Bir kaçak akım rölesine (RCD) kaç hat bağlanacağını sabit bir sayı değil, bağlı hatların normal çalışırken ürettiği toplam kaçak ve bir arızada enerjisiz kalacak alan belirler. Bütün linyeleri tek röleye yığmak gereksiz açmalara ve zor arıza aramaya yol açabilir. Hatlar bu yüzden kullanım ve ortama göre gruplanır; gruplar projede netleşir.
- Röle hatlardaki akım farkını toplu izler; kaçağın hangi hattan geldiğini ayırt etmez.
- Rölenin anma akımı ile kaçak eşiği ayrı değerlerdir; gruplamada ikisi de hesaba katılır.
- Islak hacim ve dış ortam hatlarını ayrı gruba almak, bir arızada kesilen alanı daraltır.
- Doğru bağlanmış bir tesisatta her hattın nötrü, fazıyla aynı rölenin çıkışındadır; bunu uzman kontrol eder.
Tek kaçak akım rölesi bütün ev için yeterli mi?
Kaçak akım rölesi, hattan giden ve dönen akım arasındaki farkı izleyen ve bu fark eşiğe ulaşınca devreyi açan koruma cihazıdır. Eski tesisatlarda evin bütün hatları sayaç çıkışındaki tek bir röleden geçebilir. Bu düzen koruma sağlar, ama bütün evi tek bir anahtara bağlar: herhangi bir hattaki kaçak, evin tamamının enerjisini keser.
Bir evde bilgisayar, beyaz eşya ve elektronik cihaz sayısı arttıkça bu tablo değişir. Bu cihazların bir kısmı normal çalışırken de toprağa çok küçük bir akım geçirebilir. Hatlar tek rölede toplandığında bu küçük akımlar birikerek eşiğe yaklaşabilir ve tesisatta gerçek bir arıza yokken röle açabilir.
Röle kaçağın hangi hattan geldiğini ayırt etmez; yalnız toplam farka bakar. Bu yüzden tekrar tekrar açan bir röle bozuk görünse de sorun linyelerin dağılımında olabilir. Kaçak akım rölesinin gereksiz yere atma nedenleri anlaşılınca hatları nasıl böleceğiniz de netleşir.
Bir kaçak akım rölesine kaç hat bağlanır ve toplam kaçak bu sayıyı nasıl sınırlar?
Schneider Electric'in koruma rehberinde anlatıldığı gibi, rölenin algıladığı fark akımına artık akım denir. Bu fark yalnız arızada oluşmaz. Anahtarlamalı güç kaynakları, LED sürücüleri ve inverterli cihazlar normal çalışırken de toprağa küçük bir akım geçirebilir.
Aynı röleye bağlanan her hat bu küçük akımları toplama ekler. Toplam, rölenin açma eşiğine yaklaştıkça nemli bir priz ya da yeni takılan bir cihaz gibi küçük bir ek etki röleyi açtırabilir. Hat sayısını sınırlayan şey bu yüzden sigorta adedi değil, hatların birlikte ürettiği kaçak ve birlikte çektiği akımdır.
Beyoğlu Karaköy'de bir mağazada kaçak akım sorununu incelerken altı linyenin toplamında yaklaşık 12 mA kaçak ölçüldü. Kaçağın kaynaklarından biri arızalı bir harici disk (HDD) adaptörüydü ve devreden çıkarıldı; klima ve son linyelerin düzeninde de uygunsuzluk görüldü. Klima için ayrı kaçak akım rölesi ve pano revizyonu önerisi raporlandı. Röle testleri geçti ve sorunların kaynağı raporla netleşti.
Bu örnek, toplam kaçağın tek bir arızadan değil birkaç kaynaktan birikebildiğini gösterir. Var olan bir panoda gruplar yoksa önce hatların yükünü ve kaçağını gösteren bir harita çıkarılır; pano yenileme ve linye düzenlemesi bu haritaya göre planlanır.
Anma akımı ile kaçak eşiği aynı şey mi?
Bir rölenin üzerinde iki ayrı değer bulunur. Anma akımı, rölenin kontaklarından sürekli geçebilecek en yüksek yük akımıdır; kaçak eşiği ise rölenin açtığı fark akımıdır. Gruplamada ikisi de hesaba katılır, ama farklı sorulara cevap verir.
Kaçak akım rölesi aşırı yüke ve faz–nötr kısa devresine karşı koruma sağlamaz; bu koruma sigortanın ya da devre kesicinin işidir. Faz–toprak arızasında ise fark akımı oluştuğu için röle açar. Bu yüzden röleye bağlanan hatların aynı anda çektiği akımın anma değerini aşmaması, sigorta seçimiyle birlikte projede güvenceye alınır. Anma değerini aşan yük röleyi attırmaz, rölede ısınmaya yol açabilir.
Kaçak akım rölesi için hatlar nasıl bölünür?
Gruplamada ilk ayrım kullanım amacıdır. Aydınlatma hatları priz hatlarından ayrı bir röleye alınırsa bir prizde oluşan kaçak ışıkları söndürmez; arızayı ararken evde aydınlatma kalır.
Schneider Electric'in konut koruma rehberindeki örnek dağıtım panosunda bütün çıkış devreleri, devre türüne göre 30 mA ya da 300 mA kaçak akım rölesiyle korunur. Bu bir örnek dizilimdir; hangi grubun hangi hassasiyetle korunacağı hayat koruma ve yangın koruma hassasiyet farkları gözetilerek projede belirlenir.
Cihaz türü de grubu etkiler. İnverterli beyaz eşya ve klima gibi cihazların bulunduğu gruplarda rölenin algılayabildiği kaçak türü ayrıca değerlendirilir; bu ayrım A, AC, F ve B tipi röle farkları rehberinde anlatılır.
Islak hacim hatları neden ayrı gruba alınır?
Banyo, mutfak ve çamaşır odası gibi ıslak hacimlerde nem, bağlantı noktalarında kaçağı artırabilir. Çamaşır ve bulaşık makinesi hatları hem yüksek güç çeker hem de suyla birlikte çalışır. Bu alanlar ayrı bir koruma grubuna alınırsa buradaki bir kaçak evin geri kalanının enerjisini kesmez.
Şişli Nişantaşı'nda bir kafede kaçak akım rölesi atıyordu. Bar arkasında, dolap arasına sıkıştırılıp gizlenmiş bir bağlantı kümesi bulundu; tüm mutfak cihazları grup prizlerle, yani çoklu prizlerle bağlanmıştı ve ıslak hacimdeki nem bu uygunsuz bağlantılarda soruna yol açıyordu. Uygunsuz bağlantılar giderildi ve kaçak akım sorunu çözüldü.
Buradaki sorun bir gruplama hatası değil, bağlantı hatasıydı. Yine de ıslak hacim hatlarının kendi grubunda olması, böyle bir kaynağın aranacağı alanı baştan daraltır.
Seçicilik nedir, kesilen alan nasıl daraltılır?
Seçicilik, bir arızada yalnız arızaya en yakın koruma cihazının açması ve sağlam bölümlerin çalışmaya devam etmesidir. Bütün hatlar tek rölede toplanınca bu ayrım kaybolur; hatlar küçük gruplara bölündüğünde yalnız sorunlu grup devreden çıkar.
Bahçe prizi ve dış aydınlatma gibi yağışa açık hatlar, içeriye göre neme daha açıktır. Bu hatlar bina içi hatlardan ayrı bir röleden beslenirse yağmurda atan kaçak akım rölesi bütün evi karanlıkta bırakmaz.
Kademeli korumada üstte daha az hassas, altta daha hassas röleler bulunabilir. Böyle bir düzende iki rölenin aynı kaçakta birlikte açmaması için hassasiyet ve açma zamanı uyumu projede kurulur; bu her panoya uyan tek bir dizilim değildir.
Küçük gruplar arıza aramayı da kısaltır. Atan rölenin altında az sayıda sigorta varsa sorunlu hatta ve cihaza ulaşmak kolaylaşır.
| Düzen | Bir kaçakta kesilen alan | Arıza arama | Toplam kaçak |
|---|---|---|---|
| Bütün ev tek röle | Evin tamamı | Bütün hatlar tek tek elenir | Bütün cihazların kaçağı tek eşikte birikir |
| Kullanıma göre gruplanmış | Yalnız ilgili grup | Arama atan grupla sınırlanır | Kaçak gruplara bölünür |
| Islak hacim ve dış ortam ayrı | Nemli bölge kendi grubunda kalır | Neme bağlı açmalar ayrı izlenir | Nemin etkisi diğer gruplara yansımaz |
Çok linyeli panoda kaçak akım rölesi düzeni nasıl kurulur?
Çok katlı yapılarda ve işletmelerde grup sayısı arttıkça düzen, linyelerin fiziksel yerleşimine ve faz dağılımına göre kurulur. Trifaze beslenen bir panoda yükler fazlara dengeli dağıtılır ve röle grupları bu dağılımla birlikte planlanır; monofaze ve trifaze röle farkı bu seçimi etkiler.
Grup sayısı ne olursa olsun doğru bağlanmış bir tesisatta her hattın nötrü, fazıyla aynı kaçak akım rölesinin çıkışındadır. Nötr başka bir rölenin altından alınırsa röle yükün dönüş akımını göremez, bunu kaçak sayar ve yük çalıştığında açabilir. Bağlantının ayrıntısı kaçak akım rölesi bağlantı şeması rehberindedir.
Var olan bir panoda röle sürekli açıyorsa neden, bağlı cihazların toplam kaçağının eşiğe yaklaşması ya da bir hattaki bağlantı hatası olabilir. Kalkmayan ya da kaldırınca hemen atan bir röle köprülenip devre dışı bırakılmaz. Arıza tespiti ve onarım için uzman, grupları tek tek ayırarak kaynağa iner.
- Panonuzda kaç kaçak akım rölesi bulunduğuna ve her birinin altında kaç sigorta olduğuna dışarıdan bakın.
- Dış ortam hatlarının bina içinden ayrı bir rölesi olup olmadığına bakın.
- Röle attığında hangi odalarda ve hangi prizlerde elektriğin kesildiğini, o sırada hangi cihazların çalıştığını not edin; kaçağın hangi hatta olduğunu ayırmayı ustaya bırakın.
- Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız röleyi bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, aldığınız notu ustaya iletin.
Bu konudaki işlerimiz
Nişantaşı'nda kafede kaçak akım: bar arkasında gizlenmiş bağlantı kümesi
Bar arkasında, dolap arasına sıkıştırılıp gizlenmiş bir bağlantı kümesi bulundu. Tüm mutfak cihazları grup prizlerle bağlanmıştı; ıslak hacimdeki nem bu uygunsuz bağlantılarda soruna yol açıyordu. Sorun giderildi.
İşin tamamını inceleyin → — Nişantaşı'nda kafede kaçak akım: bar arkasında gizlenmiş bağlantı kümesi
Karaköy mağazada kaçak akım: kaynak cihaz adaptörü çıktı
Karaköy'de mağazada kaçak akım: kaynak bir cihaz adaptörü çıktı, kaçak akım rölesi testleri geçti
Mağazanın hatlarında toplam yaklaşık 12 mA kaçak vardı. Kaçağın bir kısmı harici bir disk (HDD) adaptöründen geliyordu; cihaz devreden çıkarıldı. Kaçak akım rölesi ve hat testleri geçti; klima için ayrı kaçak akım rölesi ve pano revizyonu önerisi raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Karaköy mağazada kaçak akım: kaynak cihaz adaptörü çıktı
Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmış
Kombi değişimi sırasında kombinin sigortasında nötr, toprağa bağlanmıştı. Eski tesisatta iki sarı-yeşil kablo vardı; biri 1,5 mm² toprak, diğeri 2,5 mm² ve toprak değildi. Bağlantı kablo rengine bakılarak varsayımla yapılmıştı. Hatalı bağlantı bulunup düzeltildi.
İşin tamamını inceleyin → — Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmışSık sorulan sorular
Bir eve kaç tane kaçak akım rölesi takılır?
Sayı projede, evin hat sayısına, ıslak hacimlerine, dış ortam hatlarına ve bağlı cihazlara bakılarak belirlenir. Ölçüt, bir grup açtığında hangi alanın enerjisiz kalacağı ve her grubun toplam kaçağının eşikten yeterince uzak durmasıdır. Daha fazla röle her zaman daha iyi değildir; grupların anlamlı olması gerekir.
Kaçak akım rölesine en fazla kaç amper sigorta bağlanır?
Altındaki sigortaların amper değerlerini toplamak doğru ölçü vermez, çünkü bütün hatlar aynı anda tam yükte çalışmaz. Belirleyici olan, hatların birlikte çekebileceği en yüksek akımın rölenin anma akımı içinde kalması ve rölenin bu akıma karşı uygun bir sigortayla korunmasıdır. Bu hesap projede yapılır.
Aydınlatma ve priz linyeleri aynı kaçak akım rölesine bağlanır mı?
Bağlanabilir; bu kendi başına hata değildir. Ancak ayrı gruplarda olurlarsa bir prizdeki kaçak röleyi açtırdığında ışıklar yanmaya devam eder, hem güvenle hareket edersiniz hem de sorunlu prizi aramak kolaylaşır. Ayrımın nasıl yapılacağı panodaki boş yere ve hat sayısına bağlıdır.
Kombi için ayrı kaçak akım rölesi gerekir mi?
Kombinin ayrı bir grupta beslenmesi, evdeki başka bir kaçağın kombiyi kapatmasını önler; gerekip gerekmediği projede değerlendirilir. Ayrı röle, kombi hattındaki bir bağlantı hatasını ise çözmez. Şişli Kurtuluş'taki bir dairede ara ara atan rölenin nedeni, kombi değişiminde kombinin sigortasında nötrün toprağa bağlanmasıydı; nötr ve toprak doğru uçlara alınınca atma sorunu giderildi.
Mevcut kaçak akım rölesine yeni hat eklenebilir mi?
Eklenebilir, ama önce iki şey kontrol edilir: rölenin anma akımı yeni yükü taşıyabiliyor mu ve gruptaki toplam kaçak eşiğe ne kadar yakın. Yeni hat ıslak hacimde ya da dış ortamdaysa ayrı bir grupta daha sorunsuz çalışabilir. Bu değerlendirme ve bağlantı elektrik tesisatı ve tadilat işinin parçasıdır.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında