Monofaze kaçak akım rölesi iki kutupludur ve bir faz ile nötrle beslenen tek fazlı hatlarda kullanılır. Trifaze kaçak akım rölesi dört kutupludur; üç fazla nötrün akımını birlikte izlediği için üç fazlı hatlara takılır. Etiketteki 25 A, 40 A ya da 63 A taşıma akımıdır, kaçak eşiği değildir ve hattın korumasına göre seçilir.
- Kutup sayısı (2P ya da 4P), cihazın içinden geçen iletken sayısını gösterir.
- mA değeri kaçak eşiğidir ve kutup sayısından bağımsız seçilir.
- Kaçak akım rölesi aşırı yükte ya da kısa devrede açmaz; bu iş sigortanın ya da şalterin görevidir.
Monofaze ve trifaze kaçak akım röleleri nasıl ayrılır?
Kaçak akım rölesi, hattan giden ve dönen akımları karşılaştırıp aradaki fark eşiği aşınca devreyi açan koruma cihazıdır. Çalışma ilkesini kaçak akım rölesinin ne işe yaradığını anlatan rehber açıklar; monofaze ile trifaze ayrımı ise rölenin kaç iletkeni izlediğiyle ilgilidir.
Monofaze (2 kutuplu) kaçak akım rölesi nerede kullanılır?
Monofaze kaçak akım rölesi bir faz ve bir nötrle beslenen tek fazlı hatlar içindir. Konutlarda ve küçük işyerlerinde priz ile aydınlatma hatlarını koruyan iki kutuplu (2P) röleler bu gruptadır. Röle fazdan giden akımla nötrden dönen akımı karşılaştırır; fark eşiği aşarsa devreyi açar.
Trifaze (4 kutuplu) kaçak akım rölesi neyi izler?
Trifaze kaçak akım rölesi üç faz ve nötrle beslenen hatlarda, örneğin üç fazlı abone girişlerinde ya da üç fazlı cihazları besleyen hatlarda kullanılır. Dört iletkenin akımını birlikte değerlendirir; kaçak yoksa bu akımlar birbirini dengeler.
Fazlar arasında yük dengesiz olsa bile nötrden dönen akım da izlendiği için bu dengesizlik tek başına açmaya yol açmaz. Kaçak akım rölesini açtıran, akımın bir kısmının toprağa ya da başka bir yola kaçmasıdır.
İki kaçak akım rölesi arasında fiziksel ve işlevsel fark nedir?
En görünür fark terminal sayısıdır; etikette 2P ya da 4P yazar. İşlevsel fark izlenen iletkenlerdedir: korumanın eksiksiz olması için hattaki bütün aktif iletkenler, nötr dahil, kaçak akım rölesinin içinden geçmelidir.
Kutup sayısı, kaçak akım rölesinin hangi kaçak türlerini algıladığını belirlemez. Bu ayrım rölenin tipine bağlıdır ve A, AC, F ve B tipi röle farkları rehberinde anlatılır.
| Özellik | Monofaze kaçak akım rölesi (2 kutuplu) | Trifaze kaçak akım rölesi (4 kutuplu) |
|---|---|---|
| İzlediği iletkenler | 1 faz + nötr | 3 faz + nötr |
| Kutup sayısı | 2 (2P) | 4 (4P) |
| Gerilim | 230 V (faz–nötr) | 400 V (fazlar arası) |
| Kullanım yeri | Tek fazlı beslenen daire ve işyerlerinin priz ve aydınlatma hatları | Üç fazlı abone girişleri ve üç fazlı cihaz hatları |
Kutup sayısı neden değişir?
Kaçak akım rölesi yalnız kendi içinden geçen iletkenleri görür. Tek fazlı hatta bunlar faz ve nötrdür, üç fazlı hatta üç faz ve nötr; kutup sayısı bu yüzden ikiden dörde çıkar. Röleden geçmeyen bir iletkendeki akımı röle fark olarak görür ve gereksiz yere açabilir.
Trifaze kaçak akım rölesinde 25 A, 40 A ve 63 A ne anlama gelir?
Etiketteki amper değeri (In), kaçak akım rölesinin normal işletmede aşırı ısınmadan sürekli taşıyabileceği akımdır. Kaçak eşiği ayrı bir değerdir ve mA ile yazılır; amper büyüdükçe kaçak eşiği değişmez.
Kaçak akım rölesi bu akımı yalnız taşır; aşırı yükte ya da kısa devrede açmaz, o iş önündeki sigortanın ya da şalterin görevidir. Sigorta da kendi değerine göre açar ve kabloyu ancak değeri o kabloya uygunsa korur. Bu yüzden rölenin amper değeri, önündeki korumanın izin verdiği akımı taşıyacak biçimde seçilir.
Kurulu güç artıyor ya da üç fazlı yeni bir cihaz ekleniyorsa kaçak akım rölesi ve pano düzeni birlikte yeniden değerlendirilir. Pano düzeni hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.
Trifaze kaçak akım rölesinde TEST sonucu neden yanıltıcı olabilir?
TEST düğmesi, Schneider Electric'in rutin kontrol kılavuzuna göre rölenin kaçak akım varlığında açıp açamadığını denetler; testin ne sıklıkla yapılacağını yerel düzenlemeler ve ürün belgesi belirler. Kaçak akım rölesi yukarıdayken ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp TEST'e bir kez basın; açmazsa tekrar denemeyin, ustaya bildirin. Basınca açmayan röle her zaman bozuk değildir; kılavuz bu durumun daha çok cihazın dışındaki bir nedene bağlı olduğunu belirtir. Trifaze rölede besleme gerilimi, kutupların bağlantısı ve hatlardaki sızıntılar sonucu etkileyebilir; bunları usta değerlendirir. Butonun neyi gösterdiği kaçak akım rölesindeki test butonu rehberinde, rölenin ne zaman değiştirileceği ise kaçak akım rölesi arızası rehberinde anlatılır.
Trifazeye özgü bir tuzak nötrdür. Nötr kaçak akım rölesinden geçirilmeyip doğrudan baradan alınmışsa röle, nötr kullanan yükler çalıştığında dönüş akımını göremez; bu durum rölenin beklenmedik biçimde atmasına yol açabilir ve TEST ile yapılan denemeyi de yanıltabilir.
Kaçak akım rölesi seçimi ve değişimi neden ustanın işidir?
Doğru kaçak akım rölesi için faz sayısı, amper değeri, mA eşiği ve röle tipi birlikte değerlendirilir. Biri yanlış seçilirse koruma eksik kalabilir ya da röle gereksiz yere açabilir.
Üretici kılavuzu da kurulumu, bakımı ve değişimi yetkin bir elektrikçiye bırakır; bozukluk şüphesinde kaçak akım rölesi harici bir test cihazıyla denenir ve arıza teyit edildikten sonra değiştirilir. Rölenin mi hattın mı arızalı olduğunun ayrılması hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tek fazlı bir tesisata trifaze kaçak akım rölesi takılır mı?
Dört kutuplu bir kaçak akım rölesinin tek fazlı hatta kullanılıp kullanılamayacağı ürünün belgesine bağlıdır; bu kararı belgeye bakarak usta verir. Tek fazlı hatta izlenecek iletkenler yalnız faz ve nötr olduğu için iki kutuplu röle bu işi görür ve panoda daha az yer kaplar.
Evimdeki panoya 40 amperlik mi 63 amperlik mi kaçak akım rölesi taktırmalıyım?
Seçim sayaç girişindeki korumaya, kurulu güce ve aynı anda çalışan cihazların toplam yüküne bağlıdır. Kaçak akım rölesinin amper değeri, önündeki sigortanın ya da şalterin izin verdiği akımı taşıyabilmelidir. Hangi değerin uygun olduğuna yük hesabını yapan elektrikçi karar verir; büyük amper daha hassas koruma anlamına gelmez.
Trifaze kaçak akım rölemin test butonu basınca atmıyor, neden?
Kaçak akım rölesi yukarıdayken ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp TEST'e bir kez basın; açmazsa tekrar denemeyin, ustaya bildirin. Açmamanın nedeni rölenin kendisi olabileceği gibi besleme ya da kutup bağlantısı da olabilir. Hangisi olduğunu usta harici bir test cihazıyla ayırır.
Trifaze kaçak akım rölesinin mA değeri monofazeden farklı mıdır?
mA eşiği kutup sayısına göre değil, kaçak akım rölesinin koruduğu devreye göre seçilir. Schneider Electric'in konut koruma rehberi priz devreleri ile banyoyu besleyen devreler için 30 mA yüksek hassasiyetli korumayı zorunlu sayar. Bu uluslararası bir kurulum kılavuzudur; Türkiye'de uygulamayı yönetmelik ve proje belirler.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında