Elektrik tesisatı devreye alma: kontrol, test ve teslim

Kısa cevap

Devreye alma, montajı biten tesisatın enerji verilmeden önce kontrol edilmesi, ardından kontrollü biçimde enerjilendirilip denenmesi ve kayıtlarıyla işletmeye devredilmesidir. Elektrik tesisatı devreye alma prosedürü bu adımların sırasını, sorumlusunu ve kabulün hangi kayda bakılarak verileceğini yazar. Testleri uzman ekip yapar; siz sonuç kayıtlarını, açık kalem listesini ve güncel projeyi teslim alırsınız.

Enerji öncesi kontroller sahada yapılanı projeyle, panoların yerini ortam koşullarıyla karşılaştırır.
Enerji verildikten sonra koruma elemanları, kumanda devreleri ve yükler belirlenen sırayla denenir.
Bulunan eksikler sorumlusu ve kapanış tarihiyle açık kalem listesine yazılır.
Dağıtım şirketi bağlantısı ve elektrik satış sözleşmesi tesisat testlerinden ayrı yürür.

Devreye alma montajdan neden ayrı bir aşamadır?

Devreye alma, yabancı şartnamelerde commissioning diye geçen, kurulmuş bir sistemin tasarlandığı gibi çalıştığının doğrulanıp kullanıma hazırlanması işidir. Montajın bitmesi kabloların çekildiğini ve panoların yerine konduğunu gösterir. Hatların doğru korunduğunu, kumandaların istenen sırayla çalıştığını ise ancak devreye alma gösterir.

Tek bir dairede bu iş birkaç kontrol ve denemeyle tamamlanabilir. Çok panolu bir binada ise çok sayıda çıkış, farklı yüklenicilerin sistemleri ve birbirine bağlı kumandalar vardır; gelişigüzel yapılan bir enerjilendirme hem güvenliği hem iş takvimini zorlar. Prosedürün yazılı olması bu yüzdendir.

Devreye alma, işin başında kurulan teslim planının devamıdır; bu planın keşifte nasıl yazıldığını taahhüt keşfi ve kapsam yazımı rehberinde anlattık. Masal Elektrik'in elektrik taahhüt hizmetinde devreye alma, montajdan sonra gelen ve işletmeye teslimle kapanan aşamadır.

Elektrik tesisatı devreye alma prosedürü hangi aşamalardan oluşur?

Prosedür, devreye almanın hangi sırayla, kimin sorumluluğunda ve hangi kayıtla yapılacağını gösteren yazılı plandır. Aşamaların adı şartnameden şartnameye değişebilir, mantığı değişmez: önce belgeler ve saha karşılaştırılır, sonra enerji yokken kontroller yapılır, en son enerji verilip sistemler denenir.

Her aşamanın bir çıkış koşulu olmalıdır. Enerjisiz kontrollerde bulunan bir bağlantı hatası düzeltilmeden o panoya enerji verilmemesi böyle bir koşuldur. Koşul yazılı değilse takvim baskısı aşamaları birbirine karıştırabilir.

Aşama	Ne doğrulanır	Teslim edilen kayıt
Hazırlık	Güncel proje, sahadaki değişiklikler, üretici belgeleri ve test planı	Test planı ve sorumlular listesi
Enerjisiz kontroller	Pano montajı, bağlantı düzeni, hat ile devre eşleşmesi ve ölçümle yapılan kontroller	Kontrol ve ölçüm kayıtları
Kontrollü enerjilendirme	Panoların belirlenen sırayla enerjilendirilmesi ve koruma elemanlarının durumu	Enerjilendirme tutanağı
İşlev denemeleri	Kumanda devreleri, transfer düzenleri, motorlar ve sistemler arası arayüzler	Deneme sonuçları ve açık kalemler
Teslim	Açık kalemlerin durumu, güncel proje ve kullanım tanıtımı	İmzalı teslim dosyası

Pano soğuk ve sıcak testleri ne anlama gelir?

