Faz koruma rölesi, üç fazlı beslemede faz kaybını ve faz sırasını izleyen bir koruma cihazıdır; modele göre gerilim dengesizliği ile düşük ve yüksek gerilim izleme de bulunur. Bir hata gördüğünde gücü kendisi kesmez, kumanda devresi üzerinden kontaktörü açtırır. Böylece motorun iki faza kalıp zorlanması ya da ters dönmesi önlenmeye çalışılır.
- Faz kaybında motorun iki fazla çalışmayı sürdürmemesi için kontaktörü açtırır.
- Faz sırası izlemesi olan modeller, sıra tersine döndüğünde sistemin bu sırayla çalışmaya başlamasına izin vermez.
- Hangi büyüklükleri izlediği ve hata sonrası nasıl yeniden devreye girdiği modele göre değişir.
- Panoda uyarı yanınca önce çevreye bakın; duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşıp 112'yi arayın.
Faz koruma rölesinin görevi nedir, panoda ne işe yarar?
Asansörler, hidroforlar, kompresörler ve birçok sanayi makinesi üç fazlı beslemeyle çalışır. Bu sistemlerdeki motorlar üç fazın birlikte ve doğru sırayla gelmesine göre tasarlanır. Fazlardan biri eksildiğinde motor zorlanır, sıra değiştiğinde ise yanlış yönde döner.
Faz koruma rölesi panoda bu beslemeyi izler. Bir hata gördüğünde gücü doğrudan kendisi kesmez; kumanda ettiği kontaktörün devresini açtırarak motora giden enerjiyi durdurur.
Hangi büyüklükleri izlediği modele göre değişir. Bazı modeller yalnız faz kaybı ve faz sırasıyla ilgilenir; gerilim dengesizliği ya da düşük ve yüksek gerilim izlemesi olan modellerde bu sınırlar da denetlenir. Şebekeden gelen voltaj düşüklüğü ve dalgalanması böyle bir röleyi devreye sokabilir; kısa süreli darbe gerilimlerine karşı ise parafudr kullanılır.
Motor faz koruma rölesi faz kaybını nasıl anlar?
Panoya gelen üç fazdan biri gevşek bir bağlantı, atan bir sigorta ya da şebekedeki bir kopma nedeniyle kaybolabilir. Motor bu durumda kalan iki fazla dönmeye çalışır; sahada buna iki faza kalma denir.
İki faza kalan motor yükünü çevirmekte zorlanır. Dönmeye devam etse bile normalden fazla akım çeker, sargılar ısınır ve yalıtım zarar görebilir. Siemens'in izleme rölesi kılavuzunda bir faz izleme rölesi modeli için belirtildiği gibi, bu model faz kaybını algılar; röle kontaktörü açtırarak motorun iki fazla çalışmayı sürdürmesini önler.
Yanmış bir sargı, nedenini kendi başına söylemez. Beşiktaş'taki bir bahçe havuzunda sirkülasyon pompaları durmuştu; panodan motorlara kadar yapılan kontrolde pompa motorlarından birinin sargısının yandığı anlaşıldı ve müşteriye motorun değişmesi gerektiği bildirildi. Bu tür bir arızada faz kaybı akla gelen nedenlerden yalnız biridir; asıl neden her işte ayrıca araştırılır.
| Hata türü | Ne değişir | Motora olası etkisi |
|---|---|---|
| Faz kaybı | Üç fazdan biri kaybolur | İki faza kalır, normalden fazla akım çeker ve ısınır |
| Faz sırası hatası | İki fazın yeri değişir, sıra tersine döner | Ters yönde döner |
| Gerilim dengesizliği (modele göre izlenir) | Fazlar arasındaki gerilim farkı açılır | Isınma ve verim kaybı |
Faz sırası rölesi ne işe yarar, ters dönüş neden sorun olur?
Şebekede ya da panoda yapılan bir onarımdan sonra iki fazın yeri değişebilir. İki faz yer değiştirdiğinde faz sırası tersine döner ve üç fazlı motor ters yönde döner.
Ters dönüş; asansör, kompresör ve pompa gibi dönüş yönü önemli olan sistemlerde mekanik hasara ya da verimsiz çalışmaya yol açabilir. Faz sırası izlemesi olan röle, sıra yanlışsa sistemin bu sırayla çalışmaya başlamasına izin vermez.
Hata giderilince röle kendiliğinden devreye girer mi?
Rölenin hata sonrası davranışı modele ve ayara bağlıdır. Siemens'in aynı kılavuzunda anlatılan modelde otomatik reset özelliği vardır: hata ortadan kalktığında röle kendiliğinden sıfırlanır ve sistem yeniden devreye girebilir.
Otomatik reset, kısa süren bir şebeke sorunundan sonra hidrofor gibi sürekli çalışması beklenen sistemlerin kendiliğinden yeniden başlamasını sağlayabilir. Ancak her uygulamada güvenli değildir; arızanın nedenine bakılmadan yeniden çalışması istenmeyen sistemlerde elle reset tercih edilebilir. Hangisinin uygun olduğuna sistemi kuran usta karar verir.
Faz koruma rölesi termik röleyle nasıl birlikte çalışır?
Faz koruma rölesi beslemeyi izler, motorun kendi zorlanmasını değil. Motorun aşırı yüklenmesine karşı devrede termik röle ya da motor koruma şalteri bulunur.
Termik koruma motorun çektiği akımı izler; motor sıkıştığında ya da aşırı yüklendiğinde akım artar ve koruma devreyi açtırır. Bu yüzden şebekedeki üç faz da yerindeyken mekanik bir sorun motoru durdurabilir. İki koruma birbirinin yerini tutmaz; motorun beslemesi, kumandası ve sargıları birlikte değerlendirilir. Bu değerlendirmenin adımlarını motor arızaları rehberinde bulabilirsiniz.
Panoda faz arızası uyarısı yanınca ilk ne yapılır?
Önce kendi güvenliğiniz gelir. Motorun ya da panonun çevresinde duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın. Bunlar yoksa ama motorda ya da panoda kararma, erime izi ya da hafif bir yanık kokusu fark ediyorsanız motora dokunmayın; panoya güvenle ulaşabiliyorsanız besleme şalterini indirin ve ustaya bildirin.
Komşularda da elektrik yoksa sorun şebeke tarafında olabilir; kimi arayacağınızı ayırmak için elektrik kesintisinde 186 ile elektrikçi ayrımı rehberine bakın.
Şebekede üç faz da yerindeyken röle hataya geçiyorsa içeride gevşek bir bağlantı, pano arızası ya da kablo hasarı aranır. Bu sırada üç fazlı yükler çalışmaz ya da röle tarafından durdurulur; diğer fazlardaki aydınlatma ve prizler ise çalışmaya devam edebilir. Evin yalnız bir kısmında elektrik yoksa bunun bir faz kaybından mı yoksa tek bir hattan mı kaynaklandığını usta ölçümle ayırır.
Pano içindeki koruma elemanlarının yenilenmesi hakkında bilgi ve teklif için pano hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz. Yerinde arıza tespiti hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu varsa uzaklaşın ve 112'yi arayın.
- Duman, alev ya da yoğun yanık kokusu yoksa ama kararma, erime izi ya da hafif bir yanık kokusu fark ediyorsanız motora dokunmayın; panoya güvenle ulaşabiliyorsanız besleme şalterini indirin ve ustaya bildirin.
- Komşu binalarda ve sokak lambalarında elektrik olup olmadığına bakın.
- Pano kapağını açmadan, yalnız dışarıdan görülen ışıkları ve uyarıları not edin.
Bu konudaki işlerimiz
Beşiktaş'ta bahçe havuzunun sirkülasyon pompası çalışmıyordu: motor sargıları yanmış
Havuzun sirkülasyon pompaları çalışmıyordu. Kumanda panosu, havuz sistemi ve motor grupları kontrol edildi; ilgili motorun sargılarının yandığı tespit edildi ve motor değişimi gerektiği bildirildi.
İşin tamamını inceleyin → — Beşiktaş'ta bahçe havuzunun sirkülasyon pompası çalışmıyordu: motor sargıları yanmışSık sorulan sorular
Faz koruma rölesi devreyi neden açar?
İzlediği büyüklüklerden birinde hata gördüğü için açar: bir fazın kaybolması, faz sırasının tersine dönmesi ya da modelinde bu işlev varsa fazlar arasındaki gerilim dengesizliği. Röle gücü kendisi kesmez, kontaktörü açtırır. Amaç, motorun iki fazla zorlanmasını ya da ters dönmesini önlemektir.
Motor faz koruma rölesi bağlantısı nasıl yapılır?
Bağlantı panodaki kumanda devresine müdahale gerektirir ve rölenin modeline, kontaktöre ve sistemin yapısına göre değişir. Hatalı bir bağlantı rölenin görevini yapmasını engelleyebilir ya da diğer şalt elemanlarına zarar verebilir. Bu yüzden bağlantıyı usta yapar; pano kapağını açmanız gerekmez.
Faz sırası rölesi asansörlerde neden kullanılır?
Asansörün güvenli hareketi motorun doğru yönde dönmesine bağlıdır. Şebekede iki fazın yeri değişirse motor ters yönde dönmeye çalışır. Faz sırası izlemesi olan röle bu durumu görür ve sistemin yanlış sırayla çalışmaya başlamasına izin vermez.
Faz kaybı ile nötr kopması aynı şey midir?
Hayır, ikisi farklı arızalardır. Faz kaybı, beslemeyi taşıyan üç fazdan birinin kaybolmasıdır ve asıl etkisini üç fazlı motorlarda gösterir. Nötr kopması ise dönüş iletkeninin kopmasıdır; tek fazlı cihazlara normalden yüksek gerilim ulaşmasına ve elektronik kartların zarar görmesine yol açabilir.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında