Bir üretim tesisinde elektrik işi, makine listesine dayanan güç planlamasıyla başlar; ana dağıtım panosu, tali ve makine panoları, kablolu ya da busbar dağıtım bu plana göre seçilir. Fabrika elektrik tesisatı kurulumu üretim hattının ileride büyüyeceği yeri ve kapasiteyi de baştan ayırır. İş, dağıtım şirketi başvuruları, devreye alma ve bakım düzeniyle tamamlanır.
- Kurulu güç makine etiketlerinin toplamıdır; ana dağıtımı belirleyen, eşzamanlı talebin değerlendirilmesidir.
- Üst ve alt koruma elemanlarının seçiciliği, bir makine arızasının bütün salonu durdurmasını önlemeye yöneliktir.
- Makine yerleri değişecek uzun salonlarda busbar kanalı kablolu dağıtıma göre esneklik sağlayabilir.
- Üretim sürerken yapılan işler bakım duruşları ve geçici beslemeyle planlanır.
Fabrika elektrik tesisatı kurulumu bir binadan neden farklı planlanır?
Bir ofis ya da konutta yükler çok sayıda küçük devreye dağılır. Fabrikada ise güç makinelerde ve motorlarda toplanır: bu yükler uzun süre çalışabilir, devreye girerken kısa süreli yüksek akım çekebilir ve tek bir hattın durması üretimin tamamını etkileyebilir.
Yerleşim de sabit değildir. Bugün bir yerde duran tezgâh birkaç yıl sonra taşınabilir, salona yeni bir hat eklenebilir; dağıtımın bu değişikliği kaldıracak biçimde kurulması gerekir. Üretim alanının tozlu, nemli ya da titreşimli olması da pano ve kablo güzergâhı seçimini etkileyebilir.
Bu yüzden fabrika işinde keşif, makine yerleşimini ve gelecekteki yükleri de kapsar. Keşfin genel adımlarını taahhüt keşfi ve kapsam rehberinde anlattık; üstlendiğimiz işlerin kapsamını elektrik taahhüt hizmetimiz sayfasında bulabilirsiniz.
Güç planlaması neden makine listesiyle başlar?
Makine listesi, tesise girecek her makinenin etiket gücünü, faz sayısını, çalışma biçimini ve yerini gösteren tablodur. Kurulu güç bu listedeki güçlerin toplamıdır; ancak makinelerin hepsi her zaman aynı anda tam yükte çalışmayabilir. Eşzamanlı talep üretim düzenine göre ayrıca değerlendirilir ve ana dağıtımın büyüklüğü bu değerlendirmeyle belirlenir.
Bir makinenin akımı etiketinden okunur ya da gücünden hesaplanır. Örneğin 400 V'ta çalışan, etiketinde 15 kW ve güç katsayısı 0,85 yazan üç fazlı bir motor, verimi hesaba katmadan I = P / (√3 × U × cos φ) ile hesaplandığında yaklaşık 25 A verir; kesin değer etiketteki akımdır. Kalkış anındaki akım ise yol verme yöntemine göre bundan yüksek olabilir.
Planlanan güç, dağıtım şirketiyle yapılacak anlaşmayı da belirler. EPDK'nin tarife usul ve esasları, çift terimli tarife sınıfında anlaşma gücünü talep edilen güç olarak tanımlar ve güç bedelinin her ay bu güç üzerinden kW başına alındığını açıklar. Talep edilecek gücü makine listesine ve büyüme planına dayandırmak, aylık sabit gideri gerçek ihtiyaçla uyumlu tutar.
Üretim hattı büyüdüğünde dağıtım şirketi tarafında ne değişir?
Yeni makineler bağlantı gücünü artırıyorsa başvuru da gündeme gelir. AYEDAŞ'ın yeni bağlantı açıklaması, mesken dışındaki tüketicilerin bağlantı gücü %20'den fazla arttığında 7 iş günü içinde tadilat projesiyle şirkete başvurduğunu belirtir. Ana panoda yedek çıkış ve yer bırakılmışsa yeni hat mevcut düzeni bozmadan eklenebilir.
Fabrikanız başka bir dağıtım bölgesindeyse koşullar o bölgenin şirketinden öğrenilir; İstanbul dışındaki projelerde hangi şirkete başvurulacağını Türkiye genelinde elektrik taahhüdü rehberinde topladık.
Fabrika elektrik panosu kurulumu ana dağıtımdan nasıl ilerler?
Schneider Electric'in dağıtım panoları sayfası, dağıtım panosunu gelen beslemeyi ayrı devrelere bölen yapı olarak tanımlar. Fabrikada bu bölme kademeli kurulabilir: ana dağıtım panosu (ADP) şebekeden ya da trafodan gelen enerjiyi salonlara ve büyük yüklere, tali panolar bölümlere, makine ya da motor kumanda panoları tek tek tüketicilere dağıtır. Bu bir örnek dizilimdir; kademelerin sayısı ve yeri projeye göre değişir.
Kendi kumanda panosuyla gelen makinelerde sınır açık yazılmalıdır: tesisat yüklenicisi besleme hattını ve korumasını makine panosunun girişine kadar mı getirir, panonun içi kimin sorumluluğundadır? Bu sınır, devreye almada hangi denemeyi kimin yapacağını da belirler.
Seçicilik, bir arızada yalnız arızaya en yakın koruma elemanının açması, üstteki elemanların kapalı kalmasıdır. Bir makine hattındaki arıza ana dağıtımdaki şalteri de açtırırsa bütün salon durur; bu yüzden üst ve alt koruma elemanları birlikte seçilir. Ölçeği farklı olsa da aynı ilke geçerlidir: Küçükçekmece'nin Halkalı semtinde anahtar teslim elektrik işlerini üstlendiğimiz bir restoranın kaydında da mutfak ve salon yükleri ayrı devrelerde planlanır, üst ve alt koruma elemanlarının seçiciliği birlikte değerlendirilir.
Busbar enerji dağıtım sistemi fabrikada ne zaman öne çıkar?
Busbar, enerjiyi kablo yerine muhafazalı bara kanalları içinde taşıyan dağıtım sistemidir; makinelere besleme, kanal üzerindeki çıkış kutularından alınır. Uzun bir üretim salonunda makine yerleri değiştiğinde çıkış kutusunun yeri de değiştirilebilir. Kablolu dağıtımda ise her makine için panodan ayrı bir hat çekilir.
Hangisinin uygun olduğu salonun boyuna, makine yoğunluğuna, yerleşimin ne kadar değişeceğine ve tavanda kanalı taşıyacak yapının durumuna bağlıdır. Esneklik, kurulum ve bakım açısından iki sistemin karşılaştırmasını busbar ve kablolu dağıtım farkı rehberinde ayrıntılı yaptık.
Makine ve motor hatları nasıl planlanır?
Her makine hattı, makinenin salondaki yeri, besleme şekli ve kalkış biçimi bilindikten sonra çizilir; yeri belli olmayan bir tezgâh için çekilen hat, yerleşim değişince ya uzatılır ya da boşa çıkar. Bu tür hatların planlanmasını ve korumasını sanayi tipi makinelere trifaze besleme rehberinde ayrıca ele aldık.
Çok sayıda motorun aynı noktadan yönetildiği tesislerde motor kumanda merkezi (MCC) kullanılabilir: motorların yol verme, koruma ve kumanda elemanlarını tek bir pano dizisinde toplayan yapıdır. Hangi motorların MCC'de, hangilerinin makinenin yanında kumanda edileceği bakım erişimine ve üretim düzenine göre seçilir.
Motor ağırlıklı tesislerde reaktif güç ve kompanzasyon ihtiyacı da güç planlamasına girer. Motorlarla ilgili işlerde sınırımız bellidir: sargı ve yalıtım kontrolleri ile elektriksel arıza incelemesi yaptığımız işlerdir; yeniden sarım, sürücü kartlarının onarımı ve pompaların mekanik onarımı bu işlerin dışında kalır.
Güç ve zayıf akım hatlarının güzergâhı da baştan planlanır. Borsa İstanbul'daki bir işlem salonunun anahtar teslim elektrik işlerinde yükseltilmiş zemindeki kuvvetli ve zayıf akım hatları düzenli tavalarda taşındı; bir üretim salonunda da tava düzeni, sonradan eklenecek bir hattın nereden geçeceğini belirler.
Üretim sürerken tadilat ve yeni hat işleri nasıl yürütülür?
Çalışan bir fabrikada elektrik işi üretim takvimine göre bölünür. Hangi hattın ne zaman enerjisiz kalacağı, geçici besleme gerekip gerekmediği ve işin bakım duruşlarına denk getirilip getirilemeyeceği işletmeyle birlikte planlanır.
Devralınan ya da kiralanan bir üretim binasında önce mevcut altyapının durumu anlaşılmalıdır; bu incelemenin sırasını işyeri devralırken altyapı kontrolü rehberinde verdik. Binalar arasında toprak altından geçecek hatlar varsa güzergâh ve menhol kararları yeraltı kablo çekimi ve menhol başlığında ele alınır.
- Makinelerin etiket güçlerini, faz bilgisini ve yerlerini içeren güncel bir liste hazırlayın.
- Önümüzdeki dönemde eklenmesi planlanan makineleri ve hatları not edin.
- Üretimin durabileceği bakım duruşlarının takvimini paylaşın.
- Elinizdeki projeyi, tek hat şemasını ve son faturaları dosyaya ekleyin.
- Makine üreticilerinin besleme ve kumanda panosuna ilişkin belgelerini toplayın.
Teslimden sonra bakım ve periyodik kontrol nasıl kurulur?