Sahada soğuk test, panoya ve hatlara enerji verilmeden yapılan kontrolleri; sıcak test ise enerji verildikten sonra yapılan denemeleri anlatan bir adlandırmadır. Bu adlar her şartnamede aynı tanımla geçmez; hangi kontrolün hangi başlıkta yapılacağı sözleşmenizde ayrıca yazılmalıdır.

Panonun imalatçıda kontrol edilmiş olması sahadaki enerjisiz kontrolleri gereksiz kılmaz. Taşımada gevşeyebilecek bağlantılar, sahada eklenen kablolar ve dış hatlarla birleşme noktaları ancak yerinde görülür.

Enerji verilmeden önce neler doğrulanır?

İlk iş, sahada yapılanı projeyle karşılaştırmaktır. Uygulamada değişen güzergâh, pano yeri ya da devre dağılımı çizime işlenmemişse testler yanlış bir projeye göre okunur. Bir hattın projede çizili olması da sahada doğru yapıldığını göstermez; karşılaştırma yerinde yapılır.

Bu karşılaştırmanın işyerleri için ileriye dönük bir değeri var. ÇSGB'nin iş ekipmanları duyurusuna göre elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatının periyodik kontrolünde tesisat projesi aranır; devreye almada düzeltilen çizim, o kontrolde de elinizdeki dayanak olur.

Panonun durduğu yer de bu aşamada gözden geçirilir. Schneider Electric'in kurulum kılavuzu, pano seçiminde ortam sıcaklığı, nem, korozyon, toz ve darbe gibi etkilerin değerlendirildiğini anlatır. Projede kuru varsayılan bir teknik odadan sonradan su borusu geçmişse ya da pano tozlu bir üretim alanına yakın konmuşsa, bu fark enerji verilmeden konuşulur.

Koruma ayarları neden kayda geçer?

Ayarlanabilir koruma elemanlarında fabrika çıkış değeri projedeki yüke uymayabilir. Motor korumasında Schneider'in TeSys Giga kurulum kılavuzu, akım eşiği ile açma sınıfının iki ayrı ayar olduğunu gösterir. Hangisinin neye göre seçileceği motorun yüküne, kalkış süresine ve devredeki yerine bağlıdır.

Devreye almada girilen değerler, sonradan yapılacak müdahalelerde başvurulacak kayıttır. Ocak, fırın ve motor gibi cihazlara giden hatların planlamasını sanayi tipi cihazlar için trifaze hat rehberinde ayrıca ele aldık.

Yeni bir binada enerji almak devreye almanın neresinde durur?

Yeni bina elektrik devreye alma işi, tesisatın hazır olmasıyla şebekeden enerji gelmesi arasındaki adımları da kapsar. Bu adımlar testlerden ayrı yürür ve iş programında kendi satırlarını ister. AYEDAŞ'ın yeni bağlantı açıklamasındaki belge listesinde, inşaatı süren bir yapının hem şantiye hem kalıcı bağlantısı için yapı ruhsatı geçer. Dosyada ruhsatın bulunması, binanıza enerji verileceği anlamına kendiliğinden gelmez.

Enerjinin kullanılabilmesi için bağlantının yanında satış tarafının da tamamlanması gerekebilir. EPDK'nin elektrik piyasası tüketici sayfasına göre bağlantı anlaşması bulunan serbest olmayan tüketici, her kullanım yeri için görevli tedarik şirketiyle ayrı bir satış sözleşmesi yapar. Açılış tarihi belli bir işletmede bu sözleşme de devreye alma takvimine yazılır; testlerin bitmiş olması bu adımın yerine geçmez.

Enerjilendirme günü sayacın kendisinde ya da mühürlü bölümde bir aksaklık görülürse çözüm dağıtım şirketinin işidir; sayaçtan sonraki tesisat ise devreye alma ekibinin kapsamındadır. AYEDAŞ'ın sayaç soru-cevap sayfası da sayaç değişiminden sonra çıkan sorunlarda güvenlik gerekçesiyle sayaca dokunulmamasını ister. Devreye alma ekibi kendi panolarındaki denemeleri sürdürürken sayaçla ilgili konuyu şirketin kanalına iletir.

Mevcut bir tesise yeni yük eklenirken ne değişir?

Tadilatta ya da yeni bir üretim hattı eklenirken devreye alma, mevcut bağlantı gücünü de ilgilendirebilir. AYEDAŞ'ın aynı açıklamasına göre mesken dışındaki tüketicilerin bağlantı gücü %20'den fazla arttığında 7 iş günü içinde tadilat projesiyle başvuru yapılır. Bu bir başvuru yükümlülüğüdür; artışın ne zaman tamamlanacağını göstermez, BEDAŞ bölgesindeki koşul da ayrıca öğrenilir.

Devraldığınız bir işyerinde yeni hatlara enerji vermeden önce mevcut altyapının durumunu bilmek gerekir; bu incelemenin sırasını işyeri devralırken altyapı kontrolü rehberinde anlattık.

Açık kalem listesi nasıl tutulur ve kapatılır?

Açık kalem, devreye alma sırasında bulunan ve teslimden önce ya da sonra tamamlanması gereken eksik veya düzeltmedir: kapağı takılmamış bir buat, henüz gelmemiş bir armatür, beklenen biçimde çalışmayan bir kumanda gibi. Liste, bu eksiklerin unutulmamasını ve kimde olduğunun bilinmesini sağlar.

Listeyi işe yarar kılan, her satırın dört bilgi taşımasıdır: kalemin yeri, ne olduğu, kimin kapatacağı ve kapandığının nasıl gösterileceği. Kapanış kanıtı bir fotoğraf, tekrarlanmış bir testin kaydı ya da imzalı bir tutanak olabilir; yalnız 'yapıldı' notu kanıt sayılmaz.

Kalemlerin hepsi aynı ağırlıkta değildir. Bir kısmı güvenlikle ilgilidir ve o bölüm kullanıma açılmadan kapanmalıdır; bir kısmı kullanımı engellemeyen tamamlama işleridir. Testlerin ve açık kalem yönetiminin teklifte ayrı bir kalem olarak yer alıp almadığını teklif, metraj ve şartname karşılaştırması üzerinden kontrol edebilirsiniz.

Teslim dosyasında hangi kayıtlar yer alır?

Devreye almanın çıktısı, işletmenin tesisi tanıması ve bakımın doğru başlaması için hazırlanan bir dosyadır. Bu dosyada sahada gerçekte yapılanı gösteren güncel proje, test ve ölçüm kayıtları, ayar değerleri, kullanılan malzemenin listesi ve üretici belgeleri birlikte durur. Güncel projenin hazırlanışını as-built proje ve şantiye teslimi rehberinde anlattık.

Üretici belgeleri bakımın da girdisidir. 36 kV'a kadar kuvvetli akım tesislerini kapsayan Enerji Bakanlığı'nın bakım usul ve esasları, bir teçhizatın kendine özgü bakım talimatı varsa bu talimata ayrıca uyulacağını yazar. Bakım kayıtlarını tesis, zaman, yapan kişi ve yapılan işlemle birlikte bir bütün olarak isteyen bu düzende devreye alma dosyası, kaydın ilk sayfası olur.

Teslim günü bir kullanım tanıtımı da yapılır: hangi pano neyi besler, bir koruma elemanı açtığında kime haber verilir, hangi kumanda ne işe yarar. Tanıtımın kime yapıldığı ve hangi belgelerin teslim alındığı imzalı bir tutanakla kayda geçer.

Güncel proje setinin sahadaki son değişiklikleri içerip içermediğini teslimde sorun.
Test ve ölçüm kayıtlarında tarih, test edilen pano ya da hat ve testi yapan ekibin bulunduğuna bakın.
Ayarlanabilir koruma elemanlarına girilen değerleri liste hâlinde isteyin.
Üretici belgelerini ve varsa özel bakım talimatlarını dosyaya ekletin.
Açık kalem listesinin son hâlini kapanış tarihleriyle birlikte imzalı alın.

Mağaza, fabrika ve hastanede devreye alma nasıl farklılaşır?

AVM içindeki bir mağazada devreye alma sırası, AVM yönetiminin teknik şartnamesindeki enerji alma ve kontrol adımlarıyla birlikte planlanır. Bu süreci AVM'de mağaza elektrik işleri rehberinde ele aldık.

Fabrikada ağırlık motorlara, motor kumanda merkezlerine ve uzun dağıtım hatlarına kayar. Schneider Electric'in MCC kullanım kılavuzu, motor kumanda merkezinin yalnız nitelikli elektrik personelince kurulup servis edilmesini ister; enerjili denemelerin kimin elinde yürüyeceği bu yüzden baştan yazılır. Güç planlaması ve dağıtım seçimleri fabrika ve endüstriyel tesis taahhüdü rehberinin konusudur.

Hastanede dağıtım, kesintisiz besleme, zayıf akım ve yangın senaryosuna bağlı arayüzler projeye ve cihaza göre birlikte denenir; ayrıntıları hastane elektrik taahhüdü rehberinde. Beykoz'daki bir devlet hastanesinde 2015–2016 yıllarında anahtar teslim elektrik işlerini üstlendik; hastane koridorlarında kablolar tavalarda düzenli taşındı, böyle bir düzende bakımda her hat izlenebilir kalır.

Tamamlanmış işlerden kesitleri projelerimiz sayfasında, diğer elektrik konularını elektrik rehberimizde bulabilirsiniz.

Bu konudaki işlerimiz

Kompakt şalter ve üstten, alttan pabuçlu güç kablosu bağlantıları

Beykoz · 2015–2016

Projeden kesit: Beykoz Devlet Hastanesi'nin anahtar teslim elektrik işleri

Beykoz Devlet Hastanesi'nin kuvvetli akım, zayıf akım ve otomasyon dahil anahtar teslim elektrik işlerinden kareler: koridor tavanında kablo tavaları, kompakt şalterli güç bölmesi, koridor duvarına gömülü tali pano, armatürleri takılan odalar ve hastanenin soğuk hava deposu bölümü.

İşin tamamını inceleyin →

Sık sorulan sorular

Commissioning ile devreye alma aynı işi mi anlatır?

Commissioning, devreye almanın İngilizce karşılığıdır ve yabancı şartnamelerde bu adla geçer. Bazı sözleşmelerde terim yalnız enerjilendirme ve denemeyi, bazılarında tasarımın gözden geçirilmesinden işletmeye devre kadar daha geniş bir süreci anlatabilir. Hangi anlamın kastedildiğini sözleşmenizdeki tanımdan ve kapsam listesinden okuyun.

Devreye alma ne kadar sürer?

Tek bir süre vermek doğru olmaz. Pano ve çıkış sayısı, bağlı sistemler, başka yüklenicilerin işlerinin bitip bitmediği ve testlerde çıkan düzeltmeler süreyi belirler. Montajın sonuna sıkıştırılan bir devreye alma, açık kalemleri çoğaltıp kabulü geciktirebilir; iş programında ayrı bir aşama olarak yazılması bu yüzden yerinde olur.

Kullanımdaki bir binada devreye alma nasıl planlanır?

Tadilatta yeni panolar ve hatlar bölüm bölüm devreye alınabilir. Hangi bölümün ne zaman enerjisiz kalacağı, kesintiden etkilenecek cihazlar ve çalışanların bilgilendirilmesi işletmeyle önceden konuşulur. Eski ve yeni tesisatın birleştiği noktalar enerji verilmeden önce ayrıca kontrol edilir.

Devreye alma testlerine işveren katılabilir mi?

Katılabilir ve katılması yararlıdır. Testleri yapan ve ölçü aletini kullanan uzman ekiptir; işveren ya da temsilcisi denemeleri izler, sonuç kayıtlarını görür ve imzalı tutanakları teslim alır. Bu katılım, ileride bir arızada hangi devrenin nasıl denendiğini bilmenizi kolaylaştırır.

Bir test olumsuz çıkarsa ne yapılır?

Olumsuz sonuç, o devre ya da pano için kabulün bekletilmesi demektir. Neden bulunur, düzeltme yapılır ve test aynı yöntemle tekrarlanır; iki sonuç da kayıtta kalır. Yalnız ikinci sonucun yazılması, sorunun ne olduğunu ve nasıl giderildiğini ileride görmenizi engeller.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında