As-built proje nedir, şantiye tesliminde nasıl hazırlanır?

As-built proje nedir, onay projesinden nasıl ayrılır?

As-built proje; kabloların gerçekte hangi güzergâhtan geçtiğini, panoların nerede durduğunu, hangi çıkışın hangi hattı beslediğini, sonradan eklenen ve iptal edilen hatları gösteren son çizim setidir. Teslimden sonra tesisata dokunacak her usta için başlangıç noktası bu çizimdir.

Bir yapının elektrik işi boyunca birkaç farklı çizim üretilir ve her birinin görevi ayrıdır. Gerektiğinde onaya sunulan proje tesisatın tasarlanan hâlini anlatır; uygulama sırasında yapılan değişiklikler o çizimde görünmez. As-built ise sahadan toplanan bilgiyle, işin sonunda son hâlini alır.

Bu çizim, taahhüt işinin başında yazılan teslim planının kalemlerinden biridir; planın keşifte nasıl kurulduğunu elektrik taahhüt keşfi ve teslim planı rehberinde anlattık.

Sahada yapılanın çizimi neden gerekir?

Kapalı bir tavanın ya da sıvanmış bir duvarın içindeki hattı görmenin yolu çizimdir. Bir arıza arandığında, yeni bir priz eklenecekken ya da bir bölüm tadilata girerken usta önce bu çizime bakar; çizim sahayla uyuşmazsa iş tahminle ve gereksiz kırımla ilerler.

Periyodik kontrolü yapan kişi, ÇSGB'nin iş ekipmanları duyurusunda belirtildiği gibi, işyerindeki elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatını projesiyle karşılaştırarak değerlendirir; kontrol sırasında tesisat projesi aranır. Sahadaki değişiklikler işlenmemişse karşılaştırma eski bir tasarıma göre yapılmış olur.

Bakımda da aynı çizim kayıt düzeninin temelidir. ETKB'nin kuvvetli akım tesisleri için bakım usul ve esasları, bakımın yapıldığı tesisin, zamanının, yapan kişinin, iş emirlerinin ve yapılan işlemlerin bir bütün olarak kayda alınmasını ister. Hangi panoya ve hangi hatta bakım yapıldığını yazabilmek için o pano ve hattın çizimde ve sahada aynı adı taşıması gerekir.

Bir işyerini devralan ya da kiralayan için de güncel çizim, tesisatı tanımanın kısa yoludur; çizim yoksa yapılacak incelemeyi işyeri kiralarken elektrik altyapı kontrolü rehberinde anlattık.

Şantiye sürerken değişiklikler nasıl kayda geçer?

As-built işin son haftasında hafızadan çizilmez; iş sürerken toplanır. Sahadaki ekip uygulama paftasının bir kopyasını işaretli pafta olarak tutar ve her değişikliği yapıldığı gün üzerine işler: yeni güzergâh, kayan buat, eklenen ya da iptal edilen hat. Bu kopya, saha ile çizim arasındaki köprüdür.

Her değişikliğin bir gerekçesi ve onayı vardır. Mimari bir revizyon, işverenin yeni talebi ya da sahada çıkan bir engel güzergâhı değiştirmiş olabilir; kararın kim tarafından ve ne zaman verildiği yazılırsa çizim hazırlanırken soru kalmaz. Koordinasyon toplantılarında verilen kararların çizime nasıl taşındığını mimari ve elektrik projesi koordinasyonu rehberinde anlattık.

Hangi değişiklikler çizime işlenmeli?

Kablo güzergâhı, tava ve kanal kotları, buat ve pano yerleri, devrelerin panodaki çıkışlara dağılımı, kablo tipi ya da kesiti, eklenen ve iptal edilen hatlar çizime girer. İş sırasında eklenen ocak, fırın ya da motor beslemeleri de bu listededir; bu hatların planlanmasını sanayi tipi cihazlar için trifaze hat rehberinde anlattık. Küçük görünen bir kayma da önemlidir: komşu duvara alınmış bir buat, ileride yanlış duvarın açılmasına yol açabilir.

As-built elektrik projesi çizimi hangi paftaları kapsar?

Pafta seti tesisin büyüklüğüne göre değişir, ama mantığı aynıdır: planlar yeri, şemalar ilişkiyi gösterir. Kat planları hatların ve cihazların nerede olduğunu; tek hat şemaları enerjinin kaynaktan yüke nasıl dağıldığını ve hangi korumadan geçtiğini; pano görünüşleri ise panonun içindeki ve önündeki düzeni anlatır.

Dağıtım biçimi de çizime yansır. Kolonlar ya da ana beslemeler busbar kanalıyla yapılmışsa kanalın güzergâhı ve çıkış kutularının yerleri işlenir; iki dağıtım biçiminin farkını busbar ve kablolu dağıtım rehberinde anlattık. Toprak altından geçen hatlarda güzergâh ve menhol yerleri, ileride kazıyla aranmak zorunda kalınmasın diye ölçülü gösterilir; bu işleri yeraltı kablosu ve menhol rehberinde ele aldık.

• Kuvvetli ve zayıf akım kat planlarının son hâlini isteyin.
• Ana ve tali panoların tek hat şemalarının etiket kodlarıyla birlikte verildiğine bakın.
• Pano ön görünüşlerini ve iç yerleşim çizimlerini dosyaya ekletin.
• Çok katlı yapılarda kolon şemasını ya da dikey dağıtım çizimini isteyin.
• Topraklama ve varsa yıldırımdan korunma çizimlerinin sette olduğunu görün.
• Dış ve yeraltı hatlarının güzergâh çizimini isteyin.

Pano ve hat etiketleri çizimle nasıl eşleşir?

Bir dağıtım panosu, Schneider Electric'in dağıtım panoları sayfasındaki tanımıyla, gelen enerjiyi ayrı devrelere ayıran yapıdır. Etiket bu devrelerin her birine verilen kimliktir: panonun önündeki bir şalterin hangi hattı beslediğini, o hattın kablosunun hangi panodan geldiğini söyler.

Etiketlemeyi değerli kılan, çizimle aynı dili konuşmasıdır. Tek hat şemasında bir çıkışa verilen kod panodaki etikette, kablonun iki ucunda ve kat planında aynıysa, arıza arayan ya da bakım yapan kişi çizimden sahaya ve sahadan çizime kaybolmadan geçer. Hangi sigortanın hangi hattı beslediği bilindiğinde arıza ve bakım hızlanır; bu yüzden etiketleme işletme kolaylığının ve işçiliğin parçasıdır.

Etiketler çizimle birlikte son hâlini alır. Uygulamada bir devre başka bir çıkışa taşındıysa yalnız çizim değil etiket de değişir; ikisinden biri eski kalırsa diğerine duyulan güven de kalmaz.

Pano etiketlemesinde hangi kurallar uygulanır?

Etiketin içeriği, malzemesi ve kodlama düzeni projede ve teknik şartnamede tanımlanır; bazı işverenler kendi kodlama sistemini ister. Hangi kuralın uygulanacağı işin türüne ve sözleşmeye göre belirlenir. Her düzende ortak hedef aynıdır: etiket okunaklı ve kalıcı olmalı, kodlar çizimle birebir tutmalıdır. Kodlama düzeninin ve etiket malzemesinin teklif aşamasında yazılı tanımlanmasını isteyin.

Hangi değişiklikler as-built ile kapanmaz?

As-built sahada olanı kaydeder; bir değişikliğin izinli olduğunu göstermez. Dağıtım şirketini ya da onaylı projeyi ilgilendiren değişiklikler çizime işlenmekle kapanmaz, kendi başvurularını ister.

Sayaç yeri bunun açık bir örneğidir. AYEDAŞ, sayaçla ilgili soru-cevap sayfasında, sayacın taşınacağı yeri gösteren iç tesisat projesinin yetkili bir elektrikçi eliyle tadilat projesi olarak dağıtım şirketine sunulmasını ister. Sayaç ve mühürlü bölüm dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır; sayaçtan sonraki ana giriş ve dağıtım tesisat işidir. Sayaç panosunun yerini değiştirecek bir karar uygulamadan önce bu başvuruyla yürütülür; son çizime işlemek tek başına yetmez.

Bağlantı gücü de böyledir. Mesken dışındaki bir tesiste bağlantı gücü %20'yi aşan bir artış gösterdiyse, AYEDAŞ'ın yeni bağlantı sayfasına göre tadilat projesiyle 7 iş günü içinde başvuru yapılır; iş sırasında yükler büyüdüyse bu durum çizim hazırlanırken gözden geçirilir. İki açıklama da AYEDAŞ bölgesine aittir; başka bölgede koşullar o bölgenin dağıtım şirketinden öğrenilir.

Çizim teslim dosyasında nasıl yer alır, sonra kim günceller?

As-built, teslim dosyasının bir parçasıdır; test kayıtları, ayar değerleri, üretici belgeleri ve açık kalem listesiyle birlikte teslim edilir. Dosyanın tamamını ve enerjilendirme öncesi doğrulamayı elektrik tesisatı devreye alma rehberinde anlattık. Çizimin basılı bir takımı teknik odada ya da pano odasında, dijital kopyası işletmenin arşivinde durur.

Teslim, çizimin son güncellemesi değildir. Sonraki her tadilatta değişikliği yapan ekip kendi işaretli paftasını vermeli, ana çizim de buna göre yeni bir revizyonla güncellenmelidir; aksi hâlde birkaç tadilat sonra çizim yeniden sahayı anlatmaz olur. As-built hazırlığının ve etiketlemenin teklifte kapsama yazılıp yazılmadığını taahhüt teklifi, metraj ve şartname rehberindeki ölçütlerle kontrol edebilirsiniz.

Çizim ve proje tarafında üstlendiğimiz işleri proje ve danışmanlık sayfamızda topladık. 1994'ten bu yana teslim ettiğimiz işlerden kesitlere projelerimiz sayfasından, elektrikle ilgili öteki başlıklara elektrik rehberimizden ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

• Çalışma Bakanlığı açıklaması: ÇSGB — 23 Aralık 2025 iş ekipmanları değişiklik açıklaması
• Enerji Bakanlığı belgesi: ETKB — Elektrik Kuvvetli Akım Tesislerinde Uygulanacak Bakım Usul ve Esasları
• Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Ana, alt ve son dağıtım panoları
• AYEDAŞ açıklaması: AYEDAŞ SSS, sayaç/yeni bağlantı/endeks açıklamaları
• AYEDAŞ açıklaması: AYEDAŞ Yeni Bağlantı, belge/enerji izni/güç değişimi