Üretim hattı değiştikçe güncellenmeyen bir proje, işyerinin periyodik kontrolünde sorun çıkarır: ÇSGB'nin iş ekipmanları duyurusu bu kontrolde tesisat projesinin arandığını açıklar. Her yeni hattın çizime işlenmesini as-built proje ve etiketleme rehberinde anlattığımız düzenle sürdürebilirsiniz.
36 kV'a kadar kuvvetli akım tesislerini kapsayan ETKB bakım usul ve esasları, bakım yapılacak tesiste önceden tespit yapılmasını, gerekli donanım ve malzemenin çalışmadan önce hazır edilmesini ister. Bakım sonrasında enerji verilmeden önce yapılan işlemlerin kontrol edilmesi ve bakımın işe uygun eğitim ve sertifikası olan personelce yapılması da aynı belgede yer alır. Fabrikada bu, bakımın üretim duruşuna sığacak biçimde önceden hazırlanması demektir.
Yeni kurulan hatların ilk enerjilendirilmesi ve kabulü ayrı bir süreçtir; elektrik tesisatının devreye alınması rehberinde anlattık. Tekliflerde bakacağınız satırları taahhüt teklifi, metraj ve şartname rehberinde, tamamlanmış işlerden kesitleri projelerimiz sayfasında, diğer konuları elektrik rehberimizde bulabilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Projeden kesit: Halkalı'da Fevkalade restoranın anahtar teslim elektrik işleri
Halkalı'daki Fevkalade restoranın kuvvetli ve zayıf akım dahil anahtar teslim elektrik işlerinden kareler: salonda flaman ampullü sarkıtlar ve kafesli armatürler, bar tezgâhı ve vitrin aydınlatması, restoranın dağıtım panosu.
İşin tamamını inceleyin → — Projeden kesit: Halkalı'da Fevkalade restoranın anahtar teslim elektrik işleri
Projeden kesit: Borsa İstanbul 2. işlem salonunun anahtar teslim elektrik işleri
Borsa İstanbul 2. işlem salonunun kuvvetli akım, zayıf akım ve otomasyon dahil anahtar teslim elektrik işlerinden kareler: yükseltilmiş zemin altına döşenen kablo tavaları, sigorta sıralı dağıtım panosu, siyah tavan panelleri arasında lineer ışık hatları ve gömme spotlar, tamamlanan salon.
İşin tamamını inceleyin → — Projeden kesit: Borsa İstanbul 2. işlem salonunun anahtar teslim elektrik işleriSık sorulan sorular
Endüstriyel elektrik taahhüt firmaları arasında nasıl seçim yapılır?
Benzer ölçekteki üretim tesislerinde yapılmış işlerin örneklerini, keşfin nasıl yürütüleceğini ve teklifin hangi belgelere dayandığını sorun. Güç planlamasını, pano imalatını, devreye almayı ve teslim belgelerini kimin üstleneceği teklifte açık olmalıdır. Yetki ve belge iddialarını ilgili belgeleri görerek doğrulayın.
Fabrika elektrik işi ne kadar sürede tamamlanır?
Süre; tesisin büyüklüğüne, pano imalatının ve malzemenin tedarik süresine, inşaat ve mekanik işlerle iş sırasına ve üretimin sürüp sürmediğine bağlıdır. Çalışan bir tesiste iş, bakım duruşlarına bölündüğü için takvim uzayabilir. Gerçekçi bir süre ancak keşif ve iş programıyla birlikte verilebilir.
Jeneratör ve UPS beslemesi taahhüt teklifinde nasıl yer alır?
Taahhüt kapsamında önce kesintide çalışması gereken yükler listelenir ve bu yüklerin ayrı dağıtımı teklife yazılır; kaynakların birlikte nasıl planlandığı jeneratör, UPS ve şebeke entegrasyonu rehberinde.
Mevcut ana pano yeni makineleri taşıyabilir mi?
Bunu panonun ve besleme hattının bugünkü yükü, boş çıkışları, bara ve koruma elemanlarının değerleri ve bağlantı gücü birlikte belirler. Makine etiketinden yapılan bir ön hesap fikir verir; karar yerinde inceleme ve ölçümle verilir. Gerekirse pano büyütülür ya da yeni bir tali pano eklenir.
Kaynaklar
- EPDK düzenlemesi: EPDK — Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar — Son Hali
- AYEDAŞ açıklaması: AYEDAŞ Yeni Bağlantı, belge/enerji izni/güç değişimi
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric EIG — Ana, alt ve son dağıtım panoları
- Çalışma Bakanlığı açıklaması: ÇSGB — 23 Aralık 2025 iş ekipmanları değişiklik açıklaması
- Enerji Bakanlığı belgesi: ETKB — Elektrik Kuvvetli Akım Tesislerinde Uygulanacak Bakım Usul ve Esasları
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında