Parafudr tip 1, tip 2, tip 3 farkı, her tipin karşıladığı darbe enerjisine ve görevine göre ortaya çıkar. ABB'nin rehberine göre Tip 1 yıldırımın darbe akımını tesisata girmeden saptırır, Tip 2 daha düşük enerjili aşırı gerilimleri karşılar; Tip 3 ise hassas yükün yakınında Tip 2'yi tamamlar. Hangi tipin nereye konacağı yapının yıldırım riskine ve projeye bağlıdır.
- Üç tip, her yapıya aynı biçimde takılan hazır bir set değildir.
- Tip 3 tek başına kullanılmaz; Tip 2 korumanın tamamlayıcısıdır.
- Parafudr darbe gerilimine karşıdır; nötr kopmasının yarattığı gerilim bozukluğunu düzeltmez.
- Sıradan çoklu priz aşırı gerilime karşı koruma sağlamaz.
Aşırı gerilim yalnız yıldırımdan mı gelir?
Parafudr, tesisata gelen kısa süreli darbe gerilimini sınırlayan koruma cihazıdır; ne olduğu ve evde gerekip gerekmediği ayrı rehberde anlatılır.
Aşırı gerilimin tek kaynağı yıldırım değildir. Schneider Electric'in aşırı gerilim tanımlarında yalıtım hatası ve nötr iletkeninin kopması gibi arızalar, şebeke frekanslı aşırı gerilimin nedenleri arasında sayılır. Yıldırımdan ya da şebekedeki anahtarlama işlemlerinden gelen darbe çok kısa sürer; bir arızanın yarattığı bozukluk ise arıza giderilene kadar devam edebilir.
Parafudr bu ikisinden yalnız darbeye karşı tasarlanır. Nötr kopması gibi bir arızayı ortadan kaldırmaz; böyle bir arıza hattın onarımıyla giderilir.
- ABB teknik rehberi: ABB — OVR Practical guide for the protection against surges (1TXH000309C0201, Edition March 2014)
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Surge protection device types
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Overvoltage definitions
- Eaton rehberi: Eaton: Power strip buying guide
Parafudr tiplerinin farkı nereden kaynaklanır?
ABB'nin aşırı gerilime karşı koruma rehberi, tipleri karşıladıkları enerjiye göre ayırır. Tip 1 ürünler yıldırımın darbe akımını saptırarak tesisata girmesini durdurur. Tip 2 ürünler daha düşük bir enerji düzeyini karşılar: yıldırımdan, şebekedeki anahtarlama işlemlerinden ve elektromanyetik etkileşimden gelen aşırı gerilimler.
Tip 3 ise hassas cihazın hemen yakınındaki son kademedir ve Tip 2 korumayı tamamlar. Aşağıdaki tablodaki yerler belgelerde anılan tipik uygulamalardır; bir yapıda hangisinin gerektiği projede belirlenir.
| Tip | Belgedeki görevi | Belgede anılan yer |
|---|---|---|
| Tip 1 | Yıldırımın darbe akımını saptırıp tesisata girmesini durdurur (ABB) | Yıldırım yoğunluğu yüksek bölgelerde tesis girişi; tipik olarak ana dağıtım panosu (ABB) |
| Tip 2 | Daha düşük enerjili aşırı gerilimleri karşılar (ABB) | Şebeke girişi, ara panolar ya da uç cihazların yanı; buralarda kullanılabilir (ABB) |
| Tip 3 | Tip 2 korumayı tamamlar (Schneider Electric) | Hassas yüklerin yakını (Schneider Electric) |
Tip 1 parafudr nerede kullanılır, paratonerle ilişkisi ne?
ABB'nin rehberine göre Tip 1 parafudr, yıldırım yoğunluğu yüksek bölgelerdeki tesislerin girişini korur ve doğrudan yıldırım düşmesine karşı tipik olarak ana dağıtım panolarına takılır. Bu, rehberin anlattığı tipik bir uygulamadır; her yapı için kural değildir. Bir yapıda Tip 1 gerekip gerekmediği, dış yıldırımlık sisteminin bulunup bulunmadığı, beslemenin biçimi ve yıldırım riski birlikte değerlendirilerek projede kararlaştırılır.
Dış yıldırımlık, yani paratoner, yapıyı yıldırıma karşı koruyan ayrı bir sistemdir; topraklamasının nasıl ölçülüp raporlandığı paratoner periyodik kontrolü rehberinde anlatılır. Parafudr ise tesisatın içindeki aşırı gerilim korumasıdır.
Topraklama ve paratoner hakkında bilgi ve teklif için topraklama ve paratoner sayfasına bakabilirsiniz.
Kademeler birbirine nasıl uyumlanır?
ABB'nin rehberi koordinasyonu şöyle anlatır: Tip 1'in aşağısında, uç cihazlara yakın bir Tip 2 kullanılması bu cihazların aşırı gerilime karşı korunmasını sağlar. Aynı rehbere göre kablonun darbe karşısındaki davranışı, yukarıdaki parafudrun etkisini sınırlar; uç cihazlarda gereken koruma düzeyine ulaşmak için aşağıda bir ya da daha fazla koruma cihazı gerekir.
Rehberin bütün seçimlerde aradığı temel ölçüt, parafudrun koruma seviyesinin korunan cihazın darbe dayanım geriliminden her zaman düşük olmasıdır. Bu yüzden kademe sayısı, ürünlerin değerleri ve aralarındaki uyum ezbere değil; korunacak cihazlara, panoların dizilimine ve üreticinin koordinasyon bilgisine göre belirlenir. Değerler ürün belgesinden ve projeden okunur.
Tip 3 parafudr tek başına yeter mi?
Tip 3, hassas cihazın yakınındaki son kademedir ama tek başına bir koruma düzeni kurmaz. Schneider Electric'in parafudr türleri açıklamasına göre Tip 3 aygıtlar Tip 2 korumanın tamamlayıcısı olarak ve hassas yüklerin yakınında kurulmalıdır.
Yani cihazın yanına bir son kademe koymadan önce, panoda Tip 2 korumanın bulunup bulunmadığını ve korumak istediğiniz cihazın hangi hattan beslendiğini bilmek gerekir. Bunu panonun kapağını açarak değil, ustanıza sorarak öğrenin.
Aşırı gerilim korumalı priz ile çoklu priz aynı şey mi?
Değil. Eaton'ın çoklu priz rehberi, sıradan çoklu prizlerin aşırı gerilime ve hat parazitine karşı koruma sağlamadığını belirtir. Yalnız priz sayısını artıran ürün ile aşırı gerilim korumalı ürün ayrı şeylerdir; hangisini aldığınızı ürünün etiketinden ve belgesinden doğrulayın.
Prize takılan bir koruyucu, bağlı olduğu prizin ötesindeki tesisatı kapsamaz. Piyasada akım korumalı priz adıyla satılan ürünlerin neye karşı koruduğu ayrı rehberde anlatılır; bu ad tek başına aşırı gerilim koruması olduğu anlamına gelmez.
- Prizdeki ürünün aşırı gerilim koruyucu mu, yalnız çoklu priz mi olduğunu etiketinden okuyun.
- Korumak istediğiniz cihazları ve hangi prizlere takılı olduklarını bir listeye yazın.
- Fırtınadan sonra birden çok cihaz birlikte arızalandıysa bunu ustanıza ayrıntılı anlatın.
Sık sorulan sorular
Paratoner olan her binada Tip 1 parafudr şart mı?
Paratonerin bulunması bu kararda önemli bir girdidir. ABB'nin rehberi Tip 1'i yıldırım yoğunluğu yüksek bölgelerdeki tesis girişleri için tipik bir uygulama olarak anar. Bir binada gerekip gerekmediği yıldırım riski, besleme ve proje birlikte değerlendirilerek kararlaştırılır.
Tip 2 parafudr nedir, nereye takılır?
Tip 2, yıldırımdan, şebekedeki anahtarlama işlemlerinden ve elektromanyetik etkileşimden gelen daha düşük enerjili aşırı gerilimleri karşılayan kademedir. ABB'ye göre şebeke girişinde, ara panolarda ve uç cihazların yanında kullanılabilir ve dolaylı yıldırım etkilerine karşı korur. Sizin yapınızda hangi panoya konacağı projeye bağlıdır.
Nötr kopmasında parafudr cihazları korur mu?
Parafudr kısa süreli darbe gerilimine karşı tasarlanır. Nötr kopması ise arıza giderilene kadar süren bir gerilim bozukluğu yaratabilir ve parafudr bu arızayı düzeltmez. Nötr arızasından şüphelendiğinizde durumu ustaya bildirin; gerilime karşı ayrı bir koruma gerekip gerekmediğini onunla değerlendirin.
Panodaki tek bir parafudr bütün cihazları korur mu?
Her zaman değil. Panodan cihaza uzanan kablo, darbe anında panodaki korumanın etkisini azaltabilir; bu nedenle uzaktaki ya da hassas cihazlar için ek kademe gerekebilir. Hangi cihazların ek korumaya ihtiyaç duyduğu, cihazların darbe dayanımına ve panoya uzaklığına bakılarak belirlenir.
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında