Yıldırım düştü, cihazlar yandı: ne yapmalı, nasıl korunmalı?

Yıldırım ya da aşırı gerilim cihazları nasıl yakar?

Aşırı gerilim, tesisattaki gerilimin cihazların çalışmak üzere tasarlandığı düzeyin üzerine çıkmasıdır. Yıldırım bu yükselmeyi çok kısa ama çok yüksek bir darbe olarak oluşturabilir. Darbe, televizyon, modem ya da kombi kartı gibi elektronik devrelerin dayanabileceği sınırı aşarsa parçalar yanar ve cihaz çalışmaz hale gelir.

Aşırı gerilimin tek nedeni yıldırım değildir. Schneider Electric'in aşırı gerilim tanımlarında yalıtım arızası ve nötr kopması gibi arızalar da şebeke frekanslı aşırı gerilim nedenleri arasında sayılır. Işıkların bir anlığına aşırı parladığı ya da cihazların aynı anda kapandığı bir olayda neden fırtına olmayabilir; voltaj dalgalanmasının olası nedenleri ayrı bir rehberde anlatılır.

Binaya düşen yıldırım ile şebekeden gelen darbe arasındaki fark

Yıldırım binanın kendisine ya da çatıdaki yıldırımlığa düşebilir. Bu durumda darbe akımı toprağa ulaşmaya çalışırken binadaki iletken yollara da yayılabilir ve hasar daha geniş olabilir.

Yıldırım binadan uzakta, bir enerji hattına ya da yakın bir noktaya da düşebilir. Darbe şebeke hattı ya da telefon ve altyapı kabloları üzerinden binaya ulaşabilir. Enerjisi daha düşük olsa da hassas elektronik cihazlara zarar vermeye yetebilir.

Yıldırım düştü ve cihazlar yandıysa ilk ne yapmalısınız?

Bir gök gürültüsünün hemen ardından bir cihazdan duman çıktığını ya da ekranların kapandığını gördüyseniz önce ortama bakın. Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa panoya yönelmeyin; uzaklaşın ve 112'yi arayın. Bunlar yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin.

Ardından prize takılı cihazlara geçin: prizde ve fişte erime ya da kararma görünmüyorsa ve duman yoksa fişleri çekin. Yanmış cihazın gövdesine dokunmayın; içinde ısınma sürebilir. Elektriği, tesisat kontrol edilmeden yeniden vermeyin.

Elektriğin yalnız sizde mi yoksa bütün sokakta mı kesildiğini ayırmak için 186'yı mı elektrikçiyi mi arayacağınızı anlatan rehbere bakabilirsiniz. Kesinti bölgede bir arızadan ya da önceden duyurulmuş planlı elektrik kesintisinden de kaynaklanıyor olabilir. Evin yalnız bir bölümünde elektrik yoksa evin bir kısmında elektrik olmaması ayrı bir arıza olarak değerlendirilir.

• Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa önce uzaklaşın ve 112'yi arayın.
• Zemin ıslaksa ya da panodan koku, ısınma geliyorsa panoya yaklaşmayın.
• Prizde ya da fişte erime, kararma görüyorsanız o fişe dokunmayın.
• İndirdiğiniz şalteri ya da atan sigortayı kontrol yapılmadan yeniden kaldırmayın.
• Isınmış ya da erimiş plastik parçalara, enerji kesilmeden eldivenle ya da bezle bile dokunmayın.

Yıldırım ya da elektrik çarpan biri varsa

Hemen 112'yi arayın ve verilen yönlendirmelere uyun. Kişi hâlâ bir kabloya ya da cihaza temas ediyorsa ona dokunmayın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin. Genel ilkeler elektrik çarpmasında ilk yardım rehberinde yer alır.

Tesisatta kendi başınıza ölçüm ya da kontrol yapmaya çalışmayın. Birleşik Krallık HSE'nin elektrik güvenliği açıklamasına göre enerjili elektrik ekipmanında çalışmak hiçbir zaman tamamen güvenli değildir.

Sıradan çoklu priz cihazları yıldırımdan korur mu?

Üzerinde anahtar ya da ışıklı düğme bulunan bir çoklu priz, aşırı gerilim koruyucu ile aynı ürün değildir. Düğme yalnız prizi açıp kapatır. Eaton'ın çoklu priz seçim rehberinde de belirtildiği gibi sıradan çoklu prizler aşırı gerilime ve hat gürültüsüne karşı koruma sağlamaz.

Aşırı gerilim koruması olan ürünlerde koruma türü ürün etiketinde ve belgesinde yazar. Bu tür bir ürün bile tek başına bütün tesisatı ya da binaya düşen bir yıldırımı karşılamaz; panodaki korumanın bir tamamlayıcısıdır.

Parafudr ve topraklama cihazları nasıl korur?

Parafudr, yani aşırı gerilim koruma cihazı (SPD), hatta gelen darbeyi algılayınca gerilimi sınırlar ve darbe akımını cihazların yerine kendi üzerinden koruma iletkenine yönlendirir. Panoda bulunan parafudr bütün evi, prize yakın olan ise o noktadaki cihazları korumaya yöneliktir. Hangi kademenin nereye konacağı parafudr kademelerinin koordinasyonu rehberinde ve projede belirlenir.

Schneider Electric'in aşırı gerilim koruma cihazı türleri sayfasında Tip 3 SPD, panodaki Tip 2 korumayı tamamlayan ve hassas cihazların yakınına konan kademe olarak anlatılır. Yani prize yakın koruma tek başına yeterli değildir; panodaki korumayla birlikte çalışır.

Parafudrun darbeyi yönlendirdiği yol koruma iletkeni ve topraklamadır. Schneider Electric'in topraklama bağlantıları sayfasına göre koruyucu iletken bağlantısı, toprağa akan arıza akımları için düşük dirençli bir yol sağlar. Beşiktaş'ın Ortaköy semtinde eski ve riskli panonun sıfırdan yenilendiği bir dairede teslim testleri geçti, ama toprak ölçümü binada etkin bir topraklama olmadığını gösterdi ve bu ayrıca raporlandı. Böyle bir binada panoya parafudr eklemek, darbe akımının gideceği yolu kendiliğinden sağlamaz.

Yıldırım sonrası tesisatta gizli hasar kalır mı?

Yanan televizyonu ya da modemi değiştirmek sorunu bitirmeyebilir. Aynı darbe kablo yalıtımını, bağlantı noktalarını ve panodaki koruma elemanlarını da etkilemiş olabilir. Yalıtımı zayıflamış bir kablo ilk gün belirti vermeden çalışmaya devam edebilir.

Schneider Electric'in konut tesisatı periyodik kontrol sayfasında gevşek bağlantılar, yaşlanmış yalıtım malzemesi ve kırık parçalar tesisatın tehlike nedenleri arasında birlikte sayılır. Eski bir tesisatta bu sorunlar zaten varsa, bir darbeden sonra yapılacak kontrol daha da anlam kazanır.

Darbe faz koruma rölesi, kaçak akım rölesi ya da sigorta gibi koruma elemanlarını da etkilemiş olabilir; bunların doğru açıp açmadığı ancak test edilerek anlaşılır. Yıldırım sonrası tesisat kontrolü hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz. Kontrolde eskimiş hatlar çıkarsa yenilenmesi hakkında bilgi ve teklif için elektrik tesisatı ve tadilat sayfasına bakabilirsiniz.

Bu konudaki işlerimiz

Ortaköy · Beşiktaş · Haziran 2026

Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi

Eski panoda uygunsuz sigortalar ve bağlantılar vardı; tesisatta kaçak akım sorunları yaşanıyor, pano yangın riski taşıyordu. Pano söküldü; yenisi ana hatta 300 mA, gruplarda 30 mA kaçak akım röleleriyle kuruldu, her sigorta etiketlendi. Teslimde kaçak akım, gerilim, akım ve izolasyon testleri geçti; toprak ölçümü binada etkin topraklama olmadığını gösterdi ve ayrıca raporlandı.

İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de eski ve riskli pano sıfırdan yenilendi

Kaynaklar

• Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Overvoltage definitions
• İngiltere HSE açıklaması: UK HSE — Electrical safety FAQ
• Eaton rehberi: Eaton: Power strip buying guide
• Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Surge protection device types
• Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — koruma, topraklama ve eşpotansiyel bağlantı tanımları
• Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Residential periodic control