisinin erken açtığı görüldü. Röleyi değiştirdik, arıza çözüldü ve iş teslim edildi. Değişimin gerekçesi bu test sonucuydu; röle ancak test arızalı olduğunu gösterince değiştirilir; bir rölenin bozuk olup olmadığının nasıl anlaşıldığını kaçak akım rölesi arızası rehberinde anlatıyoruz.
Tekrarlayan açma, ısınma ya da koku durumunda elektrik arıza servisi kapsamında kaçağın kaynağı ölçümle aranır; röle sağlamsa sorun bağlı hatlarda ya da cihazlardadır.
- Hangi rölenin attığını ve etiketindeki değerleri dışarıdan okuyup not edin.
- Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız atan röleyi bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin.
- Röle yukarıdayken ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp TEST düğmesine bir kez basın; açmazsa tekrar denemeyin, ustaya bildirin.
- Pano kapağını ve sayaç bölümünü açmayın.
- Röleyi daha yüksek mA'li bir ürünle değiştirmeyi istemeyin.
Bu konudaki işlerimiz
Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi
Eski panoda uygunsuz sigortalar ve bağlantılar vardı; tesisatta kaçak akım sorunları yaşanıyor, pano yangın riski taşıyordu. Pano söküldü; yenisi ana hatta 300 mA, gruplarda 30 mA kaçak akım röleleriyle kuruldu, her sigorta etiketlendi. Teslimde kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testleri geçti; toprak ölçümü binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve ayrıca raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi
Üsküdar'da bina ana girişindeki koruma: 300 mA yangın, 30 mA hayat koruması ayrımı
Aynı binanın sayaç panolarında iki farklı uygulama vardı: Daire 1 ve 3'te 300 mA, Daire 2, 4 ve 7'de 30 mA kaçak akım rölesi. Bu vakada binanın ilk ana girişindeki yangın koruması ile sonrasındaki hayat koruması ayrı değerlendirildi: 300 mA ana girişteki yangın koruması, 30 mA ise sonraki hayat koruması için ele alındı.
İşin tamamını inceleyin → — Üsküdar'da bina ana girişindeki koruma: 300 mA yangın, 30 mA hayat koruması ayrımı
Beylikdüzü sayaç panosunda erken açan kaçak akım rölesi değişimi
Beylikdüzü'nde sayaç panosunda kaçak akım arızası: erken açan kaçak akım rölesi değiştirildi
Kaçak akım arızasında yapılan kontroller, kaçak akım rölesinin kendisinin erken açtığını gösterdi. Kaçak akım rölesi değiştirildi; arıza çözülüp teslim edildi.
İşin tamamını inceleyin → — Beylikdüzü sayaç panosunda erken açan kaçak akım rölesi değişimiSık sorulan sorular
Akım korumalı priz panodaki rölenin yerine geçer mi?
Geçmez. Akım korumalı priz adıyla satılan ürünler, takılı cihazları ani gerilim sıçramalarına karşı korumayı amaçlar; kaçak akım rölesinin yaptığı gibi giden ve dönen akım arasındaki farkı izlemez, yani kaçak akım koruması sağlamaz. Ürünün ne yaptığını kutusundan okuyun; hangi durumlarda işe yaradığını akım korumalı priz rehberinde anlatıyoruz.
Yağmurda atan röle yerine 300 mA'lik takılabilir mi?
Önerilmez. Yağmurda açma, nem alan bir bağlantıya ya da dış ortam ürünündeki bir kaçağa işaret edebilir; mA değerini yükseltmek bu kaçağı gidermez ve 30 mA'nın sağladığı ek korumayı kaldırır. Nemle ilgili olası nedenleri yağmurda kaçak akım rölesinin atması rehberinde ele alıyoruz.
Röle hiç kalkmıyorsa bunun mA değeriyle ilgisi var mı?
Kalkmayan röle, bağlı hatlardan birinde süren bir kaçağa ya da cihazın kendisine bağlı olabilir; bu tek başına mA değerinin yanlış seçildiğini göstermez. Kaldırmak için zorlamayın, kaçağın yeri ölçümle bulunur. Bu durumu kalkmayan kaçak akım rölesi rehberinde ayrıntılı anlatıyoruz.
Kaçak akım rölesi ne sıklıkla test edilmeli?
Her cihaz için tek bir süre yoktur; sıklık yerel düzenlemeye ve üreticinin ürün belgesindeki öneriye göre belirlenir. Röle yukarıdayken ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp TEST'e bir kez basın; açmazsa tekrar denemeyin, ustaya bildirin. Ayrıntısı kaçak akım rölesi testi rehberindedir.
Büyük akımlı ana girişlerde kaçak koruması nasıl kurulur?
Yüksek akımlı girişlerde kaçak algılama, toroid adı verilen ayrı bir akım algılayıcısı ve ona bağlı röle ile bir şalterin açtırma düzeni üzerinden de kurulabilir. Bu düzenin şalterle uyumu projede belirlenir; ayrıntısı toroid kaçak akım rölesi rehberindedir.
Kaynaklar
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Konut tesisatı: insanların korunması
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Yalıtım arızasına bağlı yangına karşı koruma
- Enerji Bakanlığı belgesi: ETKB — Elektrik Kuvvetli Akım Tesislerinde Uygulanacak Bakım Usul ve Esasları
- Schneider Electric ürün belgesi: Schneider CA9UG000E: Routine operating checks of residual current devices
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında