Kiralamadan ve devralmadan önce işyeri elektrik altyapısı kontrolü

İşyeri elektrik altyapısı neden sözleşmeden önce kontrol edilir?

Bu altyapı; dağıtım şebekesinden gelen beslemeyi, sayaç sonrasındaki ana girişi, panoları, hatları, prizleri ve topraklamayı kapsayan bütündür. Kiraladığınız ya da devraldığınız yerde bu bütün, sizden önceki kullanıma göre kurulmuştur. Bir kırtasiyeden boşalan dükkânda fırın, bir ofisten boşalan katta soğuk oda çalıştırmak istediğinizde ilk soru, mevcut altyapının bu yükü taşıyıp taşımayacağıdır.

Bu sorunun cevabı imzadan önce öğrenilirse pazarlığın konusu olur; imzadan sonra öğrenilirse açılışı geciktiren beklenmedik bir masrafa dönüşür. Güç artışı, pano yenilemesi ya da yeni hat çekimi gibi işlerin kime ait olduğu, sorun ortaya çıktıktan sonra konuşulduğunda taraflar arasında anlaşmazlığa yol açabilir.

Dükkân kiralarken yapılan elektrik kontrolü, bir taahhüt işinin başında yapılan keşfin küçük ölçekli bir benzeridir: mevcut durum yerinde görülür, ihtiyaç listesiyle karşılaştırılır ve eksikler yazıya dökülür. Keşfin genel mantığını elektrik taahhüt keşfi ve kapsamı rehberinde bulabilirsiniz.

Sayaç, abonelik ve mevcut güç ihtiyacınızı karşılıyor mu?

Kiralık bir yerde ilk bakılacak bilgi, aboneliğin hangi güç üzerinden yapıldığıdır. Bu noktada üç kavram birbirine karışır: kurulu güç, sözleşme gücü ve tesisatın gerçekte taşıyabildiği yük. Aşağıdaki tablo üçünü birbirinden ayırır.

EPDK'nin tarife uygulamalarına ilişkin usul ve esaslarında anlaşma ya da sözleşme gücü, tek terimli tarifedeki kullanıcı için kurulu gücün 0,60 katı ve cos φ=1 alınarak hesaplanan bağlantı gücü, çift terimli tarifedeki kullanıcı için ise talep edilen güç olarak tanımlanır. Bu katsayı abonelik hesabına aittir; kablo, sigorta ya da pano seçimi için bir tasarım ölçüsü değildir. Hangi tarife sınıfında olduğunuzu abonelik belgelerinizden ya da tedarik şirketinden öğrenebilirsiniz.

Kâğıttaki güç yeterli görünse bile bu, mevcut kabloların ve panonun o yükü taşıyacağı anlamına gelmez. Önceki işletme küçük bir yükle çalıştıysa hatlar da o yüke göre çekilmiş olabilir; bunu yalnız yerinde yapılan kontrol gösterir.

Güç yetmezse süreç nasıl işler?

Güç artışı için başvuru, işyerinin bulunduğu dağıtım bölgesindeki şirkete yapılır. AYEDAŞ'ın yeni bağlantı açıklamasında mesken dışındaki tüketicilerin bağlantı gücü %20'den fazla arttığında tadilat projesiyle birlikte 7 iş günü içinde şirkete başvurması istenir. Bu açıklama AYEDAŞ bölgesine aittir ve eşiğin altındaki artışın serbest olduğunu söylemez; başvuru süresi de işin o sürede tamamlanacağı anlamına gelmez.

İşyeriniz BEDAŞ gibi başka bir dağıtım bölgesindeyse adımları o şirketten öğrenin. Güç artışı bir tadilat projesi gerektiriyorsa bu süreci kira görüşmesindeki açılış planına baştan ekleyin.

Kendi cihazlarınızın yükü nasıl hesaba katılır?

Kontrolün ölçüsü işyerinin bugünkü hâli değil, sizin orada çalıştıracağınız cihazlardır. Klima, fırın, ocak, soğutucu, kompresör ve trifaze makineler gibi yüklerin etiket güçlerini, tek fazlı mı üç fazlı mı olduklarını ve hangilerinin aynı anda çalışacağını bir listede toplayın. Bu liste olmadan yapılan kontrol yalnız mevcut durumu anlatır, sizin ihtiyacınızı cevaplamaz.

Etiketteki güç, hattın taşıyacağı akımı kabaca gösterir. Etiketinde 3500 W yazan tek fazlı bir fırın 230 V'ta yaklaşık 15,2 A çeker (I = P / U). Üç fazlı 10 kW'lık bir ısıtıcı ya da fırın ise 400 V'ta, dengeli yük ve güç faktörü 1 varsayımıyla faz başına yaklaşık 14,4 A çeker (I = P / (√3 × U)). Motorlu makinelerde etiketteki güç ve güç faktörü farklı olduğundan akım daha yüksek çıkabilir. Bu hesaplar yalnız örnektir; kalkışta yüksek akım çeken motorlar ve aynı anda çalışan cihazlar asıl planı belirler.

Üretim ya da depolama için büyük bir alan kiralıyorsanız iş, birkaç cihazın eklenmesinden çıkıp güç planlamasına dönüşür. Bu ölçekteki dağıtım kararları fabrika ve endüstriyel tesis elektrik taahhüdü kapsamına girer.

İşletmede trifaze hat kontrolü neyi kapsar?

Trifaze, üç faz iletkeniyle beslenen sistemdir; büyük güçlü makineler ve bazı endüstriyel fırınlar bu beslemeyle çalışır. Kontrolde iki şey ayrı ayrı sorulur: işyerinin beslemesi ve ana girişi üç fazlı mı, panoda üç fazlı bir cihazı besleyecek uygun bir çıkış ya da yer var mı? Besleme tek fazlıysa trifaze bir makine bu hâliyle çalıştırılamaz; besleme değişikliği ayrı bir iş olarak planlanır.

Besleme üç fazlı olsa bile makinenin yeri panodan uzaksa ya da mevcut çıkış küçük bir yük için hazırlanmışsa yeni bir hat gerekebilir. Bu hattın planlaması sanayi tipi cihazlar için trifaze hat çekimi konusudur.

Pano, koruma elemanları ve kablolarda neye bakılır?

Sayaç ve mühürlü bölüm dağıtım şirketine aittir; sayaçtan sonraki ana giriş, sayaç panosu ve işyerinin panoları ise tesisatın parçasıdır ve ustanın kontrolüne girer. Devir alınan bir işyerinde pano kontrolü; koruma elemanlarının hatlara uygunluğunu, bağlantıların durumunu, ısınma izlerini ve hangi sigortanın hangi hattı beslediğinin belli olup olmadığını kapsar.

Panonun bulunduğu ortam da kontrolün parçasıdır. Schneider Electric'in elektrik tesisatı kılavuzunda pano seçiminde ortam sıcaklığı, nem, korozyon, toz ve darbe gibi çevre etkilerinin hesaba katıldığı anlatılır. Ofis olarak kullanılmış bir dükkânda unlu mamul üretimi ya da atölye işi yapılacaksa panonun yeri ve koruması bu yeni ortama göre yeniden değerlendirilir.

Bu incelemenin her adımı ustanın işidir. Sizin rolünüz, aşağıdaki sınırlar içinde gözlem yapmak ve ustaya doğru soruları sormaktır.

Kaçak akım koruması ve topraklama var mı?

Kaçak akım rölesi (RCD), hattan giden ve dönen akım arasındaki farkı izleyip kaçak algıladığında devreyi açan koruma elemanıdır; kısa devre ve aşırı yük ise sigortanın ya da devre kesicinin konusudur. Kontrolde rölenin var olup olmadığı kadar hangi hatların bu korumanın arkasında olduğu da öğrenilir.

Topraklama, cihazın metal gövdesini sürekli olarak toprağa bağlayan ve bir arıza anında gövdede tehlikeli gerilim kalmasını önlemeye yardım eden bağlantıdır. Prizin topraklı tipte olması, arkasında çalışan bir topraklama bulunduğunu göstermez. Topraklamanın durumu ölçümle anlaşılır; elinizde son ölçüm raporu yoksa bu ölçümü kontrolün kapsamına yazdırın.

Kablo kesitleri ve eski tesisat izleri nasıl anlaşılır?

Kablo kesiti, iletkenin mm² cinsinden kesit alanıdır ve bir hattın ısınmadan taşıyabileceği akımı belirleyen etkenlerden biridir. Hattı koruyan sigorta ya da devre kesici de bu kabloya göre seçilir; kabloya göre büyük seçilmiş bir sigorta, hat aşırı yüklendiğinde zamanında açmayabilir. Kesitin ve koruma uyumunun kontrolü pano içinde yapılan bir iştir.

Eski ya da elden geçmiş bir tesisatın bazı izleri dışarıdan da görülebilir: bantla sarılmış açıkta ekler, duvar yüzeyinden düzensiz geçen kablolar, uzatma kablosuna bağlı kalıcı cihazlar, kararmış priz ve anahtarlar, etiketi olmayan ya da etiketi kullanımla uyuşmayan sigortalar. Bunlar tek başına teşhis değildir; gördüklerinizi not alıp ustaya gösterin, ayrıntıyı kontrol ortaya koyar.

Devralınan işyerinde önceki işletmenin izleri nasıl ortaya çıkar?

Devralma, boş bir yeri kiralamaktan farklıdır: önceki işletme kendi işine göre hat eklemiş, panoya çıkış koymuş, bazı makineleri söküp yerinde kablo uçları bırakmış olabilir. Bu değişikliklerin bir kısmı projeye işlenmemiş olabilir ve bugünkü pano düzeni çizimle uyuşmayabilir.

Önceki işletmeye hangi cihazları kullandığını, tesisata ne eklediğini ve neyi söktüğünü sorun; cevapları yazılı alın. Sökülen bir makineden kalan hat uçlarına dokunmayın; enerjili olup olmadıklarını ve güvenle sonlandırılıp sonlandırılmadıklarını usta kontrol eder.

Abonelik ve sayaç endeksi devirde nasıl ayrılır?

AYEDAŞ'ın yeni bağlantı açıklamasına göre bağlantı anlaşmasındaki adreste tesis ve teçhizat var olduğu sürece anlaşma yürürlükte kalır ve kullanıcı değiştiğinde yeni bir bağlantı anlaşması yapılmaz. Elektriği satın aldığınız perakende satış sözleşmesi ise ayrı bir konudur; önceki kullanıcının sözleşmesinin size geçtiği sonucu bundan çıkmaz.

AYEDAŞ'ın sayaç ve endeks açıklamalarında tüketim, birbirini izleyen iki okuma arasındaki endeks farkının çarpan faktörüyle çarpımı olarak tanımlanır. Devir günü sayaçtaki endeksin, sayaç seri numarasıyla birlikte iki tarafın imzaladığı bir tutanağa geçmesi, sonraki faturada hangi tüketimin kime ait olduğunu ayırmaya yardım eder. Sayaç ekranındaki tek bir değer aylık tüketim değildir.

Projeye işlenmemiş değişiklikler neye yol açar?

Önceki işletmenin eklediği bir pano ya da hat, sizin cihazlarınızla aynı ana girişi paylaşır ve güç hesabını değiştirir. Projeye işlenmemiş değişiklikler, işyerinde periyodik kontrol yapıldığında çizim ile saha arasındaki fark olarak ortaya çıkar. Devralma sırasında bu farkları listelemek, hangisinin kalacağına, hangisinin söküleceğine ve hangisinin çizime işleneceğine karar vermeyi kolaylaştırır.

Sözleşmeden önce hangi belgeleri ve bilgileri istemelisiniz?

Kiracı için ilk belge elektrik projesidir: tesisatın nasıl kurulduğunu gösterir ve işyerindeki periyodik kontrolde de istenir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 2025 değişiklik duyurusu kontrol kapsamını Ek-III tablolarındaki ekipmanla sınırlar ve kontrolün yetkili kişilerce yapılmasını ister. İşyerinizin bu kapsama girip girmediğini iş güvenliği hizmeti aldığınız kişiye sorun.

Projenin varlığı kadar güncelliği de sorulur. Yıllar içinde yapılan değişiklikler çizime işlenmediyse sahadaki son durumu gösteren bir çizime ihtiyaç doğar; böyle bir çizimin nasıl hazırlandığını as-built elektrik projesi ve teslimde etiketleme rehberinde bulabilirsiniz. Periyodik kontrol yapılmışsa son raporu ve raporda açık kalan maddeleri de isteyin.

Bakım geçmişi de işinize yarar. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın kuvvetli akım tesisleri için bakım usul ve esaslarında bakımın hangi tesiste, ne zaman, kim tarafından ve hangi işlemlerle yapıldığının birlikte kayda alınması istenir. Küçük bir işyerinde bu düzende bir kayıt bulunmayabilir; varsa panoda neyin ne zaman değiştiğini gösterir, ancak periyodik kontrol raporunun yerine geçmez.

Son dönem faturaları önceki kullanımın ölçeğini ve sayaç bilgisini gösterir. EPDK'nin elektrik piyasası tüketici sorularında faturada sayacın marka, tip ve seri numarası, çarpanı, ilk ve son endeksleri ile okuma tarihlerinin yer aldığı sayılır.

• Elektrik projesi ve varsa sahadaki son durumu gösteren güncel çizim
• İşyeri periyodik kontrol kapsamındaysa son kontrol raporu ve açık kalan maddeler
• Pano bakım ve onarım kayıtları
• Son dönem faturaları ve bağlantı anlaşmasındaki ya da sözleşmedeki güç bilgisi
• Kendi cihazlarınızın etiket güçleri, faz sayıları ve çalışma saatleri
• Yerin daha önce hangi işte kullanıldığı ve hangi makinelerin söküldüğü

Masrafları kimin üstleneceği kira sözleşmesinde nasıl netleşir?

Kontrol sonunda elinizde bir eksik listesi olur: güç artışı, pano yenileme, yeni hat, topraklama ölçümü ya da belge tamamlama gibi. Bu kalemlerin hangisinin kimde olduğu tarafların anlaşmasına bağlıdır; tereddüt ettiğiniz hukuki konularda bir hukukçuya danışın. Elektrik tarafında yapılacak iş, her kalemin sözleşmede ya da ekinde açıkça yazılmasını sağlamaktır.

Dağıtım şirketine başvuru gerektiren işlerde başvurunun kimin adına yapılacağını da yazın; mal sahibinin yetki vermesi gerekebilir. Abonelik tarifeniz çift terimliyse tarife usul ve esaslarına göre bağlantı anlaşmasında ya da sözleşmede belirtilen güç üzerinden aylık güç bedeli de alınır; artırılan gücün bu bedele etkisini aylık işletme giderinizde hesaba katın.

Yenileme için birden fazla teklif alırsanız kalemlerin aynı işi anlattığından emin olun. Teklif okumanın ayrıntısını elektrik taahhüt teklifinin metraj ve şartname açısından değerlendirilmesi rehberinde bulabilirsiniz.

Kontrolü kime ve hangi kapsamda yaptırmalısınız?

Kiralama öncesi kontrol, panoda ve hatlarda yerinde inceleme gerektirdiği için deneyimli bir elektrik ustasının işidir. Kontrolün çıktısı yazılı olmalıdır: mevcut güç ve besleme, pano ve koruma durumu, topraklama, gözlenen uygunsuzluklar ve ihtiyacınıza göre yapılması gereken işler ayrı başlıklar altında görünmelidir. Sözlü bir "idare eder" değerlendirmesini sonradan sözleşmeye dayanak yapmak zordur. Bu inceleme kiralama kararınız için yapılır; işyeri periyodik kontrol kapsamındaysa yetkili kişinin düzenlediği periyodik kontrol raporunun yerine geçmez.

Bazı incelemeler için hatların enerjisinin kısa süreli kesilmesi gerekebilir. Yer hâlâ önceki işletme tarafından kullanılıyorsa kontrol zamanını onlarla birlikte planlayın.

Yer bir AVM içindeyse mağaza ile ortak tesisatın sınırı ayrıca belirlenir; bu ayrımı AVM'de mağaza elektrik işleri rehberinde bulabilirsiniz. Kiralamadan sonra dekorasyon başlayacaksa elektrik planı mimari değişikliklerle birlikte yürür; mimari ve elektrik projesi koordinasyonu bu birlikteliği anlatır. Yapılan işleri ise elektrik tesisatının devreye alınması adımlarıyla teslim alın.

Masal Elektrik 1994'ten beri İstanbul'da elektrik servisi, taahhüt ve proje işleri yapar. İşyeri kiralamadan önce altyapı keşfi ve projelendirme hakkında bilgi ve teklif için Proje ve Danışmanlık sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• EPDK düzenlemesi: EPDK — Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar — Son Hali
• AYEDAŞ açıklaması: AYEDAŞ Yeni Bağlantı, belge/enerji izni/güç değişimi
• EPDK düzenlemesi: EPDK — Elektrik piyasası tüketici SSS, fatura karşılaştırma ve hata
• AYEDAŞ açıklaması: AYEDAŞ SSS, sayaç/yeni bağlantı/endeks açıklamaları
• Çalışma Bakanlığı açıklaması: ÇSGB — 23 Aralık 2025 iş ekipmanları değişiklik açıklaması
• Enerji Bakanlığı belgesi: ETKB — Elektrik Kuvvetli Akım Tesislerinde Uygulanacak Bakım Usul ve Esasları
• Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Çevre, işletme ve gelecekte değişim ihtiyacı