Kaçak akım rölesi bağlantı şeması, rölenin panodaki yerini, hangi hatları koruduğunu ve diğer koruma cihazlarıyla ilişkisini gösteren çizimdir. Röle, içinden geçen akımlar arasındaki farkı izler; aşırı akımda ya da kısa devrede açmaz, bu iş sigortanın ya da devre kesicinindir. Şemayı okumak size bilgi verir, rölenin bağlantısını ise yetkin bir elektrikçi yapar.
- Monofaze ve trifaze panolarda rölenin kutup sayısı beslemeye göre seçilir.
- Büyük akımlı çıkışlarda algılama toroid halkayla, kesme ayrı bir kesiciyle yapılabilir.
- Röleden sonra nötr ile toprağın birleşmesi röleyi attırabilir.
- Pano yenilendiğinde hangi rölenin hangi hatları koruduğunu gösteren güncel bir şema ya da hat listesi isteyin.
Şemada hangi bilgileri görürsünüz?
Kaçak akım rölesi, giden ve dönen akım arasındaki farkı izleyip bu fark belli bir değeri aştığında devreyi kesen koruma cihazıdır. Bağlantı şeması ise bu cihazın panonun neresinde durduğunu, hangi sigortaların önünde yer aldığını ve hangi odaları ya da cihazları beslediğini tek bir çizimde toplar.
Şema bir montaj talimatı değildir; panonun nasıl kurgulandığını anlatan bir haritadır. Rölenin yeri, kaç röle kullanıldığı ve hangi hatların hangi röleye bağlandığı her binada projeye ve yüklere göre değişir. Bu yüzden komşunuzun panosundaki düzen sizin için örnek alınamaz.
Aşağıdaki tablo, bir şemada karşılaşabileceğiniz başlıca bilgileri ve bunların size ne anlattığını özetler.
| Şemada gördüğünüz | Size ne anlatır | Kararı kim verir |
|---|---|---|
| Rölenin hangi sigortaların önünde durduğu | Hangi hatların bu röleyle korunduğu | Proje ve montajı yapan usta |
| Rölenin kutup sayısı | Rölenin tek fazlı mı üç fazlı mı bir besleme için seçildiği | Yüklere ve projeye göre usta |
| Ana girişte ve hat gruplarında ayrı röleler | Korumanın kademelere bölündüğü | Proje ve seçicilik değerlendirmesi |
| Toroid halka ve ayrı bir kesici | Büyük akımlı bir çıkışta algılama ile kesmenin ayrı parçalarda yapıldığı | Proje ve ürün belgesi |
Röle şemadaki akımları nasıl değerlendirir?
Normal çalışmada bir hattan giden akım aynı hattın iletkenlerinden geri döner ve aradaki fark sıfıra yakındır. Akımın bir kısmı yalıtım bozukluğu ya da bir insan üzerinden toprağa akarsa giden ve dönen arasında fark oluşur. Schneider Electric'in artık akım algılama açıklamasında bu farka artık akım denir; röle bu akımı izler.
Koruma iletkeni, yani toprak hattı, bu karşılaştırmanın dışında kalır. Kaçak akım, normal dönüş yolunu bırakıp toprak üzerinden döndüğü için röle onu fark olarak görür.
Şemada kaçak akım rölesi ile sigorta yan yana görünse de görevleri ayrıdır. Sigorta kendi değerine göre açar ve kabloyu ancak değeri kabloya uygunsa korur. Ortaköy'deki bir konutta atmasın diye hatlara büyük sigortalar takılmış, panoda kaçak akım rölesi de yoktu; ocak kablosu ısınıp yangın çıktığında sigorta atmadı. Pano sıfırdan yapıldı, her hat kendine uygun sigortayla korundu; kaçak akım röleleri binanın topraklamasıyla birlikte eklenecek.
Monofaze ve trifaze kaçak akım rölesi bağlantı şeması nasıl farklılaşır?
Tek fazlı bir beslemede şema daha sadedir: röle, dairenin ya da hat grubunun önünde durur ve o grubun akımlarını birlikte değerlendirir. Üç fazlı bir panoda ise yükler üç faza dağılır ve bazı yükler nötrü de kullanır; bu nedenle rölenin kutup sayısı ve konumu yüklerin türüne göre belirlenir.
Röle yalnız kendi içinden geçen akımları karşılaştırır. Bir yükün dönüş akımı röleyi dolaşarak başka bir yoldan dönerse röle bu akımı kaçak gibi görür ve yük bindiğinde açabilir. Bu yüzden üç fazlı bir panoda hangi rölenin seçileceği ve nötrün nasıl düzenleneceği ustanın proje üzerinden vereceği bir karardır.
Tek fazlı ve üç fazlı röle seçimindeki farkları monofaze ve trifaze kaçak akım rölesi rehberinde ayrıntılı anlatıyoruz.
Büyük akımlı panolarda toroid düzeni nasıl işler?
Ana dağıtım panosu gibi büyük akımlı çıkışlarda algılama ile kesme ayrı parçalara bölünebilir. Toroid akım trafosu, korunan çıkışın akım taşıyan iletkenlerini çevreleyen ve aradaki farkı algılayan bir halkadır.
Şemada bu düzen üç parça olarak görünür: farkı algılayan toroid halka, sinyali değerlendiren elektronik röle ve hattı kesen kesici. Röle, fark belirlenen değeri aştığında kesicinin açtırma bobini üzerinden kesiciyi açtırır.
Toroid halka ile kesicinin uyumu ve açtırma bobini seçimi ürün belgesine ve projeye göre yapılır. Bu konuyu toroid kaçak akım rölesi ve açtırma bobini uyumu rehberinde ayrıca ele alıyoruz.
Nötr ile toprak röleden sonra birleşirse ne olur?
Röleden sonra nötr ile toprak bir noktada birleşirse nötr akımının bir kısmı koruma iletkeninden döner. Röle bu akımı fark akımı olarak görür ve hiçbir kaçak yokken ya da yük bindikçe atabilir; bu durum kaçak akım rölesinin atma nedenleri arasındadır.
Şişli Kurtuluş'taki bir dairede kaçak akım rölesi ara ara, bazen sürekli atıyordu. İnceleme sonunda, doğalgaz kombisi değiştirilirken kombinin bağlı olduğu sigortada nötrün toprağa bağlandığı ve bağlantının yalnız kablo rengine bakılarak yapıldığı anlaşıldı. Hatalı bağlantı düzeltildi ve rölenin atma sorunu giderildi.
Bazı topraklama düzenlerinde bina girişine kadar nötr ile koruma görevi tek bir birleşik iletkende taşınır. Schneider Electric'in TN sistemi açıklaması, bu birleşik iletkenin sürekliliğinin hiçbir koşulda kesilmemesi gerektiğini belirtir. Ayrımın nerede yapıldığı panonun projesinde görülür ve bu karar ustaya aittir.
Bağlantı neden usta işidir, siz neyi güvenle yapabilirsiniz?
Rölenin bağlantısı, enerjinin geldiği uçların hemen yanında yapılır ve küçük bir karışıklık röleyi ya gereksiz yere attırır ya da korumasız bırakır. Schneider Electric'in kaçak akım rölesi rutin kontrol kılavuzu, bu cihazların kurulumunu, bakımını ve değiştirilmesini yetkin elektrikçinin işi olarak tanımlar.
Sizin güvenle yapabileceğiniz basit bir kontrol var. Kaçak akım rölesi yukarıdayken ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp TEST'e bir kez basın; açmazsa tekrar denemeyin, ustaya bildirin. Bu düğmenin ayrıntısını kaçak akım rölesi test butonu rehberinde bulabilirsiniz.
Kaçak akım rölesi kendiliğinden attıysa durum farklıdır. Ortamda duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya yönelmeyin; önce uzaklaşın ve 112'yi arayın. Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırın; yeniden atarsa ikinci kez kaldırmayın, ustaya bildirin. Rölenin hangi saatte ve hangi cihaz çalışırken düştüğünü not etmeniz, ustanın şema üzerinde aramaya hangi hat grubundan başlayacağını belirler. Arıza ve onarım hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
- Panonun üzerinde ya da yanında asılı bir hat listesi veya şema olup olmadığına bakın.
- Panoya güvenle ulaşabiliyorsanız rölenin ön yüzünde yazan mA değerini ve kutup sayısını not edin.
- Röle attığında hangi odaların ya da cihazların aynı anda enerjisiz kaldığını gözlemleyin; bu, rölenin hangi grubu koruduğunu gösterir.
- Priz ve buat kapaklarını açmayın, panonun iç kapağını sökmeyin; bağlantı kontrolünü ustaya bırakın.
Pano yenilendiğinde teslimde neye bakmalısınız?
Panoya yeni bir kaçak akım rölesi eklendiğinde de bu belgenin güncellenmesini isteyin; sonraki bir arızada hangi grubun kesildiğini anlamanızı kolaylaştırır.
Aynı binadaki daireler arasında bile farklı düzenler bulunabilir. Üsküdar'daki bir apartmanın sayaç panolarında kaçak akım rölesi uygulamasının daireden daireye farklı olduğu görüldü; binanın ana girişindeki yangın koruması ile sonrasındaki hayat koruması ayrı ayrı değerlendirildi. İki değerin farkını 30 mA ve 300 mA kaçak akım rölesi rehberinde anlatıyoruz.
Pano yenileme ve yeniden düzenleme hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmış
Kombi değişimi sırasında kombinin sigortasında nötr, toprağa bağlanmıştı. Eski tesisatta iki sarı-yeşil kablo vardı; biri 1,5 mm² toprak, diğeri 2,5 mm² ve toprak değildi. Bağlantı kablo rengine bakılarak varsayımla yapılmıştı. Hatalı bağlantı bulunup düzeltildi.
İşin tamamını inceleyin → — Kurtuluş'ta ara ara atan kaçak akım rölesi: kombi değişiminde nötr toprağa bağlanmış
Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Yangın ocak kablosunun ısınmasıyla başladı; atmasın diye takılmış büyük sigortalar yüzünden kablo yandı ama sigorta atmadı. Panodaki sigortalar hatlara göre büyüktü, kaçak akım rölesi ve binada topraklama yoktu. Sebep–sonuç raporu yazıldı; pano hatları ayrılarak, her hatta uygun sigortayla sıfırdan yapıldı. Kaçak akım röleleri topraklamayla birlikte eklenecek.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Üsküdar'da bina ana girişindeki koruma: 300 mA yangın, 30 mA hayat koruması ayrımı
Aynı binanın sayaç panolarında iki farklı uygulama vardı: Daire 1 ve 3'te 300 mA, Daire 2, 4 ve 7'de 30 mA kaçak akım rölesi. Bu vakada binanın ilk ana girişindeki yangın koruması ile sonrasındaki hayat koruması ayrı değerlendirildi: 300 mA ana girişteki yangın koruması, 30 mA ise sonraki hayat koruması için ele alındı.
İşin tamamını inceleyin → — Üsküdar'da bina ana girişindeki koruma: 300 mA yangın, 30 mA hayat koruması ayrımıSık sorulan sorular
Toroid akım trafosu nedir, ne işe yarar?
Toroid akım trafosu, korunan hattın akım taşıyan iletkenlerini çevreleyen bir halkadır. Giden ve dönen akım arasındaki farkı algılayıp bu bilgiyi ayrı bir elektronik röleye iletir. Röle de fark belirlenen değeri aşınca kesiciyi açtırır. Bu düzen, büyük akımlı çıkışlarda algılama ile kesmeyi ayrı parçalara böler.
Tek bir kaçak akım rölesi bütün hatları korur mu?
Röle önünde durduğu bütün hatları korur; panoda tek röle varsa evin tamamı ona bağlı olabilir. Hatlar birkaç röleye bölündüğünde bir hattaki kaçak yalnız o grubu keser, diğer odalar enerjili kalır. Gruplamanın nasıl yapıldığını bir kaçak akım rölesine kaç hat bağlanacağı rehberinde anlatıyoruz.
Pano değişikliğinde şema neden gerekir?
Pano değiştirilirken elde güncel bir hat listesi bulunması, koruma sırasının doğru kurulmasına yardımcı olur. Sonradan bir arıza çıktığında usta hangi gruba bakacağını bu belgeden hemen görür. Eski panodaki düzen yeni panoya kendiliğinden taşınmaz; değişen her hat yazılı olarak işlenmelidir.
Kaçak akım rölesi kısa devrede açar mı?
Hayır. Kaçak akım rölesi fark akımında açar; aşırı yük ve kısa devre sigortanın ya da devre kesicinin konusudur. Faz ile toprak arasında bir arıza olduğunda hangi korumanın açacağı ise binanın topraklama düzenine bağlıdır. Bu yüzden panoda iki koruma birbirinin yerine değil, birlikte düşünülür.
Kaçak akım sigortası ile kaçak akım rölesi aynı şey mi?
Halk arasında kaçak akım sigortası denince kaçak akım rölesi kastedilebilir, ama bu ad tek bir ürün türünü kesin olarak göstermez. Panonuzdaki cihazın yalnız kaçak akıma mı, aşırı akıma da mı tepki verdiği ön yüzündeki etiketten ve ürün belgesinden anlaşılır. Emin değilseniz ustanıza sorun.
Kaynaklar
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — artık akım korumasının algılama ilkesi
- Schneider Electric ürün belgesi: Schneider CA9UG000E: Routine operating checks of residual current devices
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — TN sistemi ön koşulları ve PEN sürekliliği
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında